Çözümü göster
Kronolojik sıralama nüfus büyüklüğüne değil kayıt tarihine göre yapılır. 1940, 1980 ve 2000 sırasıyla L, K ve M kayıtlarına karşılık gelir. Bu kayıtlarda nüfus da zaman içinde artmıştır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Dünya nüfusu tarih boyunca farklı hızlarda artmıştır. Bu konuda nüfusun zaman içindeki değişimi, tablo ve grafiklerden nüfus verisi okuma, nüfus artış hızı ile nüfus miktarı arasındaki fark ve ülkeler arasında karşılaştırma ele alınır. Güncel nüfus rakamlarını ezberlemek gerekmez; verileri yorumlamak önemlidir.
İnsanlık tarihinin uzun bölümünde nüfus çok yavaş artmıştır. Tarımın başlamasıyla, daha sonra sanayi devrimi, sağlık hizmetlerinin gelişmesi ve gıda üretiminin artmasıyla nüfus hızlanarak artmıştır. Ölüm oranlarının doğum oranlarından hızlı düşmesi, nüfus artışının temel nedenlerinden biridir.
Günümüzde bazı ülkelerde nüfus hâlâ hızla artarken bazılarında artış yavaşlamış ya da durmuştur.
Nüfus miktarı belirli bir zamandaki toplam insan sayısıdır. Nüfus artış hızı ise nüfusun belli bir sürede ne oranda arttığını gösterir ve genellikle binde ya da yüzde ile ifade edilir. İkisi aynı şey değildir: çok kalabalık bir ülkede artış hızı düşük, daha az nüfuslu bir ülkede artış hızı yüksek olabilir.
Artış hızının azalması nüfusun azaldığı anlamına gelmez. Nüfus, artış hızı düşse bile pozitif olduğu sürece artmaya devam eder; yalnız daha yavaş artar. Nüfus ancak artış hızı negatif olursa azalır.
Doğal artış, doğum ve ölüm farkıdır. Nüfus değişimi ise doğal artış ile net göçün (gelen göç - giden göç) toplamıyla belirlenir.
Nüfus verileri çizgi grafiği, sütun grafiği veya tabloyla verilebilir. Çizgi grafiği zaman içindeki değişimi, sütun grafiği ülkeler arasındaki farkı göstermede kullanışlıdır. Okurken ilk olarak eksenler ve birimler kontrol edilir, ardından değerler arasındaki artış ya da azalış belirlenir.
Aynı dönemin verileri farklı ülkeler için karşılaştırılırken hem toplam nüfusa hem de artış hızına bakılmalıdır. Bir ülkede çizgi dik yükseliyorsa nüfus hızlı artıyor, yatay ise durağan, aşağı eğimli ise azalıyor demektir.
Ülkelerin nüfus eğilimleri ekonomik gelişmişlik, eğitim düzeyi, sağlık hizmetleri ve kültürel özelliklerle ilişkilidir. Gelişmiş ülkelerin birçoğunda doğum oranları düşüktür ve nüfus yaşlanmaktadır; gelişmekte olan bazı ülkelerde ise doğum oranları hâlâ yüksektir.
Verilerden sonuç çıkarırken, verilen bilgiyi aşan ifadelerden kaçınılır. Örneğin yalnız iki yıllık veriye bakarak uzun dönemli kesin bir yargı verilemez.
Örnek 1. A ülkesinin nüfusu 2000'de 40 milyon, 2020'de 50 milyondur. B ülkesinin nüfusu 2000'de 10 milyon, 2020'de 15 milyondur. Hangi ülkede nüfus daha hızlı artmıştır?
A'da artış 10 milyon (yüzde 25), B'de 5 milyondur (yüzde 50). Mutlak artış A'da fazla olsa da artış hızı B'de yüksektir; yani B'de nüfus daha hızlı artmıştır.
Örnek 2. Bir ülkenin nüfus artış hızı yıllar içinde binde 20'den binde 5'e düşmüştür. Bu ülkenin nüfusu azalmıştır diyebilir miyiz?
Hayır. Artış hızı hâlâ pozitif olduğundan nüfus artmaya devam etmektedir, yalnız daha yavaş artmaktadır. Nüfus ancak artış hızı negatif olduğunda azalır.
Örnek 3. Bir ülkede bir yılda doğum 600 bin, ölüm 400 bin, gelen göç 50 bin ve giden göç 30 bin ise nüfus bir yılda kaç bin değişir?
Doğal artış 600 - 400 = 200 bin; net göç 50 - 30 = 20 bin. Toplam değişim 200 + 20 = 220 bin artıştır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.