MegaSoru

Tek Değişkenli Veri Dağılımları 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Tek Değişkenli Veri Dağılımları Konu Anlatımı

Resmî kurumların yayımladığı hava kirliliği, nüfus ya da gelir verileri gibi hazır veriler tek bir değişkenin dağılımı olarak incelenebilir. Bu konuda hazır tek değişkenli verilerin görselleştirilmesi, özetlenmesi ve karşılaştırılması ele alınır.

Kategorik ve nicel değişkenler

Tek değişkenli veri kategorik (cinsiyet, ders tercihi, il) ya da nicel (boy, gelir, sıcaklık) olabilir. Kategorik veri sıklık tablosu, çubuk grafiği ya da daire grafiğiyle gösterilir ve özeti sıklıklar, oranlar ve yüzdelerdir. Nicel veri için histogram, nokta grafiği ve kutu grafiği kullanılır; özet ölçüleri merkezi ve yayılımı verir.

Merkez ve yayılım ölçüleri

Dağılımın merkezi aritmetik ortalama, ortanca ve tepe değerle anlatılır. Yayılım ise açıklık (en büyük − en küçük), çeyrekler açıklığı ($Q_3 - Q_1$) ve kavramsal düzeyde standart sapmayla anlatılır; standart sapma, değerlerin ortalamadan ortalama ne kadar uzaklaştığının ölçüsüdür ve değerler ortalamaya yaklaştıkça küçülür.
• Aykırı değer ortalamayı ve açıklığı çok etkiler, ortancayı ve çeyrekler açıklığını az etkiler.
• Dağılım simetrikse ortalama ve ortanca birbirine yakındır; sağa çarpık dağılımda ortalama ortancanın sağında, sola çarpık dağılımda solunda kalır.
• Aynı ortalamaya sahip iki veri kümesi çok farklı yayılımlara sahip olabilir.

Dağılımları karşılaştırma ve evren hakkında çıkarım

İki dağılım karşılaştırılırken aynı ölçekli eksenler kullanılır; merkez, yayılım, çarpıklık ve aykırı değerler birlikte değerlendirilir. Yalnızca ortalamaya bakmak yanıltıcı olabilir. Hazır veri çoğu zaman evrenin bir örnekleminden gelir; örneklem dağılımı evren hakkında fikir verir, ama kesin bilgi vermez. Bu yüzden sonuçlar "yaklaşık", "olabilir", "örneklemde" gibi belirsizliği dikkate alan bir dille ifade edilir. Örneklemin evreni temsil edip etmediği (nasıl seçildi, ne kadar büyük) sorgulanır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $4, 5, 5, 6, 7, 8, 30$ verisinin ortalamasını ve ortancasını bulup karşılaştırınız.

Ortalama $\dfrac{65}{7} \approx 9{,}3$, ortanca $6$ dır. Ortalama, tek bir aykırı değer olan $30$ nedeniyle ortancanın oldukça sağında kalmıştır; veri sağa çarpıktır. Tipik değeri anlatmak için ortanca daha uygundur.

Örnek 2. A ve B grubunun kutu grafiklerinde beş sayı özeti A için $20, 30, 40, 50, 60$, B için $25, 38, 40, 42, 55$ tir. Bu iki dağılımı karşılaştırınız.

İki grubun da ortancası $40$ tır. A nın çeyrekler açıklığı $50 - 30 = 20$, B nin $42 - 38 = 4$ tür; A daha yaygın, B ortanca etrafında daha yoğundur. Açıklık A için $40$, B için $30$ dur. Aynı ortancaya rağmen yayılımlar çok farklıdır.

Örnek 3. Bir yarışmada $100$ kişilik örneklemin $\%60$ ı bir soruya "evet" demiştir. Bu bilgiyle evrende de tam olarak $\%60$ ın evet diyeceği söylenebilir mi?

Hayır. Örneklem evren hakkında fikir verir ama örneklem oranı ile evren oranı aynı olmak zorunda değildir. "Evrende de evet diyenlerin oranının yaklaşık $\%60$ civarında olması beklenir" gibi belirsizliği taşıyan bir ifade doğrudur; ayrıca örneklemin evreni temsil edip etmediği (nasıl seçildiği) sorgulanmalıdır.

Örnek 4. Hangi grafik, bir ilçedeki hanelerin aylık gelirinin dağılımını (nicel) göstermek için uygundur: çubuk grafiği mi, histogram mı?

Gelir nicel bir değişkendir ve aralıklara bölünerek sınıflanır; bu durumda sınıfların bitişik çubuklarla gösterildiği histogram uygundur. Çubuk grafiği kategorik verilerin sıklıklarını göstermek için kullanılır.

Özetle

  • Kategorik veri sıklık ve oranlarla, nicel veri histogram, nokta ve kutu grafikleriyle gösterilir.
  • Aykırı değer ortalamayı ve açıklığı çok, ortancayı ve çeyrekler açıklığını az etkiler.
  • Aynı ortalamalı iki dağılımın yayılımları çok farklı olabilir; karşılaştırmada merkez ve yayılım birlikte değerlendirilir.
  • Örneklem dağılımı evren hakkında fikir verir ama kesinlik vermez; sonuçlar belirsizliği dikkate alan bir dille yazılır.
  • Örneklemin evreni temsil edip etmediği, veri toplama biçimi ve büyüklüğüne bakılarak sorgulanır.

Tek Değişkenli Veri Dağılımları — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir atölyede günlük tamamlanan ürün sayıları 6, 7, 8, 9 ve 30 dur. Tipik günü uç değerden daha az etkilenen bir ölçüyle özetlemek için hangisi seçilmelidir?
AMedyan 8; sıralamadaki orta değeri kullanır.
BOrtalama 12; uç değerden hiç etkilenmez.
CAçıklık 24; merkezî eğilim ölçüsüdür.
DMod 30; en büyük değer moddur.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Toplam 60 ve ortalama 12 dir. Ortanca 8 dir; 30 toplamı büyütse de ortadaki sıra değişmez.
2Kolay
Bir araştırmada kan grupları yalnız kayıt kolaylığı için 1, 2, 3 ve 4 ile kodlanmıştır. Uygun özet hangisidir?
AHer kan grubunun sıklığı ve oranı; kodların ortalaması anlamlı bir kan grubu vermez.
BKod ortalaması; kan grupları arasındaki biyolojik uzaklığı ölçer.
CKod açıklığı; kan gruplarının sayısal yayılımını verir.
DKod medyanı; her zaman en sık kan grubunu verir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Kodlar etiketlerdir, miktar ölçmez. Sıklık ve oran kategorik dağılımı özetler.
3Orta
051015202530354045505560RS
Kutu gösterimindeki R ve S dağılımlarını hangi ifade doğru karşılaştırır?
AOrta kutular aynı olduğundan bütün veriler aynıdır.
BR nin medyanı daha büyük; açıklıklar aynıdır.
CS nin çeyrekler açıklığı daha büyük; açıklıklar aynıdır.
DMedyan ve çeyrekler açıklığı aynı; S nin açıklığı daha büyüktür.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Medyanlar 30, çeyrekler açıklıkları 36-24=12 dir. R açıklığı 30, S açıklığı 54 tür.
4Orta
Bir istasyonda 7 günlük sıcaklık ortalaması önceki yılın aynı haftasından 3 derece yüksektir. Uygun yorum hangisidir?
ABu haftanın ortalaması daha yüksektir; tek hafta uzun dönem iklim eğilimini kesin belirlemez.
BBir haftalık fark bütün yılın 3 derece ısındığını kanıtlar.
COrtalama artışı her günün 3 derece arttığını kanıtlar.
DSıcaklık ortalaması farklıysa ölçümlerin tümü yanlış olmalıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Kısa dönem hava durumu değişebilir. Haftalık merkez farkı bütün yıl veya uzun dönem için tek başına yeterli değildir.
5Zor
Kurmaca bir klinikte 9 kişinin bekleme süresi 10 ar dakika, bir kişinin 110 dakikadır. Yönetim toplam bekleme yükünü, danışan ise tipik beklemeyi soruyor. Hangi iki özet amaca uygundur?
AToplam yük için 100 dakika; tipik merkez için maksimum 110 dakika.
BToplam yük için medyan 10 dakika; tipik merkez için toplam 200 dakika.
CToplam yük için 200 dakika; tipik merkez için medyan 10 dakika.
DToplam yük için 110 dakika; bütün danışanların beklemesi 20 dakikadır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Toplam 9·10+110=200. On kişide orta çift 10 ve 10; medyan 10. Ortalama 20 olsa da herkes 20 dakika beklememiştir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular