Çözümü göster
Toplam 60 ve ortalama 12 dir. Ortanca 8 dir; 30 toplamı büyütse de ortadaki sıra değişmez.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Resmî kurumların yayımladığı hava kirliliği, nüfus ya da gelir verileri gibi hazır veriler tek bir değişkenin dağılımı olarak incelenebilir. Bu konuda hazır tek değişkenli verilerin görselleştirilmesi, özetlenmesi ve karşılaştırılması ele alınır.
Tek değişkenli veri kategorik (cinsiyet, ders tercihi, il) ya da nicel (boy, gelir, sıcaklık) olabilir. Kategorik veri sıklık tablosu, çubuk grafiği ya da daire grafiğiyle gösterilir ve özeti sıklıklar, oranlar ve yüzdelerdir. Nicel veri için histogram, nokta grafiği ve kutu grafiği kullanılır; özet ölçüleri merkezi ve yayılımı verir.
Dağılımın merkezi aritmetik ortalama, ortanca ve tepe değerle anlatılır. Yayılım ise açıklık (en büyük − en küçük), çeyrekler açıklığı ($Q_3 - Q_1$) ve kavramsal düzeyde standart sapmayla anlatılır; standart sapma, değerlerin ortalamadan ortalama ne kadar uzaklaştığının ölçüsüdür ve değerler ortalamaya yaklaştıkça küçülür.
• Aykırı değer ortalamayı ve açıklığı çok etkiler, ortancayı ve çeyrekler açıklığını az etkiler.
• Dağılım simetrikse ortalama ve ortanca birbirine yakındır; sağa çarpık dağılımda ortalama ortancanın sağında, sola çarpık dağılımda solunda kalır.
• Aynı ortalamaya sahip iki veri kümesi çok farklı yayılımlara sahip olabilir.
İki dağılım karşılaştırılırken aynı ölçekli eksenler kullanılır; merkez, yayılım, çarpıklık ve aykırı değerler birlikte değerlendirilir. Yalnızca ortalamaya bakmak yanıltıcı olabilir. Hazır veri çoğu zaman evrenin bir örnekleminden gelir; örneklem dağılımı evren hakkında fikir verir, ama kesin bilgi vermez. Bu yüzden sonuçlar "yaklaşık", "olabilir", "örneklemde" gibi belirsizliği dikkate alan bir dille ifade edilir. Örneklemin evreni temsil edip etmediği (nasıl seçildi, ne kadar büyük) sorgulanır.
Örnek 1. $4, 5, 5, 6, 7, 8, 30$ verisinin ortalamasını ve ortancasını bulup karşılaştırınız.
Ortalama $\dfrac{65}{7} \approx 9{,}3$, ortanca $6$ dır. Ortalama, tek bir aykırı değer olan $30$ nedeniyle ortancanın oldukça sağında kalmıştır; veri sağa çarpıktır. Tipik değeri anlatmak için ortanca daha uygundur.
Örnek 2. A ve B grubunun kutu grafiklerinde beş sayı özeti A için $20, 30, 40, 50, 60$, B için $25, 38, 40, 42, 55$ tir. Bu iki dağılımı karşılaştırınız.
İki grubun da ortancası $40$ tır. A nın çeyrekler açıklığı $50 - 30 = 20$, B nin $42 - 38 = 4$ tür; A daha yaygın, B ortanca etrafında daha yoğundur. Açıklık A için $40$, B için $30$ dur. Aynı ortancaya rağmen yayılımlar çok farklıdır.
Örnek 3. Bir yarışmada $100$ kişilik örneklemin $\%60$ ı bir soruya "evet" demiştir. Bu bilgiyle evrende de tam olarak $\%60$ ın evet diyeceği söylenebilir mi?
Hayır. Örneklem evren hakkında fikir verir ama örneklem oranı ile evren oranı aynı olmak zorunda değildir. "Evrende de evet diyenlerin oranının yaklaşık $\%60$ civarında olması beklenir" gibi belirsizliği taşıyan bir ifade doğrudur; ayrıca örneklemin evreni temsil edip etmediği (nasıl seçildiği) sorgulanmalıdır.
Örnek 4. Hangi grafik, bir ilçedeki hanelerin aylık gelirinin dağılımını (nicel) göstermek için uygundur: çubuk grafiği mi, histogram mı?
Gelir nicel bir değişkendir ve aralıklara bölünerek sınıflanır; bu durumda sınıfların bitişik çubuklarla gösterildiği histogram uygundur. Çubuk grafiği kategorik verilerin sıklıklarını göstermek için kullanılır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.