Çözümü göster
Sıcaklık ve yağış bitkilerin yetişme koşullarıyla doğrudan ilişkilidir. Bitki haritasıyla bu katmanları karşılaştırmak iklimin rolünü araştırmaya yardım eder; diğer etkenler de ayrıca önem taşır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bitki örtüsünün türü ve dağılışı, birçok coğrafi faktörün birlikte etkisiyle belirlenir. Bu konuda bu faktörlerin dünya ve Türkiye'de bitki örtüsünün çeşitliliğini ve dağılışını nasıl etkilediği, haritalardan nasıl çıkarım yapıldığı ele alınır.
Sıcaklık, bitkilerin yetişebileceği mevsimi ve türü belirler. Nem ve yağış, bitkinin su gereksinimini karşılar; bol yağışlı yerlerde ormanlar, az yağışlı yerlerde step ve çöl bitkileri görülür. Topoğrafik faktörlerden yükselti, sıcaklığı ve yağışı değiştirerek bitki kuşaklarının oluşmasına yol açar; bakı ise güneş alan ve almayan yamaçlarda farklı türlerin yetişmesini sağlar. Toprak, bitkinin besin ve su gereksinimini karşılar. Su kaynakları ve arazi kullanımı da dağılışı değiştirir; tarım ve yerleşme doğal bitki örtüsünün yerine geçebilir.
Dünyada bitki örtüsü büyük ölçüde iklimle ilişkilidir. Ekvator çevresinde sıcak ve bol yağışlı koşullarda gür yağmur ormanları, bunların kuzey ve güneyinde yağışın mevsimlik olduğu savanlar görülür. Kurak alanlarda çöl ve step bitkileri, ılıman kuşakta karışık ormanlar ve step, yüksek enlemlerde iğne yapraklı ormanlar (tayga) ve en soğuk kesimlerde tundra bulunur. Dağlarda yükseldikçe iklimin değişmesine bağlı olarak bitki kuşakları da değişir.
Türkiye'de bitki türü çeşitliliği yüksektir. Bunun başlıca nedenleri iklim çeşitliliği, yükselti farkları ve engebeli yer şekilleri, farklı bitki coğrafyası bölgelerinin kesişim alanında yer alması ve Anadolu'nun geçmiş jeolojik dönemlerde bitki türlerine sığınak olmasıdır. Bu çeşitlilik sonucunda Türkiye'de endemik (yalnızca belirli bir alanda yetişen) ve relikt (geçmiş dönemlerden günümüze kalmış) türler de bulunur.
Karadeniz kıyılarında nemli ormanlar, Akdeniz çevresinde makiler, İç Anadolu'da step ve doğuda yüksek kesimlerde dağ çayırları, farklı faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan örneklerdir.
Bitki örtüsü dağılış haritası, sıcaklık, yağış, yükselti, toprak gibi faktör haritalarıyla karşılaştırılır. Aynı bölgelerde hangi koşullarla hangi bitki örtüsünün örtüştüğüne bakılır ve bu örtüşme bir ilişki olarak yorumlanır.
Örneğin yıllık yağışı fazla olan alanlarla orman haritası örtüşüyorsa, orman dağılışında yağışın etkili olduğu çıkarılır. Yalnızca örtüşmeye bakarak tek bir faktörün tek belirleyici olduğu sonucuna varılmamalıdır.
Örnek 1. Aynı enlemde olduğu hâlde deniz seviyesinden başlayarak yükselen bir dağda bitki kuşaklarının değişmesi hangi faktörle açıklanır?
Yükselti faktörüyle açıklanır. Yükseldikçe sıcaklık azalır ve yağış koşulları değişir; bu nedenle farklı yükseltilerde farklı bitki toplulukları görülür.
Örnek 2. Yıllık yağış haritasında yağışın fazla olduğu kıyı şeridiyle orman haritasındaki sık orman alanları örtüşmektedir. Buradan nasıl bir çıkarım yapılır?
Bu alanda orman dağılışında yağışın önemli bir etken olduğu çıkarılır. Yalnız örtüşmeye bakarak yağışın tek belirleyici olduğu söylenemez; sıcaklık ve toprak gibi faktörler de dikkate alınmalıdır.
Örnek 3. Endemik ve relikt bitki kavramlarını örnek bir durum üzerinden ayırt ediniz.
Yalnızca belirli bir alanda yetişen tür endemiktir. Geçmiş jeolojik ya da iklim dönemlerinden günümüze kalmış tür ise relikttir. Bir tür, hem endemik hem relikt olabilir; ancak iki kavram aynı şeyi anlatmaz.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.