Çözümü göster
Dijital arşiv, tarihî belgelerin uzaktan incelenmesine imkân verir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Dijitalleşme, tarih araştırmasının ve yazımının yöntemini değiştirmiştir. Bu konuda sayısallaştırma, doğuştan dijital veri, büyük veri ve veri analizi gibi kavramlar, dijital tarih araştırmasının aşamaları ve dijital dönem ile öncesi arasındaki farklar ele alınır.
Sayısallaştırma, kâğıt belge, fotoğraf ya da kitap gibi fiziksel materyalin bilgisayar ortamına aktarılmasıdır. Doğuştan dijital veri ise baştan itibaren dijital ortamda oluşturulan veridir; e-posta, web sitesi ve sosyal medya paylaşımları örnektir.
Büyük veri, çok miktarda, hızla artan ve çeşitli veri yığınıdır. Yoğun veri, bir konuya ilişkin ayrıntılı ve derinlemesine bilgileri içerir. Yapılandırılmış veri tablo gibi belli bir düzene sahiptir, yapılandırılmamış veri ise düzenli bir biçimi olmayan metin ve görüntülerden oluşur.
Veri analizi, toplanan verilerden anlam çıkarmaktır. Veri madenciliği ise çok büyük veri içinde örüntü ve ilişkiler aramaktır. Yapay zekâ, bu verilerin hızlı işlenmesine yardımcı olabilir; ancak sonuçların yorumlanması ve kaynağın sorgulanması yine araştırmacıya aittir.
Yakın okuma, metni cümle cümle dikkatle okuyup ayrıntılı inceleme yöntemidir. Uzak okuma ise çok sayıda metni bilgisayar yardımıyla tarayarak genel eğilimleri ortaya çıkarır. Bu iki yöntem birbirinin yerine değil, birbirini tamamlayıcı olarak kullanılır.
Dijital tarih çalışması araştırma amacının belirlenmesiyle başlar. Sonra veriler toplanır; veriler temizlenir, yani hatalı ve tekrar eden kayıtlar ayıklanır. Ardından model oluşturulur, analiz yapılır ve sonuçlar görselleştirilerek paylaşılır. Her aşamada yasalara ve kişisel verilerin gizliliğine uymak gerekir.
Dijital öncesinde araştırmacı arşivlere giderek belgeleri tek tek tararken, dijital dönemde çevrim içi arama ve geniş veri tabanlarıyla çok daha hızlı çalışabilir. Yazım süreci de bireysel çalışmadan iş birlikli çalışmaya, düz metinden bağlantılı (hiper) metinlere doğru değişmiştir.
Bu değişimin olumlu yönleri hız ve erişim kolaylığıdır; olumsuz yönleri ise yanlış bilgi, kişisel verilerin korunması ve kaynağın güvenilirliğini denetlemenin zorluğudur.
Örnek 1. Bir müze, elindeki eski mektupları tarayıp internet ortamına yüklemiştir. Bu işlem hangi kavramla ifade edilir?
Fiziksel belgelerin bilgisayar ortamına aktarılması sayısallaştırmadır. Mektupların kendisi doğuştan dijital değildir; çünkü baştan dijital ortamda oluşturulmamıştır.
Örnek 2. Bir tarihçi yüzlerce gazetenin tamamını bilgisayara taratıp hangi kelimenin yıllara göre ne kadar sık kullanıldığına bakıyor. Hangi okuma yöntemini kullanmaktadır?
Çok sayıda metni bilgisayar yardımıyla tarayıp genel eğilimi ortaya çıkardığı için uzak okuma yöntemini kullanmaktadır. Tek bir mektubu satır satır incelemek ise yakın okumadır.
Örnek 3. Bir araştırmacı sosyal medya paylaşımlarını toplayarak bir tarihî olay hakkındaki kamuoyunu incelemek istiyor. Araştırmanın hangi aşamasında kişisel verilerin korunmasına dikkat etmelidir?
Verilerin toplanmasından paylaşılmasına kadar bütün aşamalarda yasalara ve kişisel verilerin korunmasına uymalıdır. Özellikle toplama ve sonuçları paylaşma aşamalarında kişilerin kimliklerini ifşa etmemelidir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.