Çözümü göster
Puanların toplamı $68+74+81+77+75=375$'tir. Veri sayısı 5 olduğundan aritmetik ortalama $375/5=75$ bulunur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir veri kümesinin merkezini ve dağılımını sayılarla özetlemek, veriler hakkında doğru yorum yapmayı sağlar. Bu konuda merkezî eğilim ölçüleri (aritmetik ortalama, ortanca, tepe değer), yayılım ölçüleri (açıklık, çeyrekler açıklığı, standart sapma) ve uç değerlerin etkisi ele alınır.
Aritmetik ortalama, değerlerin toplamının değer sayısına bölünmesiyle bulunur. Ortanca, değerler küçükten büyüğe sıralandığında ortadaki değerdir; değer sayısı çiftse ortadaki iki değerin ortalamasıdır. Tepe değer (mod), en çok tekrar eden değerdir; birden fazla tepe değer olabilir ya da hiç olmayabilir.
Açıklık, en büyük ile en küçük değerin farkıdır. Çeyrekler açıklığı için veri küçükten büyüğe sıralanır; ortancaya göre iki yarıya ayrılır, alt yarının ortancası alt çeyrek $Q_1$, üst yarının ortancası üst çeyrek $Q_3$'tür. Çeyrekler açıklığı $Q_3-Q_1$'dir ve verinin ortadaki yarısının genişliğini gösterir.
Standart sapma, değerlerin aritmetik ortalamadan ortalama olarak ne kadar uzak olduğunu gösteren bir ölçüdür. Değerler ortalamaya yakınsa küçük, ortalamadan uzaksa büyüktür. Bu düzeyde formülle hesaplanmaz; hangi veri kümesinin daha yaygın ya da daha toplu olduğunu, hangi değerin standart sapmayı büyüttüğünü yorumlamak beklenir. Bütün değerler eşitse standart sapma $0$'dır.
Bir uç değer ortalamayı ve açıklığı belirgin biçimde etkiler; ortanca ise genellikle çok az etkilenir. Bütün değerlere aynı sayı eklenirse ortalama, ortanca ve tepe değer o kadar artar, açıklık değişmez; bütün değerler aynı pozitif sayıyla çarpılırsa ortalama ve açıklık da o kadar katına çıkar. Farklı örneklemler farklı ölçüler verebilir; bu doğal değişebilirlik örneklem sonuçlarının evren hakkında kesin yargı vermediğini hatırlatır.
Örnek 1. $50,70,90,70,80,60,70,100$ verileri için ortalama, ortanca ve tepe değeri bulunuz.
Toplam $590$, ortalama $\dfrac{590}8=73{,}75$'tir. Sıralı veri $50,60,70,70,70,80,90,100$ olduğundan ortanca $\dfrac{70+70}2=70$'tir. En çok tekrar eden değer $70$'tir.
Örnek 2. $6,9,12,15,18,21,24,27,30,33$ verileri için açıklığı ve çeyrekler açıklığını bulunuz.
Açıklık $33-6=27$'dir. 10 değer olduğundan alt yarı $6,9,12,15,18$ ve üst yarı $21,24,27,30,33$'tür. $Q_1=12$, $Q_3=27$ olduğundan çeyrekler açıklığı $27-12=15$ bulunur.
Örnek 3. $12,14,15,16,18$ veri kümesinde son değer $48$ ile değiştirilirse ortalama, ortanca ve açıklık nasıl değişir?
İlk durumda ortalama $15$, ortanca $15$, açıklık $6$'dır. Değişiklikten sonra ortalama $\dfrac{12+14+15+16+48}5=21$, ortanca $15$, açıklık $36$ olur. Ortanca değişmemiş, ortalama ve açıklık belirgin artmıştır.
Örnek 4. $A:48,49,50,51,52$ ve $B:10,30,50,70,90$ kümelerinin ortalamaları eşittir. Hangisinin standart sapması daha büyüktür?
İkisinin ortalaması da $50$'dir. $B$ kümesinin değerleri ortalamadan çok daha uzak olduğundan $B$'nin standart sapması daha büyüktür.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.