Türk Modernleşmesi Çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde Ekonomi Alanında Yapılan İnkılaplar Konu Anlatımı
Ekonomi alanındaki yenilikler Osmanlı’nın son döneminde başladı, Cumhuriyet’te ise devletin ekonomide etkin rol aldığı bir anlayışla sürdürüldü. Bu konuda iki dönemin uygulamaları ve devletçi politikanın ekonomik inkılaplara etkisi, yerli üretim ve yerli malı kullanmanın önemiyle birlikte incelenir.
Osmanlı’da ekonomik yenilikler
İlk fabrikalar açıldı; ziraat, ticaret, sanayi ve bayındırlık işlerini yürütmek üzere meclisler kuruldu. Ancak Düyûn-ı Umûmiyye idaresi, Osmanlı borçlarının tahsili için kurulduğundan devletin mali bağımsızlığını sınırlayan bir uygulama olarak değerlendirilir. Millî İktisat Kongresi (1923) ise yeni devletin ekonomik hedeflerini belirleyen önemli bir toplantıdır.
Atatürk Dönemi’nde ekonomi inkılapları
İş Bankası’nın kurulması, millî sermayenin oluşmasını destekledi. Aşar vergisinin kaldırılması çiftçinin yükünü hafifletti. Teşvik-i Sanayi Kanunu sanayi yatırımlarını teşvik etti; Kabotaj Kanunu ile Türk karasularında deniz ticareti Türk gemilerine bırakıldı. Toprak Mahsulleri Ofisi ise tarım ürünlerinin değerlendirilmesinde çiftçiyi korumayı amaçladı.
Devletçilik
Dünya ekonomik bunalımı ve özel sermayenin yetersizliği karşısında devlet, sanayi ve kalkınma alanında doğrudan yatırımcı oldu. Bu politikaya devletçilik denir. Devletçilik, özel girişimi yok sayan değil, tamamlayan bir anlayış olarak benimsendi. Devletin kurduğu fabrikalar ülkenin ihtiyaç duyduğu ürünlerin yerli üretimini artırmayı hedefledi.
Yerli üretim ve güvenilir kaynak kullanımı
Yerli ve millî üretimi desteklemek ve yerli malı kullanmak, ülkenin dışa bağımlılığını azaltır ve kalkınmayı destekler. Ekonomi konusunda araştırma yaparken internet kaynaklarının güvenilirliği, yayıncının kimliği ve kaynağın uzantısı gibi ölçütlerle kontrol edilmelidir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Devletçilik anlayışı neden benimsenmiştir?
Özel sermayenin yetersizliği ve ekonomik bunalım nedeniyle sanayileşmeyi ve kalkınmayı hızlandırmak için devletin yatırımcı rolü üstlenmesi gerekmiştir.
Örnek 2. Kabotaj Kanunu hangi alanda millî bağımsızlığı sağlamayı amaçlamıştır?
Kıyı ticaretinin Türk gemilerine verilmesiyle deniz ticaretinde yabancıların etkisini azaltmayı ve ekonomik bağımsızlığı güçlendirmeyi amaçlamıştır.
Örnek 3. Düyûn-ı Umûmiyye ile Millî İktisat Kongresi arasındaki temel fark nedir?
Düyûn-ı Umûmiyye yabancı alacaklıların denetimini getirerek mali bağımsızlığı sınırlarken, Millî İktisat Kongresi yeni devletin bağımsız ekonomi politikasını belirleme çabasıdır.
Özetle
- Osmanlı’da ilk fabrikalar, ziraat-ticaret-sanayi meclisleri, Düyûn-ı Umûmiyye ve Millî İktisat Kongresi ekonomi alanındaki gelişmelerdir.
- İş Bankası, aşarın kaldırılması, Teşvik-i Sanayi, Kabotaj ve TMO Atatürk Dönemi’nin başlıca ekonomi inkılaplarıdır.
- Devletçilik, devletin kalkınma ve sanayileşmede doğrudan yatırımcı rolü üstlendiği bir politikadır.
- Yerli üretim ve yerli malı kullanımı ekonomik bağımsızlığı destekler.
- Araştırmada kaynak, yayıncı kimliği ve uzantı gibi ölçütlerle güvenilirlik değerlendirilir.
Türk Modernleşmesi Çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde Ekonomi Alanında Yapılan İnkılaplar — örnek sorular
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.
1Kolay
Osmanlı Devleti'nde Feshane, Hereke ve Beykoz gibi yerlerde kurulan fabrikalar ilk olarak hangi ihtiyacı karşılamak amacıyla açılmıştır?
AOrdunun ve devletin ihtiyaç duyduğu malları ülke içinde üretmek
BAvrupa'ya ihracat yaparak dış borçları kapatmak
CTarımı tamamen terk etmek
DYabancı şirketlere üretim izni vermek
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İlk fabrikalar, ordunun ve devletin ihtiyaç duyduğu kumaş, fes gibi malları ülke içinde üretmek amacıyla açılmıştır.
2Kolay
Osmanlı Devleti'nin dış borçlarını ödeyemez duruma gelmesi üzerine alacaklı devletlerin temsilcilerinden oluşan ve bazı devlet gelirlerine el koyan kurum hangisidir?
AZiraat Bankası
BMeclis-i Ticaret
CTürkiye İş Bankası
DDüyûn-ı Umûmiyye İdaresi
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Alacaklıların temsilcilerinden oluşan ve devlet gelirlerine el koyan kurum Düyûn-ı Umûmiyye İdaresi'dir.
3Orta
Osmanlı Devleti'nde ziraat, ticaret, sanayi ve bayındırlık işlerini yürütmek üzere meclisler kurulması aşağıdakilerden hangisini gösterir?
AEkonominin tamamen yabancılara bırakıldığını
BEkonomik sorunların önemsenmediğini
CEkonomik işlerin uzmanlaşmış kurumlarca yönetilmek istendiğini
DMeclislerin yalnızca askerî konularla ilgilendiğini
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Ekonominin farklı alanları için meclisler kurulması, ekonomik işlerin uzmanlaşmış kurumlarca yönetilmek istendiğini gösterir.
4Orta
İzmir İktisat Kongresi'ne çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi temsilcilerinin katılması hangisini gösterir?
AKongrenin yalnızca askerî konuları görüştüğünü
BEkonominin yabancılara bırakıldığını
CKararların yalnızca hükûmet tarafından alındığını
DEkonomik kararların toplumun farklı kesimlerinin görüşleri alınarak belirlenmek istendiğini
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Farklı kesimlerden temsilcilerin katılması, ekonomik kararların toplumun görüşleri alınarak belirlenmek istendiğini gösterir.
5Zor
Osmanlı'da kurulan ilk fabrikalar, Avrupa'dan gelen ucuz mallarla rekabet edemediği için çoğunlukla uzun ömürlü olamamıştır.
Bu durumun temel nedeni hangisidir?
AFabrikaların yalnızca tarım ürünü üretmesi
BKapitülasyonlar ve serbest ticaret anlaşmaları nedeniyle yerli sanayinin korunamaması
COsmanlı'da ham madde bulunmaması
DHalkın yerli mallara ihtiyaç duymaması
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kapitülasyonlar ve serbest ticaret anlaşmaları yerli sanayinin korunmasını engellemiş, fabrikalar rekabet edememiştir.