Uzun Çizgi Konu Anlatımı
Uzun çizgi (—), kısa çizgiden (-) daha uzun bir noktalama işaretidir. İki işaret görünüşte benzediği için sık karıştırılır; ancak görevleri farklıdır.
Uzun çizginin görevi
Türk Dil Kurumunun yazım kılavuzuna göre uzun çizgi, yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Hikâye ve romanlarda kişilerin konuşmaları ayrı satırlarda verilirken her konuşmanın başına uzun çizgi konur:
— Bugün okula gelecek misin?
— Evet, biraz geç kalabilirim.
Kısa çizgi ile farkı
Kısa çizginin görevleri farklıdır:
• Satır sonuna sığmayan sözcüğü bölmek: kita-bı
• Aralık bildirmek: 1914-1918, 10-15 kişi
• Ara söz ve ara cümleleri ayırmak (virgülle de ayrılabilir)
Konuşma çizgisi yerine kısa çizgi kullanmak ya da sözcük bölerken uzun çizgi kullanmak yanlıştır.
Yazıda uygulamak
Bir diyalog yazarken her konuşmacının sözü yeni bir satırda başlar ve satırın başına uzun çizgi konur. Konuşma bittiğinde uygun noktalama işareti (nokta, soru işareti, ünlem) kullanılır. Böylece okur hangi sözün kime ait olduğunu kolayca izler.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Bir hikâyede satır başına alınan konuşmaların başına hangi işaret konur?
Uzun çizgi (—) konur.
Örnek 2. "1999—2005 yılları arasında" yazımı neden yanlıştır?
Aralık bildirmek için kısa çizgi kullanılır; doğrusu "1999-2005"tir.
Örnek 3. Satır sonuna sığmayan bir sözcük hangi işaretle bölünür?
Kısa çizgiyle bölünür.
Özetle
- Uzun çizgi satır başına alınan konuşmaları gösterir.
- Her konuşma yeni bir satırda ve uzun çizgiyle başlar.
- Kısa çizgi sözcük bölmek ve aralık bildirmek için kullanılır.
- Uzun çizgi ile kısa çizgi birbirinin yerine kullanılmaz.
Uzun Çizgi — örnek sorular
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.
1Kolay
— Neden üzgünsün?
— En sevdiğim kalemimi kaybettim.
Bu konuşmada uzun çizginin görevi nedir?
AKelimeleri hecelerine ayırmak
BKonuşmaları göstermek
CAçıklama yapmak
DTarih belirtmek
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Doğru cevap B'dir: “Konuşmaları göstermek”.
2Kolay
— Günaydın anne!
— Günaydın kızım, kahvaltın hazır.
Bu metinde uzun çizgi (—) hangi amaçla kullanılmıştır?
Aİki sayı arasındaki aralığı göstermek için
BSatır başına alınan konuşmaları göstermek için
CSatır sonunda bölünen sözcüğü göstermek için
DEki kökten ayırmak için
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Uzun çizgi, satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır.
3Orta
I. — Okula gidiyor musun?
II. — Evet, gidiyorum.
III. - Ben de geliyorum.
IV. — Hadi o zaman, birlikte gidelim.
Bu konuşma metninde numaralanmış satırlardan hangisinde çizgi kullanımıyla ilgili bir yanlışlık vardır?
Çözümü göster
Doğru cevap: A
III. satırda konuşma kısa çizgiyle başlatılmıştır; konuşmalar uzun çizgiyle gösterilir.
4Orta
I. — Bugün hava nasıl?
II. - Güneşli ve sıcak.
III. — O zaman denize gidelim.
IV. — Harika bir fikir!
Bu konuşma metninde numaralanmış satırlardan hangisinde çizgi kullanımıyla ilgili bir yanlışlık vardır?
Çözümü göster
Doğru cevap: B
II. satırdaki konuşma kısa çizgiyle başlatılmıştır.
5Zor
I. — Ne okuyorsun?
II. — Bir macera romanı. — Sen de okumak ister misin?
III. — Evet, çok isterim.
IV. — Bitirince sana veririm.
Bu konuşma metninde numaralanmış satırlardan hangisinde çizgi kullanımıyla ilgili bir yanlışlık vardır?
Çözümü göster
Doğru cevap: B
II. satırda iki ayrı konuşma aynı satıra yazılmıştır; her konuşma yeni bir satırda uzun çizgiyle başlar.