MegaSoru

Mekânın Aynası Haritalar 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Mekânın Aynası Haritalar Konu Anlatımı

Harita, yeryüzünün tamamının ya da bir bölümünün belirli bir ölçekle ve semboller kullanılarak düzlem üzerine aktarılmış hâlidir. Bu konuda haritaların bileşenleri, ölçek, harita türleri, izohips, projeksiyon, rota ve saat hesabı, dijital haritalar ve harita yapım süreci ele alınır.

Harita bileşenleri

Bir haritanın okunabilmesi için bazı bileşenler bulunur. Başlık haritanın neyi gösterdiğini belirtir. Lejant (işaret anahtarı), kullanılan sembol ve renklerin ne anlama geldiğini açıklar. Ölçek, haritadaki uzaklığın gerçekteki karşılığını verir. Yön oku ya da koordinat ağı, haritanın yönlendirilmesini ve yerlerin konumunu belirlemeyi sağlar.
Bu bileşenlerden biri eksikse harita yanlış anlaşılabilir. Örneğin lejantsız bir haritada farklı renklerin neyi gösterdiği bilinemez.

Ölçek

Ölçek, harita üzerindeki uzunluğun gerçek uzunluğa oranıdır. Kesir ölçek 1/500.000 ise haritadaki 1 cm gerçekte 500.000 cm, yani 5 km'dir. Çizgi ölçek, haritaya çizilmiş bir uzunluk çubuğuyla gerçek mesafeyi gösterir. Yazılı ölçek ise "1 cm 5 km'yi gösterir" biçimindedir.
Ölçek küçüldükçe (paydası büyüdükçe) harita daha geniş bir alanı gösterir ama ayrıntı azalır; ölçek büyüdükçe daha dar bir alan, daha çok ayrıntı gösterilir. Bu nedenle bir şehrin sokaklarını incelemek için büyük ölçekli, bir ülkenin bütününü görmek için küçük ölçekli harita kullanılır.

Harita türleri ve izohips

Haritalar amaca göre farklı yöntemlerle hazırlanır. Korokromatik haritalarda niteliksel kategoriler (arazi kullanımı, iklim türü gibi) farklı renklerle ayrılır; sayısal bir büyüklük değil, tür farkı gösterilir. Koroplet haritalarda idari birimlere (il, ilçe) ait sayısal değerler sınıflara ayrılır ve renk tonlarıyla gösterilir. İzoplet haritalarda aynı değerdeki yerler çizgilerle birleştirilir; eş sıcaklık (izoterm) ve eş basınç (izobar) haritaları bunun örnekleridir. Noktalama haritasında her nokta sabit bir miktarı temsil eder; nokta sayısı miktarı gösterir. Oransal sembol haritalarında sembolün büyüklüğü değerle orantılıdır. Akış haritalarında ok kalınlığı ve yönüyle göç ya da ticaret gibi hareketler gösterilir.
İzohips, aynı yükseltideki noktaları birleştiren eş yükselti çizgisidir. İzohipsler sıklaştığında yamaç diktir, seyrekleştiğinde eğim azdır. Kapalı halkalar tepe ya da çukur gibi şekillere işaret eder.

Projeksiyon

Küre biçimindeki Dünya'nın yüzeyini düzleme aktarmak mümkün olmadığı için her harita bir miktar bozulma taşır. Bozulma; alan, şekil, uzaklık ya da yönlerde olabilir. Bir projeksiyon bunlardan birini korurken diğerlerini bozabilir.
Başlıca projeksiyon türleri silindirik, konik ve düzlem projeksiyonlardır. Dünya haritaları için genellikle silindirik, orta enlemlerdeki ülkeler için konik, kutup bölgeleri için düzlem projeksiyonlar tercih edilir. Projeksiyon seçimi haritanın amacına bağlıdır.

Rota, zaman ve dijital haritalar

Bir rota çizilirken haritadan başlangıç ve varış noktası arasındaki uzaklık ölçekle hesaplanır, arazinin eğimi ve yol türü hesaba katılır. Yolculuk süresi uzaklığın ortalama hıza bölünmesiyle bulunur.
Dünya her 15 boylamda bir saatlik zaman farkı oluşturur; doğuya gidildikçe saat ileri, batıya gidildikçe geri olur. Bu nedenle farklı boylamlardaki iki yerin yerel saatleri arasındaki fark, boylam farkının 15'e bölünmesiyle bulunur.
Dijital harita uygulamaları da mesafe ölçme, yükselti profili görme ve alan hesaplama gibi işlevler sunar. Harita yapımında genellikle önce amaç belirlenir, sonra veri toplanır, ölçek ve projeksiyon seçilir, harita tasarlanır ve çizilir, son olarak kontrol edilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Ölçeği 1/500.000 olan bir haritada iki kent arasındaki uzaklık 4 cm ölçülmüştür. Gerçekte bu iki kent arasındaki uzaklık kaç kilometredir?

1/500.000 ölçekte 1 cm gerçekte 5 km'dir. 4 cm × 5 km = 20 km. İki kent arasındaki uzaklık 20 km'dir.

Örnek 2. İllerin nüfus yoğunluğunu koyu ve açık tonlarla gösteren bir harita hangi türe girer? Yoğunluk arttıkça ton nasıl değişir?

İdari birimlerin değer yoğunluğuna göre renk tonuyla gösterildiği haritalar koroplet haritadır. Yoğunluk arttıkça genellikle ton koyulaşır. Haritanın lejantı bu eşleşmeyi gösterir.

Örnek 3. 15 boylamındaki bir yerde yerel saat 10.00 iken 45 boylamındaki başka bir yerde yerel saat kaçtır?

Boylam farkı 45 - 15 = 30 derecedir. Her 15 derece 1 saat olduğundan fark 30 / 15 = 2 saattir. 45 boylamı daha doğuda olduğu için saat ileridir: 12.00.

Özetle

  • Haritanın temel bileşenleri başlık, lejant, ölçek, yön ve koordinattır.
  • Ölçek küçüldükçe harita daha geniş alanı gösterir, ayrıntı azalır; büyüdükçe dar alan ve çok ayrıntı gösterilir.
  • Korokromatik, koroplet, izoplet, noktalama, oransal sembol ve akış haritaları farklı amaçlarla kullanılır.
  • İzohips eş yükselti çizgisidir; sık izohips dik yamacı, seyrek izohips az eğimi gösterir.
  • Projeksiyonlarda küre düzleme aktarılırken alan, şekil, uzaklık ya da yönde bozulma olur.
  • Her 15 boylam 1 saatlik fark oluşturur; doğuya gidildikçe saat ileri olur.

Mekânın Aynası Haritalar — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir öğrenci haritadaki farklı işaretlerin neyi temsil ettiğini öğrenmek istemektedir. Öncelikle hangi bileşene başvurmalıdır?
ABaşlık
BÖlçek
CLejant
DYön göstergesi
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Lejant, haritadaki sembol ve renklerin anlamlarını açıklar. Diğer bileşenler sırasıyla konu, küçültme ilişkisi ve yön bilgisi verir.
2Kolay
Bir noktanın koordinatları 0° enlem ve 0° boylam olarak verilmiştir. Bu nokta hangi iki referans çizgisinin kesişimindedir?
AKuzey Kutup Dairesi ve başlangıç meridyeni
BEkvator ve başlangıç meridyeni
CEkvator ve 180° meridyeni
DGüney Kutup Dairesi ve 180° meridyeni
Çözümü göster
Doğru cevap: B
0° enlem Ekvator'u, 0° boylam başlangıç meridyenini belirtir. Verilen nokta bu iki referans çizgisinin kesişimindedir.
3Orta
1:200 000 ölçekli bir haritada iki nokta arasındaki düz çizgi uzunluğu 3 cm ölçülmüştür. Ölçeğe göre bu çizginin temsil ettiği gerçek uzaklık kaç kilometredir?
A6
B1,5
C0,6
D60
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Haritada 1 cm gerçekte 200 000 cm, yani 2 km temsil eder. 3 cm için gerçek uzaklık 6 km olur. Bu değer yol güzergâhının uzunluğu değil, ölçülen çizginin temsil ettiği uzaklıktır.
4Orta
Bir haritada yerlerin konumları, renklerin anlamı ve ölçek vardır. Ancak gösterilen verinin hangi yıla ait olduğu belirtilmemiştir. Bu eksiklik öncelikle hangi değerlendirmeyi sınırlar?
AGösterilen yerlerin birbirine göre konumunu incelemeyi
Bİşaretlerin anlamını lejanttan öğrenmeyi
CÖlçek yardımıyla çizgi uzunluğunu uzaklığa çevirmeyi
DVerinin günümüz durumunu temsil edip etmediğini belirlemeyi
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Veri dönemi bilinmeden haritanın güncel durumu gösterip göstermediği belirlenemez. Soru diğer bileşenlerin bulunduğunu belirtmektedir; tarih eksikliği onların verdiği bilgiyi kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
5Zor
1:50 000 ölçekli haritada bir alan 12 cm² ölçülmüştür. Aynı alan 1:100 000 ölçekli haritada kaç cm² ile gösterilir?
A3
B12
C24
D6
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İkinci haritada uzunluklar yarıya iner. Alan iki boyutlu olduğu için dörtte bire iner: 12/4=3 cm². Uzunluk oranını alana doğrudan uygulamak 6 cm² yanılgısına yol açar.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular