MegaSoru

Tarihsel Bilginin Üretim Süreci 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Tarihsel Bilginin Üretim Süreci Konu Anlatımı

Tarihsel bilgi hazır olarak bulunmaz; belli aşamalardan geçilerek üretilir. Bu konuda tarihsel bilginin üretim süreci aşamaları, bu aşamaların birbiriyle ilişkisi, tarihçilerin yararlandığı bilim dalları ve tarihsel bilginin kötüye kullanılması ele alınır.

Üretim sürecinin aşamaları

Tarihsel bilgi üretimi bir konu ya da sorun belirlemekle başlar. İyi bir araştırma sorusu net, araştırılabilir ve kaynaklarla cevaplanabilir olmalıdır.
İkinci aşamada konuyla ilgili kaynaklardan bilgi toplanır. Üçüncü aşamada kaynak incelenir: kimin yazdığı, ne zaman ve ne amaçla yazıldığı ve neyi anlattığı belirlenir. Dördüncü aşama kaynağı sorgulamaktır; kaynak güvenilir midir, yazarın taraflı olması mümkün müdür, başka kaynaklarla çelişiyor mu diye bakılır. Beşinci aşamada kaynak yorumlanır, yani bilgilerden anlam çıkarılır. Son aşamada elde edilen sonuçlar kanıtlara dayalı bir ürün olarak sunulur.

Aşamalar arasındaki ilişki

Aşamalar birbirinden bağımsız değildir. Konu belirleme hangi kaynakların aranacağını yönlendirir. Kaynağı incelemek, hangi bilgilerin toplanacağını sınırlar. Sorgulama yorumun güvenilirliğini belirler. Sonuçta ortaya çıkan ürün, kaynaklara ve yorumlara bağlıdır; zayıf bir kaynak ya da yanlış yorum ürünün de zayıf olmasına yol açar.
Araştırma sırasında yeni kaynak bulununca daha önce yapılan yorumun değişmesi mümkündür. Bu nedenle tarihsel bilgi yeni kanıtlarla güncellenebilir.

Tarihçinin yararlandığı bilim dalları

Tarihçi yalnızca yazılı belgelerle çalışmaz. Arkeoloji, kazılarla ortaya çıkan eşya ve yapılardan; coğrafya, olayların geçtiği mekânın özelliklerinden; sosyoloji, toplumsal yapı ve ilişkilerden; felsefe, düşünce sistemlerinden; matematik ise sayısal verilerden yararlanmayı sağlar. Bu bilim dalları tarihsel bilgiyi daha sağlam ve çok yönlü hâle getirir.

Tarihsel bilginin kötüye kullanılması

Tarihsel bilgi bazen bilerek çarpıtılabilir. Kanıtları yok sayarak ya da yanlış göstererek çarpıtmak, toplumda belli bir algı oluşturmak, insanları manipüle etmek ve işine gelmeyen bilgileri görmezden gelmek bunlar arasındadır. Bu davranışlar dürüstlük ilkesine aykırıdır.
Tarihçi, kanıtlar kendi görüşüne uymasa bile onları dürüstçe aktarmak zorundadır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir öğrenci okul kütüphanesinin tarihini araştırmak istiyor. İlk olarak hangi aşamayı yapması gerekir ve neden?

İlk aşama konu ya da sorunu belirlemektir. "Okul kütüphanesinin tarihi" gibi geniş bir konu, hangi kaynakların aranacağını belirlemez. Örneğin "Okul kütüphanesi ne zaman ve kimin katkısıyla kuruldu?" gibi net bir soru, sonraki aşamaların yönünü belirler.

Örnek 2. Bir tarihçi, bir şehrin eski bir surunu incelerken kazıda çıkan eşyalardan yararlanıyor. Hangi bilim dalının yöntemlerinden yararlanmaktadır?

Kazıyla çıkan eşya ve yapıların incelenmesi arkeolojinin alanıdır. Tarihçi bu bilgileri yazılı belgelerle birleştirerek şehrin geçmişini daha iyi anlayabilir.

Örnek 3. Bir kişi, yalnızca kendi görüşünü destekleyen belgeleri sunup aksini gösteren belgeleri hiç anmıyor. Bu davranış tarihsel bilginin hangi sorunuyla ilgilidir?

Bu, tarihsel bilginin kötüye kullanılmasıdır; işine gelmeyen kanıtların görmezden gelinmesi ve dolayısıyla belli bir algı oluşturulması söz konusudur. Dürüst bir araştırmada bütün kanıtlar değerlendirilir.

Özetle

  • Üretim süreci konu belirleme, bilgi toplama, kaynağı inceleme, sorgulama, yorumlama ve ürün oluşturma aşamalarından oluşur.
  • Aşamalar birbirini besler ve sınırlar; zayıf bir aşama ürünü de zayıflatır.
  • Tarihçi arkeoloji, coğrafya, sosyoloji, felsefe ve matematik gibi bilim dallarından yararlanır.
  • Kaynak sorgulanırken güvenilirlik, yazarın tarafsızlığı ve başka kaynaklarla uyum kontrol edilir.
  • Çarpıtma, algı oluşturma, manipülasyon ve görmezden gelme tarihsel bilginin kötüye kullanımıdır.

Tarihsel Bilginin Üretim Süreci — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir öğrenci üç farklı kaynaktan aynı iddiayı alıyor ancak kaynakların hepsi tek bir söylentiye dayanıyor. Ne göz önünde bulundurulmalıdır?
AÜç metin iddiayı kesin kanıtlar.
BKaynakların kökeni önemli değildir.
CSöylentiler doğrudan deneysel veridir.
DKaynak sayısı üç olsa da bağımsız kanıt sayısı bir olabilir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Kaynakların birbirinden bağımsızlığı çapraz doğrulamada önemlidir.
2Orta
Bir öğrenci 'Osmanlı kentlerinde yaşam' başlığını seçiyor. Çalışmasını araştırılabilir kılacak ilk adım nedir?
AYalnızca güncel fotoğraflar toplamak
BSonucu kaynak görmeden yazmak
CBelirli bir kent, dönem ve problem tanımlamak
DBütün Osmanlı tarihini tek metinde anlatmak
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kapsamı yer, zaman ve sorun açısından daraltmak araştırmayı yönlendirir.
3Orta
Bir araştırmacı 19. yüzyıl liman ticaretini inceliyor. İlk kaynak taramasında hangisi en işlevseldir?
ADönemin gümrük kayıtlarını ve liman defterlerini belirlemek
BGelecek yılın hava tahminlerini toplamak
CYalnızca çağdaş romanların kapaklarını incelemek
Dİlgisiz bütün arşiv belgelerini okumak
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Araştırma sorusuna doğrudan veri sunabilecek kaynaklar önceliklidir.
4Orta
1840'ta yazılmış bir tüccar günlüğü, 1840 ticaret hayatı araştırmasında nasıl kullanılır?
ADoğrudan nüfus sayımı olarak
BDeney sonucu olarak
CGünümüzde yazılmış ikincil yorum olarak
DDöneme ait birincil kaynak olarak
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Olayların yaşandığı dönemde tutulan günlük birincil kaynak olabilir.
5Zor
Bir devlet görevlisinin raporu ile halkın dilekçeleri aynı olay hakkında farklı bilgiler veriyor. Öncelikle ne incelenmelidir?
ABelgelerin alfabetik sırası
BBelgelerin amacı, yazarı ve hedef kitlesi
CYalnızca hangisinin daha uzun olduğu
DKâğıtların renkleri
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kaynağın üretildiği bağlam anlatımın kapsamını ve bakış açısını etkiler.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular