MegaSoru

Nüfusun Tarihsel Değişimi ve Geleceği 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Nüfusun Tarihsel Değişimi ve Geleceği Konu Anlatımı

Dünya nüfusu tarih boyunca farklı hızlarda artmıştır. Bu konuda nüfusun zaman içindeki değişimi, tablo ve grafiklerden nüfus verisi okuma, nüfus artış hızı ile nüfus miktarı arasındaki fark ve ülkeler arasında karşılaştırma ele alınır. Güncel nüfus rakamlarını ezberlemek gerekmez; verileri yorumlamak önemlidir.

Nüfusun zaman içindeki değişimi

İnsanlık tarihinin uzun bölümünde nüfus çok yavaş artmıştır. Tarımın başlamasıyla, daha sonra sanayi devrimi, sağlık hizmetlerinin gelişmesi ve gıda üretiminin artmasıyla nüfus hızlanarak artmıştır. Ölüm oranlarının doğum oranlarından hızlı düşmesi, nüfus artışının temel nedenlerinden biridir.
Günümüzde bazı ülkelerde nüfus hâlâ hızla artarken bazılarında artış yavaşlamış ya da durmuştur.

Nüfus miktarı ile artış hızı

Nüfus miktarı belirli bir zamandaki toplam insan sayısıdır. Nüfus artış hızı ise nüfusun belli bir sürede ne oranda arttığını gösterir ve genellikle binde ya da yüzde ile ifade edilir. İkisi aynı şey değildir: çok kalabalık bir ülkede artış hızı düşük, daha az nüfuslu bir ülkede artış hızı yüksek olabilir.
Artış hızının azalması nüfusun azaldığı anlamına gelmez. Nüfus, artış hızı düşse bile pozitif olduğu sürece artmaya devam eder; yalnız daha yavaş artar. Nüfus ancak artış hızı negatif olursa azalır.
Doğal artış, doğum ve ölüm farkıdır. Nüfus değişimi ise doğal artış ile net göçün (gelen göç - giden göç) toplamıyla belirlenir.

Tablo ve grafik okuma

Nüfus verileri çizgi grafiği, sütun grafiği veya tabloyla verilebilir. Çizgi grafiği zaman içindeki değişimi, sütun grafiği ülkeler arasındaki farkı göstermede kullanışlıdır. Okurken ilk olarak eksenler ve birimler kontrol edilir, ardından değerler arasındaki artış ya da azalış belirlenir.
Aynı dönemin verileri farklı ülkeler için karşılaştırılırken hem toplam nüfusa hem de artış hızına bakılmalıdır. Bir ülkede çizgi dik yükseliyorsa nüfus hızlı artıyor, yatay ise durağan, aşağı eğimli ise azalıyor demektir.

Karşılaştırma ve yorum

Ülkelerin nüfus eğilimleri ekonomik gelişmişlik, eğitim düzeyi, sağlık hizmetleri ve kültürel özelliklerle ilişkilidir. Gelişmiş ülkelerin birçoğunda doğum oranları düşüktür ve nüfus yaşlanmaktadır; gelişmekte olan bazı ülkelerde ise doğum oranları hâlâ yüksektir.
Verilerden sonuç çıkarırken, verilen bilgiyi aşan ifadelerden kaçınılır. Örneğin yalnız iki yıllık veriye bakarak uzun dönemli kesin bir yargı verilemez.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. A ülkesinin nüfusu 2000'de 40 milyon, 2020'de 50 milyondur. B ülkesinin nüfusu 2000'de 10 milyon, 2020'de 15 milyondur. Hangi ülkede nüfus daha hızlı artmıştır?

A'da artış 10 milyon (yüzde 25), B'de 5 milyondur (yüzde 50). Mutlak artış A'da fazla olsa da artış hızı B'de yüksektir; yani B'de nüfus daha hızlı artmıştır.

Örnek 2. Bir ülkenin nüfus artış hızı yıllar içinde binde 20'den binde 5'e düşmüştür. Bu ülkenin nüfusu azalmıştır diyebilir miyiz?

Hayır. Artış hızı hâlâ pozitif olduğundan nüfus artmaya devam etmektedir, yalnız daha yavaş artmaktadır. Nüfus ancak artış hızı negatif olduğunda azalır.

Örnek 3. Bir ülkede bir yılda doğum 600 bin, ölüm 400 bin, gelen göç 50 bin ve giden göç 30 bin ise nüfus bir yılda kaç bin değişir?

Doğal artış 600 - 400 = 200 bin; net göç 50 - 30 = 20 bin. Toplam değişim 200 + 20 = 220 bin artıştır.

Özetle

  • Nüfus tarih boyunca farklı hızlarda artmış; sağlık, tarım ve sanayideki gelişmelerle hızlanmıştır.
  • Nüfus miktarı toplam insan sayısı, nüfus artış hızı ise artışın oranıdır; ikisi karıştırılmamalıdır.
  • Artış hızının azalması nüfusun azaldığı anlamına gelmez.
  • Nüfus değişimi doğal artış ile net göçün toplamıdır.
  • Tablo ve grafik okurken eksenlere, birimlere ve eğilime dikkat edilmelidir.

Nüfusun Tarihsel Değişimi ve Geleceği — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir arşivde aynı ülkeye ait üç nüfus kaydı bulunmuştur: K: 1980'de 18 milyon, L: 1940'ta 9 milyon, M: 2000'de 24 milyon. Kayıtlar geçmişten günümüze sıralandığında doğru sıra hangisidir?
AK → L → M
BM → K → L
CL → K → M
DL → M → K
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kronolojik sıralama nüfus büyüklüğüne değil kayıt tarihine göre yapılır. 1940, 1980 ve 2000 sırasıyla L, K ve M kayıtlarına karşılık gelir. Bu kayıtlarda nüfus da zaman içinde artmıştır.
2Kolay
Bir nüfus dosyasında 2020 yılı için sayım sonucu, 2050 yılı için ise belirli varsayımlarla hesaplanmış nüfus öngörüsü bulunmaktadır. Bu iki veri nasıl adlandırılmalıdır?
Aİkisi de yapılmış nüfus sayımıdır.
B2020 değeri geçmişe ait kayıt, 2050 değeri geleceğe yönelik öngörüdür.
Cİkisi de geleceğe yönelik kesin sonuçtur.
D2020 değeri gelecek öngörüsü, 2050 değeri geçmiş kayıttır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Sayım sonucu gerçekleşmiş bir tarihe ait kayıttır. Gelecek tarih için varsayımlarla hesaplanan değer ise öngörüdür. Öngörüyü gerçekleşmiş sayım veya kesin gelecek sonucu olarak değerlendirmek doğru değildir.
3Orta
Nüfusun Zaman İçindeki DeğişimiNüfus (milyon kişi)0481216200020102020101213,2
Grafik kurgusal bir ülkenin nüfusunu göstermektedir. İlk on yılda nüfus %20, sonraki on yılda %10 artmıştır. Grafiğe ve bu oranlara göre hangi ifade doğrudur?
ANüfus artmaya devam etmiş, artış hızı azalmıştır.
BArtış hızı azaldığı için son nüfus ilkinden küçüktür.
Cİki dönemde aynı sayıda kişi eklenmiştir.
DSon dönemde nüfus artışı durmuş ve miktar sabit kalmıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Nüfus 10 milyondan 12 milyona, ardından 13,2 milyona çıkmıştır. Artış oranları pozitif olduğundan miktar artmaya devam eder. Oranın %20'den %10'a düşmesi nüfusun azalması anlamına gelmez; eklenen miktar da 2 milyondan 1,2 milyona düşmüştür.
4Orta
Kurgusal bir ülkede sağlık ve temizlik koşullarının iyileştiği dönemde bin kişiye düşen yıllık ölüm sayısı 18'den 10'a inmiştir. Bin kişiye düşen doğum sayısı 28'de kalmıştır. Göç etkisi yoktur. Bu değişim nüfus artışına nasıl yansır?
ADoğum oranı aynı kaldığı için doğal artış değişmez.
BÖlüm oranı azaldığı için doğal artış azalır.
CDoğum ve ölüm oranları birbirine eşit hâle gelir.
DDoğum-ölüm farkı büyüdüğü için doğal artış oranı yükselir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Doğal artış oranı doğum oranı ile ölüm oranı arasındaki farkla bulunur. Fark binde 10'dan binde 18'e çıkar. Göç etkisi yokken ölüm oranının azalması, doğum oranı aynı kalsa bile nüfus artışını hızlandırabilir.
5Zor
Seçilmiş Yıllarda NüfusNüfus (milyon kişi)051015202530200020102020203020242322
Grafik kurgusal bir ülkenin seçilmiş yıllardaki nüfus kayıtlarını göstermektedir. Bir öğrenci son değer ilkinden büyük olduğu için bütün ardışık aralıklarda artış olduğunu savunmuştur. Bu iddiayı düzelten ifade hangisidir?
A2010'da verilen en yüksek değere ulaşılmış, sonraki iki aralıkta nüfus azalmıştır.
B2010'dan sonra nüfus sabit kalmış, son değer ilk değere eşit olmuştur.
CNüfus 2000'den 2010'a azalmış, ardından sürekli artmıştır.
DSon değer ilkinden büyük olduğundan ara değerlerin yönü belirlenemez.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Verilen değerler 20, 24, 23 ve 22 milyondur. İlk aralıkta artış, sonraki iki aralıkta azalış vardır. Son nüfusun başlangıçtan büyük olması bütün ara aralıkların artış içerdiğini göstermez. En yüksek seçilmiş kayıt 2010'a aittir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular