Çözümü göster
Kendi besinini üretmesi ayırt edicidir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Canlılar yaşamlarını sürdürmek için enerjiye ihtiyaç duyar ve bu enerjiyi besinlerden sağlar. Bir ekosistemdeki canlıların beslenme ilişkileri besin zinciri ve besin ağıyla, enerjinin basamaklar arasındaki aktarımı ise ekoloji piramitleriyle gösterilir.
• Üreticiler: Kendi besinini fotosentezle üreten canlılardır. Yeşil bitkiler, algler ve bazı bakteriler üreticidir. Besin zincirinin ilk halkasını oluşturur.
• Tüketiciler: Besinini dışarıdan hazır alan canlılardır. Üreticiyle beslenen birincil tüketici (otçul), birincil tüketiciyle beslenen ikincil tüketici, ikincil tüketiciyle beslenen üçüncül tüketicidir.
• Ayrıştırıcılar: Bazı bakteri ve mantarlar ölü canlıları ve atıkları parçalayarak toprağa mineral madde kazandırır. Ayrıştırıcılar zincirin her basamağındaki canlı kalıntılarını kullanabilir.
Canlıların birbirleriyle beslenme ilişkisinin sıralı olarak gösterilmesine besin zinciri denir. Oklar besinin ve enerjinin aktarıldığı yönde, yani yenen canlıdan yiyen canlıya doğru çizilir.
Örnek zincir: ot → çekirge → kurbağa → yılan → şahin. Bu zincirde ot üretici, çekirge birincil, kurbağa ikincil, yılan üçüncül tüketicidir.
Doğada bir canlı birden çok canlıyla beslenebilir ve birden çok canlıya besin olabilir. Birbirine bağlı besin zincirlerinin oluşturduğu yapıya besin ağı denir. Besin ağında bir canlı farklı zincirlerde farklı basamaklarda bulunabilir: Hem buğday hem çekirge yiyen fare buğday yediğinde birincil, çekirge yediğinde ikincil tüketicidir.
Besin zincirindeki basamaklar piramit şeklinde gösterilebilir. Piramidin tabanında üreticiler, yukarı doğru sırasıyla tüketiciler yer alır.
• Enerji: Her canlı aldığı enerjinin büyük bölümünü yaşamsal faaliyetlerinde kullanır ve ısı olarak çevreye verir; bu yüzden üst basamaklara aktarılan enerji azalır. Enerji madde gibi döngü oluşturmaz.
• Birey sayısı: Genellikle tabandan tepeye doğru birey sayısı azalır.
• Vücut büyüklüğü: Genellikle tabandan tepeye doğru canlıların vücut büyüklüğü artar.
• Biyolojik birikim: Tarım ilaçları ve cıva gibi kolay parçalanmayan zararlı maddeler canlıların vücudunda birikir. Besin zincirinde üst basamaklara çıkıldıkça bu maddelerin miktarı artar; en fazla birikim en üst basamaktaki tüketicide görülür.
Örnek 1. Ot → tavşan → tilki besin zincirinde tavşanların sayısı hastalık nedeniyle azalırsa ilk etkiler ne olabilir?
Tavşanla beslenen tilkilerin besin bulması zorlaşır ve sayıları azalabilir. Tavşanların yediği otların miktarı ise artabilir.
Örnek 2. Bir gölde tarım ilacı kalıntısının alglerde, küçük balıklarda ve balıkla beslenen kuşlarda ölçüldüğü düşünülsün. En fazla birikim hangisinde beklenir?
Kolay parçalanmayan zararlı maddeler üst basamaklarda birikir. En fazla birikim zincirin en üst basamağındaki balıkla beslenen kuşlarda beklenir.
Örnek 3. Besin piramidinde üst basamaklara çıkıldıkça aktarılan enerji neden azalır?
Her basamaktaki canlılar aldıkları enerjinin büyük kısmını yaşamsal faaliyetlerinde kullanır ve ısı olarak çevreye verir. Bu nedenle bir üst basamağa ancak küçük bir bölümü aktarılabilir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.