MegaSoru

Tarihin Doğası 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Tarihin Doğası Konu Anlatımı

Tarihin doğası, tarihin ne olduğunu ve tarihsel bilginin hangi özelliklere sahip olduğunu inceler. Bu konuda geçmiş ile tarih arasındaki fark, olay ve olgu kavramları, kanıt, neden-sonuç ilişkisi, değişim ve süreklilik ile kronoloji ele alınır.

Geçmiş ve tarih

Geçmiş, daha önce yaşanmış her şeydir ve tamamı bilinemez. Tarih ise geçmişten kalan kanıtlar incelenerek ortaya çıkarılan, yorumlanan ve yazıya geçirilen bilgidir. Yani geçmişin her anı tarih değildir; kanıtlarla ortaya konabilen ve araştırılan kısmı tarihtir.
Tarihsel bilgiyi üreten kişi tarihçidir. Tarihçi, kaynaklardan yararlanır ve belli bir yönteme göre çalışır; bu yönteme tarih yöntemi denir.

Olay, olgu ve kanıt

Olay, belli bir zamanda ve yerde gerçekleşmiş, tek seferlik gelişmedir. Bir savaşın yapılması, bir antlaşmanın imzalanması birer olaydır. Olgu ise tekrar eden ya da uzun süre devam eden durumdur; örneğin yerleşik hayata geçiş, göç, ticaret ya da nüfus artışı olgudur. Olgular çoğu zaman birçok olayın birikmesiyle oluşur.
Kanıt, bir iddiayı destekleyen ya da çürüten belgedir. Yazıt, sikke, yapı, eşya, kayıt ve anlatılar kanıt olabilir. Tarihsel bilgi kanıtla desteklenmelidir; kanıtsız bilgi tarih sayılmaz.

Neden-sonuç, değişim ve süreklilik

Olaylar birbirinden bağımsız değildir. Bir olayı doğuran şartlara neden, olayın ortaya çıkardığı gelişmelere sonuç denir. Bir olay çoğu zaman birden çok nedene ve birden çok sonuca sahiptir.
Zaman içinde değişen şeyler olduğu gibi aynı kalan şeyler de vardır. Değişim farklılaşmayı, süreklilik ise devamlılığı ifade eder. Örneğin bir toplumun yönetim biçimi değişirken kullandığı dil ya da gelenekleri yüzyıllarca sürebilir.

Zaman ve kronoloji

Tarihte olaylar zaman içinde sıralanır. Olayları meydana geliş sırasına göre dizmeye kronoloji denir. Kronoloji, neden-sonuç ilişkisini kurmak için önemlidir; çünkü sonucun nedenden önce gelmesi mümkün değildir.
Tarih şeridi, olayları sıralamak ve aralarındaki süreyi görmek için kullanılan bir araçtır. Yıllar karşılaştırılırken eski tarihlerde yıl sayısı büyüdükçe olayın daha eskiye ait olduğu unutulmamalıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir köyün ortasındaki çeşmenin yapıldığı yıl bir olay mıdır, yoksa olgu mudur? Köyde yüzyıllardır çeşmeden su taşınması ise nedir?

Çeşmenin yapıldığı an belli bir zamanda gerçekleşmiş olduğundan bir olaydır. Yüzyıllar boyunca çeşmeden su taşınması ise tekrar eden, uzun süre devam eden bir durum olduğu için olgudur.

Örnek 2. Bir tarihçi, bir şehrin neden küçüldüğünü araştırırken yalnızca kendi tahminini yazmış, hiçbir belge göstermemiştir. Bu çalışma tarihsel bilgi açısından neden yetersizdir?

Tarihsel bilgi kanıtlara dayanmalıdır. Tahmin, kanıtla desteklenmediği sürece geçerli bir tarihsel bilgi sayılmaz. Tarihçi tahminini destekleyen belge, kayıt ya da arkeolojik buluntu göstermelidir.

Örnek 3. Aşağıdaki olayları kronolojik olarak sıralayınız: I. Şehirde yeni bir pazar yeri kuruldu. II. Şehir surlarla çevrildi. III. Şehir terk edildi. Surlar pazar yerinden önce yapılmıştır, şehir ise en son terk edilmiştir.

Verilen bilgiye göre surlar pazar yerinden önce yapılmıştır; terk edilme en sondadır. Doğru sıra II, I, III olur. Böyle bir sıralama, olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkisini kurmanın ilk adımıdır.

Özetle

  • Geçmiş yaşanmış olanın tamamıdır; tarih ise kanıtlarla ortaya konan ve yorumlanan bilgidir.
  • Olay belli bir zamanda gerçekleşen tek seferlik gelişmedir; olgu tekrar eden ya da süregelen durumdur.
  • Kanıt, iddiayı destekleyen veya çürüten belgedir; tarihsel bilgi kanıta dayanmalıdır.
  • Her olayın nedenleri ve sonuçları vardır; zaman içinde hem değişim hem süreklilik görülür.
  • Kronoloji olayları zaman sırasına koyar ve neden-sonuç ilişkisini kurmaya yardım eder.

Tarihin Doğası — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
1453'te İstanbul'un fethedilmesi aşağıdakilerden hangisine örnektir?
ATarihsel yöntem
BDoğa yasası
CTarihî olay
DTarihî olgu
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Belirli zaman ve yerde gerçekleşen İstanbul'un fethi bir olaydır.
2Kolay
MÖ 300, MÖ 100 ve MS 200 tarihleri eskiden yeniye nasıl sıralanır?
AMÖ 100 – MÖ 300 – MS 200
BMS 200 – MÖ 100 – MÖ 300
CMÖ 300 – MS 200 – MÖ 100
DMÖ 300 – MÖ 100 – MS 200
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Milattan önce sayılar küçüldükçe milada yaklaşılır; milattan sonra tarihler ileri gider.
3Orta
Anadolu'da yüzyıllar içinde şehirleşmenin artması ile bir kentin belirli bir tarihte kurulması nasıl sınıflandırılır?
Aİlki olgu, ikincisi olaydır.
Bİkisi de yalnızca olaydır.
Cİlki olay, ikincisi olgudur.
Dİkisi de doğa olayıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Uzun süreçteki genel değişim olgu, zaman ve yeri belirli gelişme olaydır.
4Orta
Bir araştırmacı, antik bir pazarın işleyişini anlamak için döneme ait tartı ağırlıkları ve satış kayıtlarını birlikte inceliyor. Bu tercih neyi güçlendirir?
AGeçmişi deneyle aynen tekrar etmeyi
BFarklı kanıt türlerini karşılaştırmayı
CTek bir kaynağı mutlak doğru kabul etmeyi
DAraştırmacının yorumunu gereksiz kılmayı
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Maddi bulgularla yazılı belgelerin birlikte incelenmesi yorumu sınamayı sağlar.
5Zor
Bir yerleşimin günlük yaşamına ilişkin az sayıda belge bulunmuştur. En bilimsel ifade hangisidir?
AEksik kısımlar kesin bilgilerle doldurulmalıdır.
BTek belge bütün soruları yanıtlar.
CBelge azlığı yerleşimde yaşam olmadığını kanıtlar.
DMevcut kanıtlarla sınırlı bir açıklama yapılabilir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Kaynakların eksikliği yorumun kesinlik düzeyini sınırlar.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular