Çözümü göster
Amaç öğrenciler arasında değişen tek kategorik özelliğin dağılımıdır. Türlerin sıklıkları ve oranları bu soruya yanıt verir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
İstatistiksel araştırma, bir merak edilen sorudan başlayıp verinin yorumlanmasına ve bir karara varılmasına kadar uzanan adımlar bütünüdür. Hazır veriyle çalışırken veri toplama adımı yerine verinin nasıl toplandığını sorgulamak öne çıkar.
Araştırma sorusu bir toplumsal ya da bilimsel bağlamdan doğar ve üç türden olabilir: bir dağılımı betimleyen ("İlçedeki hanelerin gelirleri nasıl dağılıyor?"), iki grubu karşılaştıran ("Kadınların ve erkeklerin ortanca ücreti farklı mı?") ya da iki değişken arasındaki ilişkiye odaklanan ("Eğitim süresi ile gelir ilişkili mi?"). Her soruda en çok iki değişken kullanılır. Soruya uygun veri, güvenilir bir kaynaktan (resmî kurumlar, bilimsel çalışmalar) alınır; verinin ne zaman, kimlerden, nasıl toplandığı ve değişkenlerin nasıl tanımlandığı sorgulanır.
Veri analize hazır hâle getirilirken eksik ve hatalı kayıtlar kontrol edilir, kategoriler düzenlenir. Araç, sorunun ve değişkenlerin türüne göre seçilir: kategorik tek değişken için sıklık tablosu ve çubuk grafiği, nicel tek değişken için histogram ve kutu grafiği, iki kategorik değişken için iki yönlü tablo, iki nicel değişken için serpme diyagramı. Bulgular, araştırma sorusuna geri dönülerek ve belirsizliği dikkate alan bir dille yorumlanır; sonuç verinin söylediğinden fazlasını iddia etmemelidir.
Veriye dayalı karar, bulgunun gücü ve sınırları göz önüne alınarak verilir. Şu hatalardan kaçınılır: örneklemin evreni temsil etmediği durumda genelleme yapmak; ilişkiyi neden–sonuç saymak; seçilmiş bir kısım veriyi göstermek; eksenleri kesik ya da farklı ölçekli çizilmiş grafiklere güvenmek; yalnızca ortalamaya bakmak. Bu araştırmada olasılık kuramına dayalı çıkarımsal yöntemler (güven aralığı, hipotez testi) kullanılmaz.
Örnek 1. Bir okuldaki öğrencilerin günlük ekran süresi ile ders başarısı arasındaki ilişkiyi inceleyen bir araştırma sorusu yazınız ve uygun grafiği belirtiniz.
Örnek soru: "Günlük ekran süresi ile genel not ortalaması arasında ilişki var mı?" İki değişken de nicel olduğundan serpme diyagramı ve korelasyonun yorumu uygundur. Veri okulun öğrenci bilgi sisteminden ve bir anketten gelecekse değişkenlerin nasıl ölçüldüğü ve öğrencilerin tamamının dahil olup olmadığı sorgulanmalıdır.
Örnek 2. Bir kamu kurumunun yayımladığı anket sonuçları yalnızca internet kullanan $500$ kişiden toplanmıştır. Sonuçlar tüm ülkeye genellenebilir mi?
Dikkatle genellenmelidir. Örneklem yalnızca internet kullananlardan oluşuyorsa yaş, gelir ve eğitim açısından evreni temsil etmeyebilir (örneklem yanlılığı). Sonuçlar "internet kullanan kişiler için" biçiminde sınırlandırılmalıdır.
Örnek 3. Bir grafikte iki şehrin yıllık yağış miktarı gösterilirken dikey eksen $800$ den başlatılmıştır. Bu seçim nasıl bir yanıltmaya yol açabilir?
Eksen sıfırdan başlamadığında sütunlar arasındaki fark görsel olarak olduğundan büyük görünür. Örneğin $850$ ile $900$ arasındaki küçük fark, çubuk yükseklikleri çok farklıymış gibi algılanabilir. Karşılaştırma için eksenin başlangıcı ve ölçeği kontrol edilmelidir.
Örnek 4. Bir araştırmada kadınların ortalama gelirinin erkeklerinkinden düşük olduğu bulunmuştur. Hangi ek bilgi bu sonucun yorumunu güçlendirir?
Yalnızca ortalamaya bakmak yetmez; dağılımların ortancaları, yayılımları ve çalışma süresi, meslek, yaş gibi karıştırıcı değişkenler de incelenmelidir. Bu bilgiler olmadan nedenin cinsiyet olduğu sonucuna varılamaz.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.