Çözümü göster
Sanat satırında 18 yenileyen ve 12 yenilemeyen vardır. Koşul sanat olduğundan toplam 30 kullanılır; oran %60 tır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Aynı gözlem biriminden iki değişken ölçüldüğünde bunların birlikte nasıl değiştiği sorulur: eğitim düzeyi ile gelir, sigara içme ile hastalık gibi. Bu konuda hazır iki değişkenli verilerde (kategorik–kategorik ve nicel–nicel) ilişkililik incelenir.
İki kategorik değişken iki yönlü tabloyla gösterilir. Satırlar bir değişkenin, sütunlar diğerinin kategorileridir ve hücrelerde sıklıklar bulunur. İlişkiyi anlamak için mutlak sayılara değil, bir değişkenin kategorileri içindeki oranlara (koşullu oranlara) bakılır. Bir grupta "evet" oranı diğer gruptakinden belirgin biçimde farklıysa değişkenler ilişkili görünür; oranlar birbirine yakınsa ilişki zayıftır. Grup büyüklükleri farklı olduğunda sayıları değil, oranları karşılaştırmak gerekir.
İki nicel değişken serpme diyagramıyla gösterilir. Noktaların yükselen bir örüntü izlemesi pozitif, alçalan bir örüntü izlemesi negatif ilişkiye, düzensiz dağılması ilişkisizliğe işaret eder. İlişkinin gücü korelasyon katsayısı $r$ ile özetlenir: $-1 \le r \le 1$ dir, işareti yönü, $|r|$ gücü verir. $r$ nin $0$ a yakın olması doğrusal ilişkinin zayıf olduğunu söyler; eğrisel bir ilişki bulunabilir. Bu sınıfta $r$ nin hesaplanması değil yorumu istenir.
İki değişkenin ilişkili olması birinin diğerine neden olduğu anlamına gelmez. Üç ayrı açıklama olabilir: birinci değişken ikinciye neden olur; ikinci birinciye neden olur (ters nedensellik); ya da her ikisi de üçüncü bir değişkenden etkilenir. Dondurma satışı ile boğulma olaylarının yaz aylarında birlikte artması, ikisinin de sıcak havadan etkilenmesi nedeniyledir. Neden–sonuç iddiası ancak bu açıklamalar elenirse kurulabilir.
Örnek 1. $200$ öğrencinin $120$ si kız, $80$ i erkektir. Kızların $90$ ı, erkeklerin $40$ ı spor kulübüne üyedir. Cinsiyet ile üyelik ilişkili görünüyor mu?
Kızlarda üyelik oranı $\dfrac{90}{120} = 0{,}75$, erkeklerde $\dfrac{40}{80} = 0{,}50$ dir. Oranlar belirgin biçimde farklı olduğundan değişkenler ilişkili görünür. Grup büyüklükleri farklı olduğu için sayılar değil oranlar karşılaştırılmıştır.
Örnek 2. Bir serpme diyagramında noktalar soldan sağa alçalan dar bir bant oluşturuyor. $r$ için aşağıdakilerden hangisi uygundur: $-0{,}9$, $-0{,}1$, $0{,}9$?
Alçalan örüntü negatif ilişkiyi, dar bant güçlü ilişkiyi gösterir; uygun değer $-0{,}9$ dur. $-0{,}1$ zayıf, $0{,}9$ ise pozitif ilişkiyi anlatır.
Örnek 3. Bir şehirde ayakkabı numarası ile okuma becerisi puanı arasında pozitif ilişki bulunmuştur. Ayakkabı numarasının büyümesi okuma becerisini artırır mı?
Hayır. Üçüncü bir değişken, yaş, her ikisini de etkiler: çocuk büyüdükçe hem ayakkabı numarası büyür hem de okuma becerisi gelişir. İlişki vardır ama neden–sonuç ilişkisi yoktur.
Örnek 4. Bir serpme diyagramında $r$ yaklaşık $0$ bulunmuştur. Değişkenler arasında hiçbir ilişki yoktur denebilir mi?
Hayır. $r$ yalnızca doğrusal ilişkiyi ölçer. Noktalar bir parabol boyunca dizilmişse $r \approx 0$ olduğu halde güçlü bir eğrisel ilişki vardır. Serpme diyagramı mutlaka incelenmelidir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.