Çözümü göster
Kuzey enlemleri Ekvator'un kuzeyinde, doğu boylamları başlangıç meridyeninin doğusunda bulunulduğunu gösterir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Türkiye'nin konumu, ülkenin iklimini, ulaşımını, ekonomisini ve dış ilişkilerini etkileyen önemli bir coğrafi özelliktir. Bu konuda mutlak (matematik) ve göreceli konum ayrımı, bunların sonuçları, komşular, stratejik konum ve deniz yetki alanlarına ilişkin coğrafi olgular ele alınır.
Mutlak konum, bir yerin enlem ve boylam değerleriyle belirlenen yeridir. Türkiye yaklaşık 36 ile 42 derece kuzey enlemleri ve 26 ile 45 derece doğu boylamları arasında yer alır.
Mutlak konumun iki ana sonucu vardır. Enlem, ülkenin iklim kuşağını belirler: Türkiye kuzey yarım kürede ve orta enlemlerde bulunduğu için dört mevsim belirgindir ve iklim çeşitliliği fazladır. Boylam ise yerel saat farkını belirler: ülkenin en batısı ile en doğusu arasında yaklaşık 19 derece boylam farkı vardır ve bu 19 × 4 = 76 dakikalık yerel güneş saati farkı demektir.
Göreceli konum, bir yerin çevresindeki ülke, deniz, kıta ve yollara göre yerini anlatır. Türkiye'nin üç tarafı denizlerle çevrilidir: kuzeyde Karadeniz, batıda Ege Denizi, güneyde Akdeniz. Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının kavşağında yer alır; Anadolu ve Trakya bir köprü konumundadır. Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan boğazlar ülkenin içinden geçer.
Komşuları Yunanistan, Bulgaristan, Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan (Nahçıvan sınırı), İran, Irak ve Suriye'dir. Bu konum; ulaşım, ticaret ve kültürel etkileşim bakımından fırsatlar sağlar.
Türkiye'nin göreceli konumu stratejik açıdan da önemlidir. Boğazlar deniz ticareti ve enerji nakli bakımından uluslararası öneme sahiptir. Enerji kaynaklarının bulunduğu bölgeler ile tüketicilerin bulunduğu bölgeler arasında bir geçiş alanıdır. Karayolu, demiryolu, havayolu ve boru hatlarının kesiştiği bir güzergâh üzerindedir.
Kıbrıs'ın Doğu Akdeniz'deki konumu da Türkiye'nin güvenliği ve deniz yetki alanları bakımından önem taşır.
Mavi Vatan, Türkiye'nin Karadeniz, Ege Denizi ve Akdeniz'deki deniz yetki alanlarını ifade eden kavramdır. Gök Vatan ise ulusal hava sahasını anlatır. Ege Denizi'nin eski adı Adalar Denizi'dir.
Bu kavramlar incelenirken coğrafi olgu ile hukuki iddia birbirinden ayrılmalıdır. Konumun ve denizlerin coğrafi özellikleri doğrulanabilir bilgilerdir; yetki alanlarına ilişkin tartışmalar ise hukuki ve siyasi boyut taşır. Coğrafya dersinde olgular ve resmî olarak bilinenler esas alınır.
Örnek 1. Türkiye'de dört mevsimin belirgin yaşanması mutlak konumun mu, göreceli konumun mu sonucudur? Gerekçesini açıklayınız.
Mutlak konumun sonucudur. Türkiye'nin yaklaşık 36-42 derece kuzey enlemlerinde, yani orta kuşakta bulunması mevsim farklarını belirgin yapar. Enlem iklim ve mevsim özelliklerini belirler; boylam ise yerel saat farkını belirler.
Örnek 2. Türkiye'nin en batısı ile en doğusu arasında yaklaşık 19 derece boylam farkı vardır. Yerel güneş saati farkı yaklaşık kaç dakikadır?
Her 1 derece boylam 4 dakikalık fark oluşturur. 19 × 4 = 76 dakika. Doğudaki yerlerde güneş batıdakilerden yaklaşık 76 dakika önce doğar.
Örnek 3. Üç tarafının denizlerle çevrili olması ve üç kıtanın kavşağında yer alması mutlak konum bilgisi midir?
Hayır, bunlar göreceli konum bilgisidir. Mutlak konum enlem ve boylamla ifade edilir. Göreceli konum ise çevredeki denizler, kıtalar ve ülkelerle ilişkiyi anlatır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.