MegaSoru

Tarih Araştırma ve Yazımında Dijitalleşme 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Tarih Araştırma ve Yazımında Dijitalleşme Konu Anlatımı

Dijitalleşme, tarih araştırmasının ve yazımının yöntemini değiştirmiştir. Bu konuda sayısallaştırma, doğuştan dijital veri, büyük veri ve veri analizi gibi kavramlar, dijital tarih araştırmasının aşamaları ve dijital dönem ile öncesi arasındaki farklar ele alınır.

Temel kavramlar

Sayısallaştırma, kâğıt belge, fotoğraf ya da kitap gibi fiziksel materyalin bilgisayar ortamına aktarılmasıdır. Doğuştan dijital veri ise baştan itibaren dijital ortamda oluşturulan veridir; e-posta, web sitesi ve sosyal medya paylaşımları örnektir.
Büyük veri, çok miktarda, hızla artan ve çeşitli veri yığınıdır. Yoğun veri, bir konuya ilişkin ayrıntılı ve derinlemesine bilgileri içerir. Yapılandırılmış veri tablo gibi belli bir düzene sahiptir, yapılandırılmamış veri ise düzenli bir biçimi olmayan metin ve görüntülerden oluşur.

Veri analizi ve okuma yöntemleri

Veri analizi, toplanan verilerden anlam çıkarmaktır. Veri madenciliği ise çok büyük veri içinde örüntü ve ilişkiler aramaktır. Yapay zekâ, bu verilerin hızlı işlenmesine yardımcı olabilir; ancak sonuçların yorumlanması ve kaynağın sorgulanması yine araştırmacıya aittir.
Yakın okuma, metni cümle cümle dikkatle okuyup ayrıntılı inceleme yöntemidir. Uzak okuma ise çok sayıda metni bilgisayar yardımıyla tarayarak genel eğilimleri ortaya çıkarır. Bu iki yöntem birbirinin yerine değil, birbirini tamamlayıcı olarak kullanılır.

Dijital tarih araştırmasının aşamaları

Dijital tarih çalışması araştırma amacının belirlenmesiyle başlar. Sonra veriler toplanır; veriler temizlenir, yani hatalı ve tekrar eden kayıtlar ayıklanır. Ardından model oluşturulur, analiz yapılır ve sonuçlar görselleştirilerek paylaşılır. Her aşamada yasalara ve kişisel verilerin gizliliğine uymak gerekir.

Dijital öncesi ve dijital dönem

Dijital öncesinde araştırmacı arşivlere giderek belgeleri tek tek tararken, dijital dönemde çevrim içi arama ve geniş veri tabanlarıyla çok daha hızlı çalışabilir. Yazım süreci de bireysel çalışmadan iş birlikli çalışmaya, düz metinden bağlantılı (hiper) metinlere doğru değişmiştir.
Bu değişimin olumlu yönleri hız ve erişim kolaylığıdır; olumsuz yönleri ise yanlış bilgi, kişisel verilerin korunması ve kaynağın güvenilirliğini denetlemenin zorluğudur.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir müze, elindeki eski mektupları tarayıp internet ortamına yüklemiştir. Bu işlem hangi kavramla ifade edilir?

Fiziksel belgelerin bilgisayar ortamına aktarılması sayısallaştırmadır. Mektupların kendisi doğuştan dijital değildir; çünkü baştan dijital ortamda oluşturulmamıştır.

Örnek 2. Bir tarihçi yüzlerce gazetenin tamamını bilgisayara taratıp hangi kelimenin yıllara göre ne kadar sık kullanıldığına bakıyor. Hangi okuma yöntemini kullanmaktadır?

Çok sayıda metni bilgisayar yardımıyla tarayıp genel eğilimi ortaya çıkardığı için uzak okuma yöntemini kullanmaktadır. Tek bir mektubu satır satır incelemek ise yakın okumadır.

Örnek 3. Bir araştırmacı sosyal medya paylaşımlarını toplayarak bir tarihî olay hakkındaki kamuoyunu incelemek istiyor. Araştırmanın hangi aşamasında kişisel verilerin korunmasına dikkat etmelidir?

Verilerin toplanmasından paylaşılmasına kadar bütün aşamalarda yasalara ve kişisel verilerin korunmasına uymalıdır. Özellikle toplama ve sonuçları paylaşma aşamalarında kişilerin kimliklerini ifşa etmemelidir.

Özetle

  • Sayısallaştırma fiziksel materyalin dijital ortama aktarılmasıdır; doğuştan dijital veri baştan dijital oluşur.
  • Büyük veri çok miktarda ve çeşitli veridir; veri analizi ve veri madenciliği bu veriden anlam çıkarır.
  • Yakın okuma ayrıntılı inceleme, uzak okuma çok sayıda metnin bilgisayarla taranmasıdır.
  • Dijital tarih araştırması amaç belirleme, veri toplama, temizleme, model, analiz ve görselleştirme aşamalarından oluşur.
  • Dijitalleşme hız ve erişim sağlar; mahremiyet ve güvenilirlik sorunlarını da beraberinde getirir.

Tarih Araştırma ve Yazımında Dijitalleşme — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir öğrenci 1920'lerde yayımlanmış gazeteleri evinden incelemek istiyor. Bu durumda en uygun yaklaşım hangisidir?
ARastgele ürün kataloğu
BGüncel hava durumu uygulaması
CTaranmış gazete koleksiyonuna sahip dijital arşiv
DÇevrim içi oyun platformu
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Dijital arşiv, tarihî belgelerin uzaktan incelenmesine imkân verir.
2Kolay
OCR çıktısında eski yazı tipinden dolayı kişi adları yanlış okunuyor. Bu durumda en uygun yaklaşım hangisidir?
AOCR çıktısını yanılmaz kabul etmek
BKaynağın görüntüsünü silmek
CYanlış adları veri tabanına kesin bilgi olarak eklemek
DSonuçları özgün görüntüyle karşılaştırarak düzeltmek
Çözümü göster
Doğru cevap: D
OCR özellikle tarihî belgelerde doğrulama gerektirir.
3Orta
Araştırmacı arşivde 'muhacir' sözcüğüyle az sonuç buluyor. Bu durumda en uygun yaklaşım hangisidir?
ADönemin eş anlamlı ve farklı yazımlı terimlerini de aramak
BBelge tarihlerini yok saymak
CYalnızca ilk sonucu kullanmak
DAraştırmanın yapılamayacağını ilan etmek
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Tarihsel terimlerin farklı yazılışları tarama sonuçlarını etkiler.
4Orta
Dijital belge görüntüsünün hangi tarihe ve koleksiyona ait olduğu bilinmiyor. Bu durumda en uygun yaklaşım hangisidir?
ADosyanın rengini değiştirmek
BBaşlığı rastgele belirlemek
CEkran parlaklığını artırmak
DKatalog üst verilerini incelemek
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Üst veri belgenin kökenini ve tanımlayıcı bilgilerini sağlar.
5Zor
Bir müze kırılgan el yazmalarını sık dokunulmadan erişilebilir kılmak istiyor. Bu durumda en uygun yaklaşım hangisidir?
AOrijinal sayfaları ziyaretçilere dağıtmak
BYüksek kaliteli dijital kopyalar hazırlamak
CBelgeleri yalnızca ezberlemek
DKatalog kayıtlarını silmek
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Dijital kopyalar erişimi artırırken asılların kullanımını azaltabilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular