MegaSoru

Nüfusun Dağılışı ve Hareketleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Nüfusun Dağılışı ve Hareketleri Konu Anlatımı

Nüfus yeryüzünde eşit dağılmamıştır; bazı bölgeler çok kalabalık, bazıları seyrektir. Bu konuda nüfus yoğunluğunun dağılışı, bu dağılışı etkileyen doğal ve beşerî faktörler, göçün nedenleri ve nüfus hareketlerinin sonuçları ele alınır.

Nüfus yoğunluğu

Nüfus yoğunluğu, bir alanda kilometrekareye düşen kişi sayısıdır (toplam nüfus / alan). Toplam nüfus ile aynı şey değildir: nüfusu çok olan bir ülkenin yüz ölçümü de büyükse yoğunluğu düşük olabilir.
Dünyada nüfus; Güneydoğu ve Güney Asya, Doğu Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika'nın doğusu gibi bölgelerde yoğunlaşmıştır. Kutup bölgeleri, çöller, yüksek dağlar ve yağmur ormanları ise seyrek nüfusludur.

Dağılışı etkileyen doğal faktörler

İklim, yer şekilleri, su kaynakları ve toprak verimliliği nüfus dağılışını etkileyen başlıca doğal faktörlerdir. Ilıman iklimli, su kaynakları zengin, topraklar verimli ve eğimi az ovalar daha fazla nüfus çeker. Çok soğuk, çok kurak ya da çok yüksek ve engebeli alanlarda yaşam zordur, nüfus seyrektir.
Ancak doğal koşulların elverişli olması tek başına yoğun nüfusu açıklamaz. Aynı koşullara sahip iki bölgeden birinin daha kalabalık olması beşerî faktörlerle açıklanır.

Beşerî faktörler

Ekonomik faaliyetler (tarım, sanayi, ticaret, turizm), ulaşım olanakları, sanayileşme ve kentleşme, tarihî gelişim ve yönetim politikaları nüfus dağılışını etkiler. İş imkânı olan, ulaşımı kolay ve hizmetlerin yoğun olduğu yerler nüfus çeker.
Türkiye'de de nüfus; Marmara, Ege ve Akdeniz kıyıları ile büyük şehirlerde yoğunlaşırken, yüksek dağlık ve ulaşımı zor kesimlerde seyrektir. Bu dağılışı hem doğal koşullar hem de ekonomik faaliyetler birlikte şekillendirmiştir.

Göç ve nüfus hareketleri

Göç, insanların yaşadıkları yeri geçici ya da kalıcı olarak değiştirmesidir. Göçü iten ve çeken nedenler vardır. İten nedenler arasında işsizlik, yoksulluk, afet, savaş ve eğitim imkânlarının yetersizliği; çeken nedenler arasında iş fırsatları, daha iyi yaşam koşulları ve güvenlik sayılabilir. Göç ekonomik, sosyal, doğal ve siyasi birçok nedene bağlı olabilir; tek bir nedene indirgenemez.
Göçün kaynak ve hedef bölgelerde sonuçları vardır. Hedef bölgede nüfus yoğunlaşır, konut ve altyapı ihtiyacı artar; kaynak bölgede ise genç nüfus azalabilir. Haritalarda göç yönleri ve nüfus yoğunluğu birlikte incelenerek mekânsal çıkarım yapılabilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir ülkenin nüfusu 80 milyon ve yüz ölçümü 800 bin kilometrekaredir. Nüfus yoğunluğu nedir?

Nüfus yoğunluğu = nüfus / alan = 80.000.000 / 800.000 = 100 kişi/km² olur.

Örnek 2. Bir bölgede nüfusun seyrek olmasının nedenleri yalnızca iklimle açıklanabilir mi?

Hayır. İklim önemli bir faktördür, ancak yer şekilleri (dağlık, engebeli arazi), su kaynakları, toprak, ulaşım ve ekonomik faaliyetler de nüfus seyrekliğini etkiler. Her bölgenin seyrek nüfusu aynı nedenle açıklanamaz.

Örnek 3. Bir köyden büyük bir şehre göç eden bir aile, işsizlik nedeniyle yer değiştirmiştir. İşsizlik burada iten mi, çeken bir neden midir?

İşsizlik köyden ayrılmaya iten bir nedendir. Şehirdeki iş imkânı ise çeken bir nedendir. Göç genellikle iten ve çeken nedenlerin birlikte etkisiyle gerçekleşir.

Özetle

  • Nüfus yoğunluğu, kilometrekareye düşen kişi sayısıdır ve toplam nüfusla aynı değildir.
  • İklim, yer şekilleri, su ve toprak nüfus dağılışını etkileyen doğal faktörlerdir.
  • Ekonomi, ulaşım, sanayi ve tarihî gelişmeler beşerî faktörlerdir.
  • Göç; iten ve çeken nedenlerin birlikte etkisiyle gerçekleşir ve tek nedene indirgenmez.
  • Seyrek nüfusun nedeni her bölge için aynı değildir.

Nüfusun Dağılışı ve Hareketleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Haritada kurgusal üç alan aynı yoğunluk lejantıyla gösterilmiştir. K için 20, L için 80, M için 160 kişi/km² verilmiştir. Bu değerler neyi ifade eder?
AAlanların toplam kişi sayılarını
BAlanlara bir yılda göç eden kişi sayılarını
CAlanlarda bir kilometrekareye düşen ortalama kişi sayılarını
DAlanların kilometrekare cinsinden yüz ölçümlerini
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Nüfus yoğunluğu, nüfusun yüz ölçümüne bölünmesiyle elde edilen kişi/km² değeridir. Haritadaki değerler toplam nüfusu, göç miktarını veya alan büyüklüğünü tek başına göstermez.
2Kolay
Haritada her nokta 500 kişiyi temsil etmektedir. Eşit yüz ölçümlü K alanında 6, L alanında 2 nokta vardır. Bu gösterime göre hangisi doğrudur?
AK'da 6, L'de 2 kişi vardır.
BK'nın nüfusu 3.000, L'ninki 1.000 kişidir.
CK'nın nüfusu 500, L'ninki 1.000 kişidir.
DNoktalar kişi sayısı yerine yalnız yükseltiyi gösterir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Lejantta her noktanın temsil ettiği kişi sayısı verilmiştir. K için 6×500 = 3.000, L için 2×500 = 1.000 kişi hesaplanır. Nokta sayısı doğrudan kişi sayısı olarak okunmamalıdır.
3Orta
Aynı kurgusal bölgenin yer biçimleri ve nüfus bilgileri haritada birlikte gösterilmiştir. İklim, suya erişim ve beşerî olanaklar benzerdir. K geniş ve az eğimli bir vadide yoğun, L dik yamaçlarda seyrek nüfusludur. Bu farklılığı açıklayan doğal etken hangisidir?
AEğimin yerleşmeye ve tarıma uygun alan miktarını etkilemesi
BK'da daha fazla yükseköğretim kurumu bulunması
Cİki alanda ulaşım yatırımlarının farklı olması
DL'nin daha gelişmiş sanayiye sahip olması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Diğer koşullar benzer tutulduğunda eğim farkı yerleşme ve tarım için kullanılabilecek alanları etkileyebilir. Geniş, az eğimli vadi ile dik yamaçların elverişliliği farklıdır. Sanayi, eğitim ve yatırımlar doğal etken değildir ve burada farklı verilmemiştir.
4Orta
Haritadaki K ve L alanlarının iklimi ve yer biçimleri benzerdir. K, sanayi iş yerlerinin bulunduğu ve yolların birleştiği bir merkezdir; L'de bu olanaklar sınırlıdır. Nüfus K'da daha yoğundur. Verilen bilgiler hangi açıklamayı destekler?
ASanayi bulunan bütün yerler diğer koşullardan bağımsız aynı yoğunluğa ulaşır.
BK'nın daha sıcak olması dağılışı tek başına açıklar.
CNüfus farkı iki alanın yalnız yükselti farkından kaynaklanır.
Dİş olanakları ve ulaşım bağlantıları nüfusun K'da toplanmasına katkı sağlayabilir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Sanayi iş olanakları ve ulaşım bağlantıları beşerî etkenlerdir; nüfusun bir merkezde toplanmasına katkı sağlayabilir. Doğal koşullar benzer verildiğinden farkı bunlarla açıklamak desteklenmez. Tek örnekten bütün sanayi merkezleri için aynı yoğunluk sonucu çıkarılamaz.
5Zor
Haritada K'nın yoğunluğu 200 kişi/km², yüz ölçümü 100 km²; L'nin yoğunluğu 80 kişi/km², yüz ölçümü 400 km² verilmiştir. Öğrenci K'nın koyu renkte olmasına dayanarak toplam nüfusunun da daha fazla olduğunu söylemiştir. Doğru değerlendirme hangisidir?
AK daha yoğundur; fakat L'nin toplam nüfusu 32 bin, K'nınki 20 bindir.
BL daha geniş olduğundan yoğunluğu da K'dan fazladır.
CK hem daha yoğun hem de toplam nüfusu daha fazladır.
DAlanlar farklı büyüklükte olduğundan toplam nüfus hesaplanamaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Toplam nüfus yoğunluk ile yüz ölçümünün çarpımıdır. K'da 200 × 100 = 20 bin, L'de 80 × 400 = 32 bin kişi vardır. K'nın daha koyu rengi daha yüksek yoğunluğu gösterir; toplam nüfusun da daha büyük olduğunu göstermez.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular