MegaSoru

Madde Döngüleri ve Çevre Sorunları 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Madde Döngüleri ve Çevre Sorunları Konu Anlatımı

Doğada madde sınırsız değildir; canlılar için gerekli su, karbon, oksijen ve azot gibi maddeler canlılar ile çevre arasında sürekli dolaşır. Bu dolaşıma madde döngüsü denir. Bu konuda madde döngülerini, yaşam için önemlerini ve insan etkinlikleriyle bozulan dengenin yol açtığı küresel iklim değişikliğini inceleriz.

Su döngüsü

• Güneş'in ısıttığı denizlerden, göllerden ve topraktan su buharlaşır; bitkiler de terleme ile su buharı verir.
• Su buharı yükseldikçe soğur ve yoğuşarak bulutları oluşturur.
• Bulutlardaki su damlacıkları yağmur, kar ya da dolu olarak yeryüzüne düşer.
• Yağışın bir kısmı akarsularla denizlere ulaşır, bir kısmı toprağa sızarak yer altı sularını oluşturur, bir kısmı da canlılar tarafından kullanılır.
Su döngüsü sayesinde tatlı su kaynakları yenilenir.

Karbon ve oksijen döngüsü

Karbon ve oksijen döngüleri birbirine bağlıdır.
• Üreticiler fotosentezle havadaki karbondioksiti alır, besin üretir ve havaya oksijen verir.
• Canlılar solunumda oksijen kullanır, havaya karbondioksit verir.
• Ayrıştırıcılar ölü canlıları parçalarken karbondioksit açığa çıkar.
• Fosil yakıtların ve odunun yanması havaya karbondioksit verir.
Bu döngüler sayesinde atmosferdeki oksijen ve karbondioksit miktarı dengede kalır. Ormanların yok edilmesi ve fosil yakıt kullanımının artması bu dengeyi bozar.

Azot döngüsü

Havanın büyük kısmı azottur, ancak canlıların çoğu havadaki azotu doğrudan kullanamaz.
• Topraktaki bazı bakteriler ve şimşekler havadaki azotu bitkilerin kullanabileceği bileşiklere dönüştürür.
• Bitkiler bu azot bileşiklerini kökleriyle topraktan alır; hayvanlar azotu bitkileri yiyerek alır.
• Ölü canlılar ve atıklar ayrıştırıcılar tarafından parçalanır; azot yeniden toprağa ve havaya döner.
Azot, canlıların yapısındaki proteinler ve DNA için gereklidir.

Sera etkisi ve küresel iklim değişikliği

Atmosferdeki karbondioksit, su buharı ve metan gibi gazlar yeryüzünden yansıyan ısının bir kısmının uzaya gitmesini engeller. Buna sera etkisi denir. Sera etkisi olmasaydı Dünya yaşam için fazla soğuk olurdu.
Fosil yakıtların yakılması, ormanların yok edilmesi ve sanayi etkinlikleri sera gazlarının miktarını artırır; bu da sera etkisini güçlendirerek Dünya'nın ortalama sıcaklığının artmasına (küresel ısınma) yol açar.
Olası sonuçlar: buzulların erimesi ve deniz seviyesinin yükselmesi, kuraklık ve su kıtlığı, aşırı hava olaylarının artması, canlı türlerinin zarar görmesi.
Bir kişinin, kurumun ya da ülkenin doğaya verdiği zararın ölçüsüne ekolojik ayak izi denir. Ülkeler küresel iklim değişikliğini önlemek için Kyoto Protokolü gibi uluslararası anlaşmalar yapmıştır. Fosil yakıt yerine yenilenebilir enerji kullanmak, ağaçlandırma, enerji tasarrufu ve toplu taşıma ekolojik ayak izini küçültür.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir bölgedeki ormanların büyük kısmı kesilirse havadaki karbondioksit miktarı nasıl etkilenebilir? Neden?

Fotosentez yapan bitki sayısı azalacağı için havadan alınan karbondioksit azalır. Ayrıca kesilen ağaçlar yakılırsa havaya karbondioksit verilir. Bu nedenle havadaki karbondioksit miktarı artabilir.

Örnek 2. Azot döngüsünde bakterilerin rolü nedir?

Topraktaki bazı bakteriler havadaki azotu bitkilerin kullanabileceği bileşiklere dönüştürür. Ayrıştırıcı bakteriler de ölü canlılardaki azotun yeniden toprağa dönmesini sağlar.

Örnek 3. Sera etkisi tamamen zararlı mıdır?

Hayır. Doğal sera etkisi Dünya'nın yaşanabilir sıcaklıkta kalmasını sağlar. Sorun, insan etkinlikleriyle sera gazlarının artması ve sera etkisinin güçlenerek küresel ısınmaya yol açmasıdır.

Özetle

  • Madde döngüleri canlılar için gerekli maddelerin doğada sürekli dolaşmasını sağlar.
  • Su döngüsü buharlaşma, yoğuşma ve yağışla gerçekleşir.
  • Fotosentez ve solunum karbon ve oksijen döngülerini birbirine bağlar.
  • Bakteriler ve şimşekler havadaki azotu bitkilerin kullanabileceği hâle getirir.
  • Sera gazlarının artması küresel ısınmaya ve iklim değişikliğine yol açar.
  • Ekolojik ayak izi doğaya verilen zararın ölçüsüdür; Kyoto Protokolü uluslararası bir önlemdir.

Madde Döngüleri ve Çevre Sorunları — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Suyun doğada sürekli dolaşmasına ne ad verilir?
ASu döngüsü
BKarbon döngüsü
COksijen döngüsü
DEnerji dönüşümü
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru cevap: "Su döngüsü". Suyun doğada sürekli dolaşmasına su döngüsü denir.
2Kolay
Bitkilerin fotosentez sırasında atmosferden karbondioksit alması hangi madde döngüsüyle doğrudan ilişkilidir?
ASu döngüsü
BAzot döngüsü
CKayaç döngüsü
DKarbon döngüsü
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Doğru cevap: "Karbon döngüsü". Atmosferden karbondioksit alınması karbon döngüsüyle doğrudan ilişkilidir.
3Orta
Su döngüsünde yeryüzündeki sıvı suyun atmosfere geçmesinde etkili olaylardan biri hangisidir?
ADonma
BYağış
CBuharlaşma
DYoğuşma
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Doğru cevap: "Buharlaşma". Sıvı suyun atmosfere geçmesinde etkili olay buharlaşmadır.
4Orta
Atmosferdeki su buharının soğuyarak küçük su damlacıklarına dönüşmesi hangi olaydır?
AYoğuşma
BBuharlaşma
CErime
DDonma
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru cevap: "Yoğuşma". Su buharının soğuyarak damlacıklara dönüşmesi yoğuşmadır.
5Zor
Bir öğrenci su döngüsünü gösteren bir sıralamada şu olayları numaralandırıyor: deniz suyu (I) ile atmosferde su buharına dönüşür, su buharı (II) ile buluta dönüşür, bulut (III) ile yeryüzüne iner.
Buna göre I, II ve III yerine sırasıyla hangileri yazılmalıdır?
AYoğuşma – Yağış – Buharlaşma
BBuharlaşma – Yoğuşma – Yağış
CYağış – Buharlaşma – Yoğuşma
DBuharlaşma – Yağış – Yoğuşma
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Doğru cevap: "Buharlaşma – Yoğuşma – Yağış". Sıralama buharlaşma, yoğuşma ve yağış şeklindedir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular