MegaSoru

Coğrafi Faktörlerin Bitki Türlerinin Çeşitliliği ve Dağılışına Etkisi 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Coğrafi Faktörlerin Bitki Türlerinin Çeşitliliği ve Dağılışına Etkisi Konu Anlatımı

Bitki örtüsünün türü ve dağılışı, birçok coğrafi faktörün birlikte etkisiyle belirlenir. Bu konuda bu faktörlerin dünya ve Türkiye'de bitki örtüsünün çeşitliliğini ve dağılışını nasıl etkilediği, haritalardan nasıl çıkarım yapıldığı ele alınır.

Bitki örtüsünü etkileyen faktörler

Sıcaklık, bitkilerin yetişebileceği mevsimi ve türü belirler. Nem ve yağış, bitkinin su gereksinimini karşılar; bol yağışlı yerlerde ormanlar, az yağışlı yerlerde step ve çöl bitkileri görülür. Topoğrafik faktörlerden yükselti, sıcaklığı ve yağışı değiştirerek bitki kuşaklarının oluşmasına yol açar; bakı ise güneş alan ve almayan yamaçlarda farklı türlerin yetişmesini sağlar. Toprak, bitkinin besin ve su gereksinimini karşılar. Su kaynakları ve arazi kullanımı da dağılışı değiştirir; tarım ve yerleşme doğal bitki örtüsünün yerine geçebilir.

Dünyada bitki örtüsünün dağılışı

Dünyada bitki örtüsü büyük ölçüde iklimle ilişkilidir. Ekvator çevresinde sıcak ve bol yağışlı koşullarda gür yağmur ormanları, bunların kuzey ve güneyinde yağışın mevsimlik olduğu savanlar görülür. Kurak alanlarda çöl ve step bitkileri, ılıman kuşakta karışık ormanlar ve step, yüksek enlemlerde iğne yapraklı ormanlar (tayga) ve en soğuk kesimlerde tundra bulunur. Dağlarda yükseldikçe iklimin değişmesine bağlı olarak bitki kuşakları da değişir.

Türkiye'de bitki çeşitliliği

Türkiye'de bitki türü çeşitliliği yüksektir. Bunun başlıca nedenleri iklim çeşitliliği, yükselti farkları ve engebeli yer şekilleri, farklı bitki coğrafyası bölgelerinin kesişim alanında yer alması ve Anadolu'nun geçmiş jeolojik dönemlerde bitki türlerine sığınak olmasıdır. Bu çeşitlilik sonucunda Türkiye'de endemik (yalnızca belirli bir alanda yetişen) ve relikt (geçmiş dönemlerden günümüze kalmış) türler de bulunur.
Karadeniz kıyılarında nemli ormanlar, Akdeniz çevresinde makiler, İç Anadolu'da step ve doğuda yüksek kesimlerde dağ çayırları, farklı faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan örneklerdir.

Haritalardan çıkarım yapma

Bitki örtüsü dağılış haritası, sıcaklık, yağış, yükselti, toprak gibi faktör haritalarıyla karşılaştırılır. Aynı bölgelerde hangi koşullarla hangi bitki örtüsünün örtüştüğüne bakılır ve bu örtüşme bir ilişki olarak yorumlanır.
Örneğin yıllık yağışı fazla olan alanlarla orman haritası örtüşüyorsa, orman dağılışında yağışın etkili olduğu çıkarılır. Yalnızca örtüşmeye bakarak tek bir faktörün tek belirleyici olduğu sonucuna varılmamalıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Aynı enlemde olduğu hâlde deniz seviyesinden başlayarak yükselen bir dağda bitki kuşaklarının değişmesi hangi faktörle açıklanır?

Yükselti faktörüyle açıklanır. Yükseldikçe sıcaklık azalır ve yağış koşulları değişir; bu nedenle farklı yükseltilerde farklı bitki toplulukları görülür.

Örnek 2. Yıllık yağış haritasında yağışın fazla olduğu kıyı şeridiyle orman haritasındaki sık orman alanları örtüşmektedir. Buradan nasıl bir çıkarım yapılır?

Bu alanda orman dağılışında yağışın önemli bir etken olduğu çıkarılır. Yalnız örtüşmeye bakarak yağışın tek belirleyici olduğu söylenemez; sıcaklık ve toprak gibi faktörler de dikkate alınmalıdır.

Örnek 3. Endemik ve relikt bitki kavramlarını örnek bir durum üzerinden ayırt ediniz.

Yalnızca belirli bir alanda yetişen tür endemiktir. Geçmiş jeolojik ya da iklim dönemlerinden günümüze kalmış tür ise relikttir. Bir tür, hem endemik hem relikt olabilir; ancak iki kavram aynı şeyi anlatmaz.

Özetle

  • Sıcaklık, nem ve yağış, topoğrafik faktörler, toprak, su kaynakları ve arazi kullanımı bitki örtüsünü etkiler.
  • Dünyada bitki örtüsü dağılışı büyük ölçüde iklimle ilişkilidir.
  • Türkiye'nin bitki çeşitliliği, iklim ve yükselti çeşitliliğinden ve farklı bitki coğrafyası bölgelerinin kesişiminden kaynaklanır.
  • Endemik yalnızca belirli bir alanda yetişen, relikt geçmişten kalan türdür.
  • Haritalardan çıkarım yapılırken örtüşme, tek faktörün kesin belirleyici olduğu anlamına gelmez.

Coğrafi Faktörlerin Bitki Türlerinin Çeşitliliği ve Dağılışına Etkisi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bitki dağılış haritasıyla karşılaştırılacak hangi katman çifti iklim koşullarını doğrudan temsil eder?
AYükselti ve bakı dağılışı
BToprak derinliği ve pH dağılışı
CSıcaklık ve yağış dağılışı
DYerleşme ve arazi kullanımı dağılışı
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Sıcaklık ve yağış bitkilerin yetişme koşullarıyla doğrudan ilişkilidir. Bitki haritasıyla bu katmanları karşılaştırmak iklimin rolünü araştırmaya yardım eder; diğer etkenler de ayrıca önem taşır.
2Kolay
Bir türün belirli bir bölgeye endemik olması hangi anlamdadır?
AO bölgede birey sayısının mutlaka en yüksek olması
BDoğal yayılışının o bölgeyle sınırlı olması
CYalnız insanlarca parkta yetiştirilmesi
DGeçmişte bütün kıtalarda aynı yayılışa sahip olması
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Endemiklik doğal coğrafi yayılışın sınırlılığıdır. Bolluk, kültüre alınma veya geçmişteki yayılış tek başına aynı kavram değildir.
3Orta
K12 °C; 1100 mmNemli ormanL12 °C; 350 mmBozkırM12 °C; 1000 mmNemli ormanN12 °C; 400 mmBozkırKuzey2 kmNemli ormanBozkır
Kurgusal haritada orman-bozkır ayrımıyla birlikte değişen temel gösterge hangisidir?
AYağış miktarı
BYükselti; dört alanda da mutlaka farklıdır.
Cİdari birimin adı; bitkiyi tek başına belirler.
DYıllık sıcaklık; dört alanda da farklıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Sıcaklıklar eşit, yükselti ve ana materyal benzer verilmiştir. Ormanlı K ve M daha yağışlıdır. Bu örnek nemin rolüyle uyumludur; tek harita bütün dünyadaki ormanları yalnız yağış toplamıyla açıklamaz.
4Orta
AlanAçıklamaKAlçak enlem; 26 °C; Uzun sıcak büyüme dönemiLOrta enlem; 12 °C; Belirgin mevsimsellikMYüksek enlem; 1 °C; Kısa büyüme dönemi
Kurgusal kuşak şemasında K'den M'ye büyüme döneminin kısalması öncelikle hangi değişimle uyumludur?
ABütün alanlarda yağışın sıfıra inmesiyle
BHer yüksek enlem alanında toprağın hiç bulunmamasıyla
CAlan etiketlerinin alfabetik sırasıyla
DSıcaklığın azalmasıyla
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Haritada benzer yağış ve yükselti altında sıcaklık azalmaktadır. Büyüme dönemi bu ısıl koşullarla ilişkilidir; yüksek enlemde bitki veya toprak hiç yoktur gibi mutlak sonuç çıkarılmaz.
5Zor
K14 °C; 500 mmL8 °C; 1100 mmM14 °C; 1000 mmN20 °C; 1000 mmKuzey2 km
Kurgusal haritada Y için iki iklim koşulunu birlikte sağlayan alan hangisidir?
AK
BL
CM
DN
Çözümü göster
Doğru cevap: C
K'de yağış yetersiz, L'de sıcaklık düşük, N'de sıcaklık yüksektir. M 14 °C ve 1000 mm ile iki koşulu karşılar. Bu yalnız iklim uygunluğudur; doğada varlık için başka etkenler de gerekebilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular