Çözümü göster
Kaynakların birbirinden bağımsızlığı çapraz doğrulamada önemlidir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Tarihsel bilgi hazır olarak bulunmaz; belli aşamalardan geçilerek üretilir. Bu konuda tarihsel bilginin üretim süreci aşamaları, bu aşamaların birbiriyle ilişkisi, tarihçilerin yararlandığı bilim dalları ve tarihsel bilginin kötüye kullanılması ele alınır.
Tarihsel bilgi üretimi bir konu ya da sorun belirlemekle başlar. İyi bir araştırma sorusu net, araştırılabilir ve kaynaklarla cevaplanabilir olmalıdır.
İkinci aşamada konuyla ilgili kaynaklardan bilgi toplanır. Üçüncü aşamada kaynak incelenir: kimin yazdığı, ne zaman ve ne amaçla yazıldığı ve neyi anlattığı belirlenir. Dördüncü aşama kaynağı sorgulamaktır; kaynak güvenilir midir, yazarın taraflı olması mümkün müdür, başka kaynaklarla çelişiyor mu diye bakılır. Beşinci aşamada kaynak yorumlanır, yani bilgilerden anlam çıkarılır. Son aşamada elde edilen sonuçlar kanıtlara dayalı bir ürün olarak sunulur.
Aşamalar birbirinden bağımsız değildir. Konu belirleme hangi kaynakların aranacağını yönlendirir. Kaynağı incelemek, hangi bilgilerin toplanacağını sınırlar. Sorgulama yorumun güvenilirliğini belirler. Sonuçta ortaya çıkan ürün, kaynaklara ve yorumlara bağlıdır; zayıf bir kaynak ya da yanlış yorum ürünün de zayıf olmasına yol açar.
Araştırma sırasında yeni kaynak bulununca daha önce yapılan yorumun değişmesi mümkündür. Bu nedenle tarihsel bilgi yeni kanıtlarla güncellenebilir.
Tarihçi yalnızca yazılı belgelerle çalışmaz. Arkeoloji, kazılarla ortaya çıkan eşya ve yapılardan; coğrafya, olayların geçtiği mekânın özelliklerinden; sosyoloji, toplumsal yapı ve ilişkilerden; felsefe, düşünce sistemlerinden; matematik ise sayısal verilerden yararlanmayı sağlar. Bu bilim dalları tarihsel bilgiyi daha sağlam ve çok yönlü hâle getirir.
Tarihsel bilgi bazen bilerek çarpıtılabilir. Kanıtları yok sayarak ya da yanlış göstererek çarpıtmak, toplumda belli bir algı oluşturmak, insanları manipüle etmek ve işine gelmeyen bilgileri görmezden gelmek bunlar arasındadır. Bu davranışlar dürüstlük ilkesine aykırıdır.
Tarihçi, kanıtlar kendi görüşüne uymasa bile onları dürüstçe aktarmak zorundadır.
Örnek 1. Bir öğrenci okul kütüphanesinin tarihini araştırmak istiyor. İlk olarak hangi aşamayı yapması gerekir ve neden?
İlk aşama konu ya da sorunu belirlemektir. "Okul kütüphanesinin tarihi" gibi geniş bir konu, hangi kaynakların aranacağını belirlemez. Örneğin "Okul kütüphanesi ne zaman ve kimin katkısıyla kuruldu?" gibi net bir soru, sonraki aşamaların yönünü belirler.
Örnek 2. Bir tarihçi, bir şehrin eski bir surunu incelerken kazıda çıkan eşyalardan yararlanıyor. Hangi bilim dalının yöntemlerinden yararlanmaktadır?
Kazıyla çıkan eşya ve yapıların incelenmesi arkeolojinin alanıdır. Tarihçi bu bilgileri yazılı belgelerle birleştirerek şehrin geçmişini daha iyi anlayabilir.
Örnek 3. Bir kişi, yalnızca kendi görüşünü destekleyen belgeleri sunup aksini gösteren belgeleri hiç anmıyor. Bu davranış tarihsel bilginin hangi sorunuyla ilgilidir?
Bu, tarihsel bilginin kötüye kullanılmasıdır; işine gelmeyen kanıtların görmezden gelinmesi ve dolayısıyla belli bir algı oluşturulması söz konusudur. Dürüst bir araştırmada bütün kanıtlar değerlendirilir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.