MegaSoru

Türkiye’de Toprakların Kullanımı 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Türkiye’de Toprakların Kullanımı Konu Anlatımı

Toprak; tarım, mera, orman ve yerleşme gibi birçok amaçla kullanılır. Bu konuda Türkiye'de toprak kullanımının ekonomik, çevresel ve sosyokültürel etkilerinin nasıl sorgulanacağı ele alınır.

Türkiye'de toprak kullanım biçimleri

Türkiye'de toprak başlıca tarım alanı, mera ve çayır, orman ve yerleşme-sanayi alanı olarak kullanılır. Kullanım biçimi toprağın eğimine, verimliliğine, iklimine ve ulaşım olanaklarına göre değişir. Ovalar tarıma ve yerleşmeye, eğimli yamaçlar orman ve meraya, kurak alanlar ise geniş meralara daha uygundur.
Toprağın uygun olmayan amaçla kullanılması, kullanım biçiminin sonuçlarını olumsuz yönde değiştirir.

Kullanımın etkileri

Ekonomik etkiler üretim, gelir ve istihdam üzerindedir. Verimli tarım toprakları üretimi ve geliri artırırken, verim kaybı üretimi düşürür ve kırsal gelirleri azaltır.
Çevresel etkiler erozyon, tuzlanma, çölleşme ve verim kaybı olarak ortaya çıkar. Eğimli arazide bitki örtüsünün kaldırılarak sürülmesi erozyonu artırır; yanlış sulama ve yetersiz drenaj tuzlanmaya yol açar. Ovalardaki verimli tarım topraklarının yerleşme ve sanayiye açılması da toprağın tarımsal değerini kalıcı olarak azaltır.
Sosyokültürel etkiler göç, yaşam biçimi ve kırsal-kent dengesindeki değişimlerdir. Toprak verimini yitiren köylerden kentlere göç olabilir; tarım kültürü ve yerel gelenekler bu süreçte zayıflayabilir.

Toprak kullanımını sorgulama basamakları

Önce toprak kullanımının etkileriyle ilgili sorular sorulur: Bu kullanım hangi sonuçlara yol açıyor? Sonra birincil ve ikincil kaynaklardan bilgi toplanır, bu bilgiler düzenlenir ve çözümlenir. Çözümlemeden elde edilen sonuçlar paylaşılır.
Bu sırada tablo, grafik ya da metin verileri kullanılır ve neden-sonuç ilişkileri kurulur. Verilen bilginin ötesine geçen çıkarımlardan kaçınılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Eğimli bir yamaçta orman kesilerek tarla açılan köyde birkaç yıl sonra verim düşmüş ve genç nüfus kente göç etmiştir. Bu durumdaki etkileri sınıflandırınız.

Çevresel etki: erozyon ve verim kaybı. Ekonomik etki: üretim ve gelir düşüşü. Sosyokültürel etki: göç ve köyün nüfus yapısının değişmesi. Üç tür etki birbirine bağlıdır.

Örnek 2. Bir ovada tarım alanlarının bir bölümünün sanayi alanına dönüştürülmesi hangi etkilere yol açar?

Ekonomik olarak istihdam ve gelir artabilir, ancak tarımsal üretim azalır. Çevresel olarak verimli toprak kalıcı olarak tarım dışı kalır. Sosyokültürel olarak yerel yaşam biçimi değişebilir. Bu nedenle karar alınırken etkiler birlikte değerlendirilmelidir.

Örnek 3. Bir öğrenci toprak kullanımının etkilerini araştırırken yalnız tek bir köyün verisinden Türkiye geneline kesin bir sonuç çıkarıyor. Hangi hata yapılmıştır?

Tek örnekten genelleme yapılmıştır. Çıkarım, toplanan bilginin kapsamıyla sınırlı kalmalı; genel sonuç için farklı bölgelerden veri gerekir.

Özetle

  • Türkiye'de toprak tarım, mera, orman ve yerleşme-sanayi amaçlarıyla kullanılır.
  • Toprak kullanımının etkileri ekonomik, çevresel ve sosyokültürel olarak üçe ayrılır.
  • Uygun olmayan kullanım erozyon, tuzlanma, verim kaybı ve göç gibi sonuçlara yol açabilir.
  • Sorgulama; soru sorma, bilgi toplama, düzenleme, çözümleme ve sonuç paylaşma basamaklarıyla yürütülür.
  • Çıkarımlar toplanan bilginin kapsamını aşmamalıdır.

Türkiye’de Toprakların Kullanımı — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Türkiye'de toprağın tarımsal üretim alanı olarak kullanılması hangi ekonomik işleve en doğrudan örnektir?
ABütün tarımsal gelirin yalnız toprağın renginden oluşmasına
BToprak kullanılan her yerde aynı üründen aynı gelir elde edilmesine
CBitkisel ürün yetiştirmek için üretim tabanı sağlamasına
DÜrünün yetiştirilmeden yalnız paketlenip satılmasına
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Toprak bitkisel üretime fiziksel ve biyolojik ortam sağlar. Gelir ise ürün, su, emek, teknoloji ve pazar gibi başka koşullarla birlikte oluşur.
2Kolay
Türkiye'de toprak kullanımının çevresel etkisini doğrudan inceleyen gösterge hangisidir?
AParselin satış fiyatındaki değişim
BToprağın su geçirgenliğindeki değişim
CÜreticinin yıllık satış geliri
DAtölyenin ürün sipariş sayısı
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Geçirgenlik toprağın fiziksel işleviyle ilişkilidir. Fiyat, gelir ve sipariş ekonomik göstergelerdir; çevresel değişimle bağlantılı olabilirler, fakat onun yerine geçmezler.
3Orta
Avanos'ta yerel kilin çanak-çömlek üretiminde kullanılması hangi etki birlikteliğini gösterir?
AYerel malzemenin zanaat bilgisiyle ekonomik ve kültürel değere dönüşmesini
BÇömlekçiliğin yerel kaynak ve geçimle hiçbir bağlantı taşımamasını
CKilin bulunmasının usta bilgisi olmadan aynı ürünleri otomatik oluşturmasını
DMalzeme kullanıldığında kültürel aktarımın zorunlu olarak sona ermesini
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Avanos örneğinde kil, üretim becerisi ve usta-çırak aktarımı ilişkilidir. Toprak kökenli malzeme hem ham madde hem yerel kültürün parçası olabilir; kaynak varlığı becerinin yerine geçmez.
4Orta
Türkiye'de kurgusal bir ova kenarında işlenen tarla kalıcı depo ve otoparka dönüşüyor. Bu parselde doğrudan hangi değişim oluşur?
AÜlkenin bütün tarım üretimi aynı anda sona erer.
BToprağın üstünün kapanması tarlanın üretimini kendiliğinden artırır.
CDepo geliri varsa tarımsal kapasite değişimi oluşmamış sayılır.
DTarımsal üretime açık toprak yüzeyi azalır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Parselin kullanımı değiştiğinde o yerdeki tarımsal alan azalır. Yeni ekonomik işlev doğabilir; fakat bu tarımsal kapasite değişimini ortadan kaldırmaz ve tek parsel ülkenin tamamıyla özdeş değildir.
5Zor
DönemTarım (ha)Yapılaşmış (ha)Orman (ha)I1002030II705030
Türkiye bağlamındaki kurgusal tabloya göre I. dönemden II. döneme hangi karşılaştırma doğrudur?
ATarım alanı %30 azalmış, yapılaşmış alan %150 artmış; toplam alan sabit kalmıştır.
BTarım alanı %30 azalmış, yapılaşmış alan %30 artmış; toplam alan büyümüştür.
CTarım alanı %70 azalmış, yapılaşmış alan %50 artmış; toplam alan sabittir.
Dİki alan 30 ha değiştiği için yüzde değişimleri de birbirine eşittir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Tarımda azalış 30/100=%30'dur. Yapılaşmada artış 30/20=%150'dir. İki dönemde toplam 150 ha olduğundan fiziksel alan sabittir. Eşit hektar değişimi, başlangıçlar farklıysa eşit yüzde değişimi değildir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular