Günlük Türü ve Özellikleri Konu Anlatımı
Günlük, kişinin yaşadıklarını, gözlemlerini, duygu ve düşüncelerini gün gün, tarih atarak yazdığı kişisel bir metindir. Bu konuda günlüğün tanımı, yapı özellikleri, dili ve edebî günlüğü sıradan günlükten ayıran yönler ele alınır.
Günlüğün tanımı ve amacı
Günlük, yazarın kendisi için tuttuğu bir kayıt olarak doğar. Kişi yaşadığı olayları, karşılaştığı insanları ve bunlar karşısında hissettiklerini yazar. Bu yüzden günlük öncelikle yazarın iç dünyasını yansıtır.
Günlükler bir okurla paylaşılmak üzere yazılmasa da sonradan yayımlanabilir. Yayımlanan günlükler hem yazarın kişiliğini hem de yaşadığı dönemin gündelik hayatını tanımamızı sağlar.
Yapı özellikleri
Günlüğün en belirgin biçim özelliği tarih atılmasıdır. Her yazının başında gün, ay, yıl ve bazen yer bilgisi bulunur. Yazılar kısa ya da uzun olabilir; belirli bir plan izlemek zorunda değildir.
Günlükte olaylar yaşandığı gün ya da kısa bir süre sonra yazılır. Bu yönüyle günlük, yıllar sonra geçmişi hatırlayarak yazılan anıdan ayrılır. Anıda geriye dönüp bakan bir bakış vardır; günlükte ise olay sıcağı sıcağına kaydedilir.
Dil ve anlatım
Günlükte birinci tekil kişi ağzı kullanılır ve anlatım içtendir. Yazar kendi kendine konuştuğu için öznel yargılar, duygusal ifadeler ve gündelik dil sık görülür.
Edebî günlüklerde ise dil daha özenlidir; yazar imge, benzetme ve ayrıntılı betimleme kullanabilir. Böyle günlükler yalnız bir kayıt değil, sanatsal bir metin niteliği taşır.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Bir metin "12 Mart, Salı. Bugün sınav sonucumu öğrendim; beklediğimden düşük çıkınca önce sustum, akşam ise neden böyle olduğunu düşündüm." diye başlıyor. Metnin günlük olduğunu gösteren ipuçları nelerdir?
Metnin başında tarih vardır, olay aynı gün yazılmıştır, anlatım birinci tekil kişiyle yapılmıştır ve yazar duygularını içtenlikle aktarmaktadır. Bunlar günlüğün temel özellikleridir.
Örnek 2. Bir yazar, çocukluğunda geçirdiği bir yaz tatilini kırk yıl sonra anlatıyor. Bu metin günlük müdür?
Hayır. Olay yaşandığı gün değil, yıllar sonra hatırlanarak anlatılmaktadır. Geçmişe dönük bu bakış metni anıya yaklaştırır.
Örnek 3. Bir günlükte "Pencereden bakınca yağmur, kentin bütün renklerini tek bir griye boyamıştı." cümlesi yer alıyor. Bu cümle günlüğün hangi niteliğini gösterir?
Cümlede benzetme ve imge vardır. Yazar olayı yalnız kaydetmekle kalmayıp sanatlı bir dille anlatmıştır; bu, edebî günlüğün özelliğidir.
Özetle
- Günlük, olayların yaşandığı gün tarih atılarak yazılan kişisel bir metindir.
- Birinci tekil kişi ağzı, içtenlik ve öznel anlatım günlüğün temel özellikleridir.
- Günlük olayı sıcağı sıcağına kaydeder; anı ise geçmişe dönüp bakar.
- Edebî günlükte dil özenlidir; imge ve betimleme kullanılabilir.
- Yayımlanan günlükler yazarın kişiliği ve dönemin gündelik hayatı hakkında bilgi verir.
Günlük Türü ve Özellikleri — örnek sorular
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.
1Kolay
12 Eylül, Salı. Bugün eski defterimi açtım. Üç yıl önce aynı sokaktan korkarak geçtiğimi yazmışım; şimdi orada gönüllü olarak çocuklara kitap okuyorum. Sokak değişmedi, ama ben değişmişim.
Bu günlük parçasının temel vurgusu nedir?
AÇocukların kitap okumayı reddetmesi
BSokağın fiziksel olarak yenilenmesi
CAynı mekâna bakışın kişisel gelişimle değişmesi
DGeçmişin bütünüyle unutulması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Mekânın aynı kaldığı açıkça söylenirken değişimin anlatıcının kendisinde olduğu belirtilir.
2Kolay
28 Nisan, Pazar. Yağmur durunca bahçeye indim. Dedemin yıllar önce diktiği erik ağacında ilk çiçeği gördüm. Ona söyleyemediğim cümleler boğazıma düğümlendi. Eve dönerken cebimde bir çiçek değil, eski bir yazın kokusu vardı sanki.
"Cebimde bir çiçek değil, eski bir yazın kokusu vardı" ifadesinde baskın özellik nedir?
ANesnel bir bilimsel gözlemin raporlanması
Bİstatistiksel verilerle düşünce savunulması
CKarşılıklı konuşmayla çatışma kurulması
DSomut bir ayrıntıyla özlemin imgeli anlatılması
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Çiçek ve koku, anlatıcının özlemini doğrudan söylemek yerine imge yoluyla sezdirir.
3Orta
12 Eylül, Salı. Bugün eski defterimi açtım. Üç yıl önce aynı sokaktan korkarak geçtiğimi yazmışım; şimdi orada gönüllü olarak çocuklara kitap okuyorum. Sokak değişmedi, ama ben değişmişim.
Parçada geçmiş tarihli defterin açılması hangi anlatım imkânını sağlamıştır?
AAnlatıcının önceki ve bugünkü benliğini karşılaştırmasını
BOlayları üçüncü kişi ağzından aktarmasını
CGeleceği kesin biçimde haber vermesini
DToplumsal bir araştırmanın sonuçlarını sunmasını
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Eski kayıt, bugünkü deneyimle yan yana getirilerek benlikteki dönüşüm görünür kılınır.
4Orta
3 Ocak, Çarşamba. Toplantıda fikrimi söyleyemedim. Herkesin benden daha hazırlıklı olduğunu düşündüm. Akşam notlarımı okuyunca aslında söyleyeceklerim olduğunu fark ettim. Yarın ilk sözü almak için kendime söz verdim.
Son cümle günlük türünün hangi işlevini öne çıkarır?
AGeçmiş olayları tarih sırasına göre arşivlemeyi
BÖz değerlendirmeden davranış hedefi üretmeyi
CBaşkasının hayatını nesnel biçimde anlatmayı
DBir kuruma resmî başvuru yapmayı
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Anlatıcı günün muhasebesini yaparak ertesi gün için somut bir hedef belirler.
5Zor
3 Ocak, Çarşamba. Toplantıda fikrimi söyleyemedim. Herkesin benden daha hazırlıklı olduğunu düşündüm. Akşam notlarımı okuyunca aslında söyleyeceklerim olduğunu fark ettim. Yarın ilk sözü almak için kendime söz verdim.
Anlatıcının toplantıdaki suskunluğunun asıl nedeni nedir?
AKonuyla ilgili hiçbir bilgi sahibi olmaması
BToplantıya katılmasına izin verilmemesi
CBaşkalarının onu açıkça susturması
DKendi yeterliliğine ilişkin kuşkusu
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Anlatıcı, diğerlerini kendinden hazırlıklı sandığı için susmuştur; notları bilgi eksikliği olmadığını gösterir.