MegaSoru

Türk Modernleşmesi Çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde Siyasi Alanda Yapılan İnkılaplar 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Türk Modernleşmesi Çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde Siyasi Alanda Yapılan İnkılaplar Konu Anlatımı

Türk modernleşmesi, Osmanlı’nın son iki yüzyılındaki yenilik çabalarının Cumhuriyet döneminde köklü inkılaplara dönüşmesi sürecidir. Bu konuda siyasi alandaki yenilikler değişim ve süreklilik bağlamında incelenir; inkılapların devlet ve topluma etkisi ve yeni Türk devletini güçlendirme amacı kaynaklarla açıklanır.

Osmanlı’da siyasi alanda yenilikler

II. Mahmud Dönemi’nden itibaren merkezî yönetimi güçlendirmeye ve Batı’daki gelişmelerden yararlanmaya yönelik girişimler başladı. Tanzimat Fermanı (1839) ile yönetimde hukuk güvencesi ve kişi hakları ön plana çıktı. I. Meşrutiyet (1876) ile Kanun-ı Esasi ilan edildi ve Meclis-i Mebusan toplandı; II. Meşrutiyet (1908) ile meşruti yönetim yeniden başladı. Bu gelişmeler yönetimde halkın katılımı fikrinin gelişimini gösterir.
Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922) ise egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu ilkesinin uygulamaya geçişidir.

Atatürk Dönemi’nde siyasi inkılaplar

Cumhuriyet’in ilanı (29 Ekim 1923) ile yönetim biçimi belirlendi. Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924) ile siyasi yetkiler tek elde, millet adına çalışan kurumlarda toplandı. Ordunun siyasetten ayrılması ise askerî görevlilerin siyasi faaliyetlerden uzak tutulması anlamına gelir ve devlet yönetiminde ordunun denetim altında kalmasını sağlar.
Bu inkılaplar yeni Türk devletinin hukuki ve siyasi temellerini oluşturdu.

Değişim ve süreklilik

Bu inkılaplar bir bakıma Osmanlı’daki yenilik çabalarının devamıdır: Meşrutiyet fikri ve halkın yönetime katılımı bir sürekliliktir. Fakat saltanatın ve halifeliğin kaldırılması, cumhuriyetin ilanı gibi adımlar köklü bir değişimdir.
Kaynakları incelerken hangi uygulamanın önceki dönemden devralındığını, hangisinin yeni getirildiğini ayırt etmek gerekir.

Etkileri

Siyasi inkılaplar devleti millî egemenlik ilkesine dayandırdı, toplumun yönetime katılma bilincini artırdı ve çağdaş bir devlet yapısının önünü açtı. Bu inkılapların nedenleri ve etkileri balık kılçığı diyagramı gibi araçlarla gösterilebilir; ancak yargılar daima kaynağa dayanmalıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Meşrutiyet ile Cumhuriyet arasındaki en önemli fark nedir?

Meşrutiyette hükümdar yetkileri anayasa ile sınırlanmıştır ancak hanedan devam eder. Cumhuriyette ise devletin başı millet tarafından seçilir ve egemenlik doğrudan millete aittir.

Örnek 2. Saltanatın kaldırılması ile halifeliğin kaldırılması arasındaki sıralamanın anlamı nedir?

Önce siyasi yetki olan saltanat kaldırılmış, ardından Cumhuriyet ilan edilmiş, sonra halifelik kaldırılmıştır. Bu sıra egemenliğin adım adım millî iradede toplanması sürecini gösterir.

Örnek 3. Bir kaynakta Tanzimat Fermanı’nın hukuk güvencesi getirdiği vurgulanıyorsa bu hangi bağlamda süreklilik örneğidir?

Hukuk devleti ve kişi hakları fikrinin sonraki dönemlerde de devam etmesi bakımından süreklilik örneğidir; Cumhuriyet döneminde bu fikirler anayasa ve kanunlarla daha ileri taşınmıştır.

Özetle

  • Tanzimat, I. ve II. Meşrutiyet Osmanlı’daki siyasi yeniliklerdir; Cumhuriyet dönemi bu çabaları köklü biçimde dönüştürmüştür.
  • Saltanatın kaldırılması, Cumhuriyet’in ilanı ve halifeliğin kaldırılması Atatürk Dönemi’nin başlıca siyasi inkılaplarıdır.
  • Ordunun siyasetten ayrılması yönetimde sivil denetimi güçlendirmiştir.
  • Siyasi inkılaplar millî egemenlik ilkesine dayanır ve yeni Türk devletini güçlendirmeyi amaçlar.
  • Değişim ve süreklilik, yeniliğin önceki dönemden devralınan ve yeni getirilen yönlerinin karşılaştırılmasıyla belirlenir.

Türk Modernleşmesi Çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde Siyasi Alanda Yapılan İnkılaplar — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
II. Mahmud Dönemi'nde yeniçeri ocağının kaldırılarak yerine Batı tarzında yeni bir ordu kurulması hangi alandaki yeniliklere örnektir?
AAskerî alandaki yeniliklere
BHukuk alanındaki yeniliklere
CSanat alanındaki yeniliklere
DTarım alanındaki yeniliklere
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Yeniçeri ocağının kaldırılıp yeni bir ordu kurulması askerî alandaki yeniliklere örnektir.
2Kolay
Osmanlı Devleti'nde padişahın kendi yetkilerini ilk kez yazılı bir belgeyle sınırladığı ve kanun üstünlüğü ilkesinin kabul edildiği belge hangisidir?
AKanun-ı Esasi
BMisâk-ı Millî
CTanzimat Fermanı
DTeşkilat-ı Esasiye
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Padişah, Tanzimat Fermanı ile yetkilerini kanunla sınırlamayı kabul etmiştir.
3Orta
II. Mahmud Dönemi'nde devlet işleri, Batılı örneklere benzer biçimde "nezaret" adı verilen birimlere ayrılmıştır.

Bu düzenlemenin amacı en çok hangisidir?
APadişahın yetkilerini tamamen kaldırmak
BDevlet yönetimini işlevlerine göre düzenleyerek etkinleştirmek
CDevlet işlerini yabancılara devretmek
DTaşra yönetimini tamamen sona erdirmek
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Nezaretlerin kurulması, devlet yönetimini işlevlerine göre düzenleyerek etkinleştirmeyi amaçlamıştır.
4Orta
Tanzimat Fermanı'nda herkesin can, mal ve namus güvenliğinin sağlanacağı, kimsenin yargılanmadan cezalandırılmayacağı belirtilmiştir.

Bu hükümler hangi ilkenin gelişmesine katkı sağlamıştır?
AMutlak monarşi
BÜmmetçilik
CKapitülasyonlar
DHukukun üstünlüğü
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Yargılamasız ceza verilmemesi ve can-mal güvencesi hukukun üstünlüğü ilkesinin gelişmesine katkı sağlamıştır.
5Zor
Tanzimat Fermanı'nın ilan edilmesinde Osmanlı Devleti'nin Avrupa devletlerinin desteğini kazanma ve iç işlerine karışmalarını önleme isteği etkili olmuştur.

Bu bilgiye göre fermanın ilanında hangisi etkilidir?
AHalkın meclis açılması için ayaklanması
BDış politikadaki gelişmelerin iç düzenlemelere yön vermesi
COrdunun yönetime el koyması
DSaltanatın kaldırılması isteği
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Avrupa devletlerinin desteğini kazanma ve müdahalelerini önleme isteği, dış gelişmelerin iç düzenlemelere yön verdiğini gösterir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular