MegaSoru

İstatistiksel Araştırma Süreci ve Karar Verme 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

İstatistiksel Araştırma Süreci ve Karar Verme Konu Anlatımı

İstatistiksel araştırma, bir merak edilen sorudan başlayıp verinin yorumlanmasına ve bir karara varılmasına kadar uzanan adımlar bütünüdür. Hazır veriyle çalışırken veri toplama adımı yerine verinin nasıl toplandığını sorgulamak öne çıkar.

Araştırma sorusu ve veri planı

Araştırma sorusu bir toplumsal ya da bilimsel bağlamdan doğar ve üç türden olabilir: bir dağılımı betimleyen ("İlçedeki hanelerin gelirleri nasıl dağılıyor?"), iki grubu karşılaştıran ("Kadınların ve erkeklerin ortanca ücreti farklı mı?") ya da iki değişken arasındaki ilişkiye odaklanan ("Eğitim süresi ile gelir ilişkili mi?"). Her soruda en çok iki değişken kullanılır. Soruya uygun veri, güvenilir bir kaynaktan (resmî kurumlar, bilimsel çalışmalar) alınır; verinin ne zaman, kimlerden, nasıl toplandığı ve değişkenlerin nasıl tanımlandığı sorgulanır.

Analize hazırlama, araç seçimi ve yorumlama

Veri analize hazır hâle getirilirken eksik ve hatalı kayıtlar kontrol edilir, kategoriler düzenlenir. Araç, sorunun ve değişkenlerin türüne göre seçilir: kategorik tek değişken için sıklık tablosu ve çubuk grafiği, nicel tek değişken için histogram ve kutu grafiği, iki kategorik değişken için iki yönlü tablo, iki nicel değişken için serpme diyagramı. Bulgular, araştırma sorusuna geri dönülerek ve belirsizliği dikkate alan bir dille yorumlanır; sonuç verinin söylediğinden fazlasını iddia etmemelidir.

Karar verme ve yanıltıcı sonuçlar

Veriye dayalı karar, bulgunun gücü ve sınırları göz önüne alınarak verilir. Şu hatalardan kaçınılır: örneklemin evreni temsil etmediği durumda genelleme yapmak; ilişkiyi neden–sonuç saymak; seçilmiş bir kısım veriyi göstermek; eksenleri kesik ya da farklı ölçekli çizilmiş grafiklere güvenmek; yalnızca ortalamaya bakmak. Bu araştırmada olasılık kuramına dayalı çıkarımsal yöntemler (güven aralığı, hipotez testi) kullanılmaz.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir okuldaki öğrencilerin günlük ekran süresi ile ders başarısı arasındaki ilişkiyi inceleyen bir araştırma sorusu yazınız ve uygun grafiği belirtiniz.

Örnek soru: "Günlük ekran süresi ile genel not ortalaması arasında ilişki var mı?" İki değişken de nicel olduğundan serpme diyagramı ve korelasyonun yorumu uygundur. Veri okulun öğrenci bilgi sisteminden ve bir anketten gelecekse değişkenlerin nasıl ölçüldüğü ve öğrencilerin tamamının dahil olup olmadığı sorgulanmalıdır.

Örnek 2. Bir kamu kurumunun yayımladığı anket sonuçları yalnızca internet kullanan $500$ kişiden toplanmıştır. Sonuçlar tüm ülkeye genellenebilir mi?

Dikkatle genellenmelidir. Örneklem yalnızca internet kullananlardan oluşuyorsa yaş, gelir ve eğitim açısından evreni temsil etmeyebilir (örneklem yanlılığı). Sonuçlar "internet kullanan kişiler için" biçiminde sınırlandırılmalıdır.

Örnek 3. Bir grafikte iki şehrin yıllık yağış miktarı gösterilirken dikey eksen $800$ den başlatılmıştır. Bu seçim nasıl bir yanıltmaya yol açabilir?

Eksen sıfırdan başlamadığında sütunlar arasındaki fark görsel olarak olduğundan büyük görünür. Örneğin $850$ ile $900$ arasındaki küçük fark, çubuk yükseklikleri çok farklıymış gibi algılanabilir. Karşılaştırma için eksenin başlangıcı ve ölçeği kontrol edilmelidir.

Örnek 4. Bir araştırmada kadınların ortalama gelirinin erkeklerinkinden düşük olduğu bulunmuştur. Hangi ek bilgi bu sonucun yorumunu güçlendirir?

Yalnızca ortalamaya bakmak yetmez; dağılımların ortancaları, yayılımları ve çalışma süresi, meslek, yaş gibi karıştırıcı değişkenler de incelenmelidir. Bu bilgiler olmadan nedenin cinsiyet olduğu sonucuna varılamaz.

Özetle

  • Araştırma sorusu betimleme, karşılaştırma ya da ilişkililik odaklı olabilir; en çok iki değişkenle çalışılır.
  • Hazır veride verinin kaynağı, toplanma biçimi ve değişken tanımları sorgulanır.
  • Araç, değişken türüne ve soruya göre seçilir; yorum araştırma sorusuna geri döner.
  • Sonuçlar belirsizliği dikkate alan bir dille ifade edilir; örneklem yanlılığı, neden–sonuç karışması ve yanıltıcı grafikler dikkatle ayıklanır.
  • Güven aralığı ve hipotez testi gibi çıkarımsal yöntemler bu çalışmanın dışındadır.

İstatistiksel Araştırma Süreci ve Karar Verme — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir okulda öğrencilerin kütüphaneden en sık ödünç aldıkları kitap türlerinin dağılımı araştırılacaktır. Hangi soru amaca uygundur?
AÖğrencilerin en sık ödünç aldığı kitap türleri hangi oranlarda görülür?
BKütüphane kapısının genişliği kaç santimetredir?
CBir kitap kapağının rengi nedir?
DEn sevilen türün herkeste aynı olduğu nasıl kanıtlanır?
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Amaç öğrenciler arasında değişen tek kategorik özelliğin dağılımıdır. Türlerin sıklıkları ve oranları bu soruya yanıt verir.
2Kolay
Bir ilçenin tüm yetişkinlerinin belediye hizmeti tercihleri araştırılacak. Hangi seçim planı evreni temsil etmeye daha elverişlidir?
AYalnız belediyenin sosyal medya takipçilerine sormak.
BYalnız aynı spor salonunun üyelerine sormak.
CAraştırmacının tanıdığı beş yetişkini seçmek.
Dİlçedeki yetişkin listesinden rastgele seçim yapıp farklı mahalleleri kapsamak.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Evren tüm ilçe yetişkinleridir. Geniş kapsama ve rastgele seçim belirli ilgi gruplarına yönelmeyi azaltır.
3Orta
Bir araştırma raporunda toplu taşımayı tercih edenlerin payı %20 den %30 a yükselmiştir. Öğrenci artış 10 yüzde puan değil 50 yüzde puandır diyor. Doğru düzeltme hangisidir?
AArtış 50 yüzde puan; fark yerine göreli oran yazılır.
BArtış 10 yüzde puan ve göreli artış %10 dur.
CSon pay %50 dir; iki yüzde toplanır.
DArtış 10 yüzde puan, başlangıca göre göreli artış %50 dir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Mutlak pay farkı 30-20=10 yüzde puandır. Başlangıca göre 10/20=%50 göreli artıştır.
4Orta
İki otobüs hattındaki yolcuların bekleme sürelerini karşılaştıracak araştırmanın iki değişkeni ve sorusu hangisidir?
AHat türü ve bekleme süresi; A ve B hatlarındaki bekleme süresi dağılımları nasıl farklılaşır?
BYolcu adı ve adresi; hangi yolcu daha iyi biridir?
CYalnız hat adı; ortalama bekleme kaç dakikadır?
DBekleme süresi ve yolcu numarası; numaraların ortalaması hangi hattır?
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Hat türü gruplamayı, dakika cinsinden bekleme süresi karşılaştırılan nicel özelliği verir. Dağılımları karşılaştırma iki değişkenli amaçtır.
5Zor
Araştırmacı şehirde parklar iyi mi diye soruyor. Amaç yalnız temizlik algısını değerlendirmek; en çok iki değişken kullanılacak. Hangi düzenleme hem kapsamı hem ölçümü açıklaştırır?
A2026 ekiminde şehirdeki park kullanıcılarının 1-5 sıralı temizlik değerlendirmeleri park türüne göre nasıl dağılır?
BBütün dünyadaki parkların her özelliği neden mükemmeldir?
CBir görevlinin sevdiği park hangisidir; tüm kullanıcıların algısı aynıdır.
DTemizlik, güvenlik, alan ve ziyaret sıklığı birlikte tek değişken sayılır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İlk soruda evren park kullanıcıları, dönem ekim, değişkenler park türü ve sıralı temizlik değerlendirmesidir. İyi gibi belirsiz sözcük ölçülebilir hedefe çevrilmiştir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular