Bilimsel Makale ve Bilgiye Dayalı Anlatım Konu Anlatımı
Bilimsel makale, bir konuyu araştırma, gözlem ve kanıtlara dayanarak nesnel bir dille ele alan yazıdır. Bu konuda bilgiye dayalı anlatımın özellikleri, argümanların neden-sonuç ilişkisiyle değerlendirilmesi ve terim, kanıt, kaynak kullanımı ele alınır.
Bilgiye dayalı anlatım
Bilimsel makalede amaç doğru ve güvenilir bilgi sunmaktır. Yazar duygularını değil, araştırma sonuçlarını ve kanıtları öne çıkarır. Dil nesnel, açık ve terimlere uygundur; kişisel yorumlar sınırlı tutulur ve verilerden ayrılır.
Bilimsel makalede bilgiler genellikle "araştırmalar göstermektedir", "veriler incelendiğinde" gibi ifadelerle kaynağa bağlanır.
Argüman ve neden-sonuç ilişkisi
Argüman, bir yargıyı destekleyen gerekçedir. Bilimsel makalede yazar bir sonuca ulaşırken nedenleri ve sonuçları açıkça ilişkilendirir: "Kentte ağaç sayısı arttıkça yaz aylarındaki ortalama sıcaklık düştü; çünkü ağaçlar gölge oluşturur ve buharlaşmayla havayı serinletir."
Eleştirel okur argümanın mantıklı olup olmadığını, sonucun kanıtlardan gerçekten çıkıp çıkmadığını sorgular.
Terim, kanıt, kaynak ve ileti
Terim, bir bilim ya da sanat dalında belirli bir kavramı karşılayan sözcüktür: fotosentez, ekosistem, algoritma gibi. Bilimsel makalede terimler doğru ve tutarlı kullanılır, gerekirse tanımlanır.
Kanıt olarak deney sonuçları, istatistikler ve önceki araştırmalar kullanılır; bunların kaynağı belirtilir. Bilimsel makale de açık iletinin yanında örtük ileti taşıyabilir: bir araştırmayı ayrıntılı anlatan yazı, okura bu alandaki çalışmaların desteklenmesi gerektiğini sezdirebilir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Bir makalede "Okul bahçesine kurulan güneş panelleri, bir yılda okulun elektrik giderini yüzde otuz azalttı; ölçümler okul yönetiminin fatura kayıtlarına dayanmaktadır." deniyor. Bu cümle bilgiye dayalı anlatımın hangi özelliklerini gösterir?
Somut bir veri verilmiş ve bu verinin kaynağı belirtilmiştir. Bu, doğrulanabilir ve kaynağa bağlı bilgi sunma özelliğidir.
Örnek 2. Bir yazıda "Bu yıl kente çok sayıda kuş geldi; demek ki hava kirliliği tamamen ortadan kalktı." deniyor. Bu argümanda nasıl bir sorun vardır?
Kuşların gelmesi tek başına hava kirliliğinin tamamen ortadan kalktığını kanıtlamaz. Sonuç, kanıtın gösterdiğinden fazlasını iddia etmektedir; neden-sonuç ilişkisi zayıftır.
Örnek 3. Bir makalede "ekosistem" sözcüğü ilk geçtiği yerde "belirli bir alandaki canlıların ve çevrelerinin oluşturduğu bütün" diye açıklanıyor. Yazar bunu neden yapmıştır?
Ekosistem bir terimdir. Yazar okurun kavramı doğru anlaması için terimi tanımlamıştır.
Özetle
- Bilimsel makale araştırma ve kanıta dayalı, nesnel bir yazıdır.
- Bilgiler kaynağa bağlanır; yorum verilerden ayrılır.
- Argüman yargıyı destekleyen gerekçedir; neden-sonuç ilişkisi mantıklı kurulmalıdır.
- Terimler doğru ve tutarlı kullanılır, gerektiğinde tanımlanır.
- Bilimsel makale de açık ve örtük ileti taşıyabilir.
Bilimsel Makale ve Bilgiye Dayalı Anlatım — örnek sorular
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.
1Kolay
Bir araştırma ekibi, kent merkezindeki 12 sokağın sıcaklığını aynı saatlerde ölçtü. Ağaç yoğunluğu yüksek sokaklar ortalama iki derece daha serindi. Araştırmacılar, binaların gölge etkisinin de incelenmesi gerektiğini belirtti.
Metindeki sayısal bulgu hangisidir?
ASıcaklığın yalnız ağaçlarla belirlenmesi
BAğaçların her kentte aynı etkiyi göstermesi
CAğaçlı sokakların ortalama iki derece serin olması
DÖlçümlerin tüm mevsimlerde yapılması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
İki derecelik fark ölçümle elde edilmiş veridir.
2Kolay
Bir okulun kütüphanesinde yeni katalog sistemi denendi. Önceki ay kitap bulma süresi ortalama sekiz, sonraki ay beş dakikaydı. Ancak aynı dönemde kitapların raf düzeni de değiştirildi.
Bu verilerden hangi yargıya kesin ulaşılamaz?
ASüre ölçümünün iki ayrı dönemde yapıldığına
BSüre azalmasının yalnız yeni katalogdan kaynaklandığına
Cİkinci ölçümün daha kısa çıktığına
DRaf düzeninin değiştiğine
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Raf düzeni de değiştiği için tek neden katalog denemez.
3Orta
Bir araştırma ekibi, kent merkezindeki 12 sokağın sıcaklığını aynı saatlerde ölçtü. Ağaç yoğunluğu yüksek sokaklar ortalama iki derece daha serindi. Araştırmacılar, binaların gölge etkisinin de incelenmesi gerektiğini belirtti.
Araştırmacıların ek inceleme istemesi neyi gösterir?
AAlternatif açıklamaları göz önünde bulundurduklarını
Bİlk ölçümlerin tamamen uydurma olduğunu
CGölge etkisinin kesinlikle önemsiz olduğunu
DSonuçların bütün kentler için kanıtlandığını
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bina gölgesi sıcaklık farkına katkı yapabilecek başka bir etkendir.
4Orta
Bir okulun kütüphanesinde yeni katalog sistemi denendi. Önceki ay kitap bulma süresi ortalama sekiz, sonraki ay beş dakikaydı. Ancak aynı dönemde kitapların raf düzeni de değiştirildi.
Araştırmada gözlenen değişim nedir?
AÖdünç alınan kitap sayısının üç katına çıkması
BKatalog sisteminin bütün okullarda kullanılması
CKitapların sayısının azalması
DOrtalama kitap bulma süresinin üç dakika kısalması
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Sekiz dakikadan beş dakikaya düşüş üç dakikadır.
5Zor
Deniz suyundaki mikroplastiklerin dağılımını inceleyen ekip, üç farklı kıyıdan örnek aldı. Örnekler aynı yöntemle çözümlendi; fakat yalnız ilkbaharda toplandı. Rapor, mevsimsel değişim konusunda hüküm vermedi.
Raporda mevsimsel sonuç verilmemesinin gerekçesi nedir?
AMikroplastiklerin yalnız ilkbaharda bulunması
BÖrneklerin aynı yöntemle incelenmesi
CKıyıların birbirine çok yakın olması
DDiğer mevsimlerden veri toplanmamış olması
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Tek mevsim örneklemi yıl içi değişimi göstermez.