MegaSoru

Besin Zinciri ve Enerji Akışı 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Besin Zinciri ve Enerji Akışı Konu Anlatımı

Canlılar yaşamlarını sürdürmek için enerjiye ihtiyaç duyar ve bu enerjiyi besinlerden sağlar. Bir ekosistemdeki canlıların beslenme ilişkileri besin zinciri ve besin ağıyla, enerjinin basamaklar arasındaki aktarımı ise ekoloji piramitleriyle gösterilir.

Üretici, tüketici ve ayrıştırıcılar

• Üreticiler: Kendi besinini fotosentezle üreten canlılardır. Yeşil bitkiler, algler ve bazı bakteriler üreticidir. Besin zincirinin ilk halkasını oluşturur.
• Tüketiciler: Besinini dışarıdan hazır alan canlılardır. Üreticiyle beslenen birincil tüketici (otçul), birincil tüketiciyle beslenen ikincil tüketici, ikincil tüketiciyle beslenen üçüncül tüketicidir.
• Ayrıştırıcılar: Bazı bakteri ve mantarlar ölü canlıları ve atıkları parçalayarak toprağa mineral madde kazandırır. Ayrıştırıcılar zincirin her basamağındaki canlı kalıntılarını kullanabilir.

Besin zinciri ve besin ağı

Canlıların birbirleriyle beslenme ilişkisinin sıralı olarak gösterilmesine besin zinciri denir. Oklar besinin ve enerjinin aktarıldığı yönde, yani yenen canlıdan yiyen canlıya doğru çizilir.
Örnek zincir: ot → çekirge → kurbağa → yılan → şahin. Bu zincirde ot üretici, çekirge birincil, kurbağa ikincil, yılan üçüncül tüketicidir.
Doğada bir canlı birden çok canlıyla beslenebilir ve birden çok canlıya besin olabilir. Birbirine bağlı besin zincirlerinin oluşturduğu yapıya besin ağı denir. Besin ağında bir canlı farklı zincirlerde farklı basamaklarda bulunabilir: Hem buğday hem çekirge yiyen fare buğday yediğinde birincil, çekirge yediğinde ikincil tüketicidir.

Ekoloji piramitleri ve biyolojik birikim

Besin zincirindeki basamaklar piramit şeklinde gösterilebilir. Piramidin tabanında üreticiler, yukarı doğru sırasıyla tüketiciler yer alır.
• Enerji: Her canlı aldığı enerjinin büyük bölümünü yaşamsal faaliyetlerinde kullanır ve ısı olarak çevreye verir; bu yüzden üst basamaklara aktarılan enerji azalır. Enerji madde gibi döngü oluşturmaz.
• Birey sayısı: Genellikle tabandan tepeye doğru birey sayısı azalır.
• Vücut büyüklüğü: Genellikle tabandan tepeye doğru canlıların vücut büyüklüğü artar.
• Biyolojik birikim: Tarım ilaçları ve cıva gibi kolay parçalanmayan zararlı maddeler canlıların vücudunda birikir. Besin zincirinde üst basamaklara çıkıldıkça bu maddelerin miktarı artar; en fazla birikim en üst basamaktaki tüketicide görülür.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Ot → tavşan → tilki besin zincirinde tavşanların sayısı hastalık nedeniyle azalırsa ilk etkiler ne olabilir?

Tavşanla beslenen tilkilerin besin bulması zorlaşır ve sayıları azalabilir. Tavşanların yediği otların miktarı ise artabilir.

Örnek 2. Bir gölde tarım ilacı kalıntısının alglerde, küçük balıklarda ve balıkla beslenen kuşlarda ölçüldüğü düşünülsün. En fazla birikim hangisinde beklenir?

Kolay parçalanmayan zararlı maddeler üst basamaklarda birikir. En fazla birikim zincirin en üst basamağındaki balıkla beslenen kuşlarda beklenir.

Örnek 3. Besin piramidinde üst basamaklara çıkıldıkça aktarılan enerji neden azalır?

Her basamaktaki canlılar aldıkları enerjinin büyük kısmını yaşamsal faaliyetlerinde kullanır ve ısı olarak çevreye verir. Bu nedenle bir üst basamağa ancak küçük bir bölümü aktarılabilir.

Özetle

  • Üreticiler besinini kendisi üretir ve zincirin ilk halkasıdır.
  • Tüketiciler birincil, ikincil ve üçüncül olarak sınıflandırılır.
  • Ayrıştırıcılar ölü canlıları parçalayıp toprağa mineral kazandırır.
  • Besin zincirinde oklar yenenden yiyene doğru çizilir.
  • Piramitte yukarı çıkıldıkça enerji ve birey sayısı genellikle azalır, vücut büyüklüğü artar.
  • Zararlı maddeler üst basamaklarda daha çok birikir.

Besin Zinciri ve Enerji Akışı — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Göldeki algler ışıkta besin üretiyor, küçük canlılar alglerle besleniyor. Alglerin rolü nedir?
Aİkincil tüketici
BAyrıştırıcı
CÜretici
DBirincil tüketici
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kendi besinini üretmesi ayırt edicidir.
2Kolay
Bir saha kaydında tavşanın yalnız yonca yediği, tilkinin tavşan avladığı belirtiliyor. Hangi gerekçe tavşanı birincil tüketici yapar?
ADoğrudan üreticiyle beslenmesi
BTilki tarafından avlanması tek başına
CTilkiyle aynı ortamı paylaşması
DYoncanın yanında yaşaması tek başına
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Birincil tüketici etiketi avcısına değil üreticiyi tüketmesine dayanır.
3Orta
Çekirge otla, kurbağa çekirgeyle, yılan kurbağayla besleniyor. Kurbağa hangi tüketicidir?
AÜretici
BÜçüncül
CBirincil
Dİkincil
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Üreticiyi yiyen çekirgeden beslenir.
4Orta
Buğdayı fare, fareyi yılan, yılanı şahin yiyor. Şahinin bu zincirdeki rolü nedir?
AÜretici
BÜçüncül tüketici
CBirincil tüketici
Dİkincil tüketici
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Şahin ikinci tüketici olan yılanı yer.
5Zor
Bir kartta tilki tavşandan iri olduğu için daha fazla toplam enerji basamağındadır deniyor. Hata nedir?
AEnerji yalnız kütleyle ölçülür
BTüketiciler enerji kullanmaz
Cİri canlılar üreticidir
DBireyin iriliği basamağın toplam enerjisini belirlemez
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Basamak enerjisi ile bireysel boyut farklıdır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular