Çözümü göster
Kuvvet ve yer değiştirme aynı yönlüdür. $W = F \cdot x$ bağıntısıyla 8×3 = 24 J bulunur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Fizikte iş, günlük dildeki anlamından farklıdır. Bir kuvvet cismi kendi doğrultusunda yer değiştirdiriyorsa iş yapar. Bu konuda işin tanımını, kuvvet–yer değiştirme grafiğinden iş bulmayı ve işin sıfır olduğu durumları inceliyoruz.
Sabit bir kuvvetin yaptığı iş, kuvvet ile kuvvet doğrultusundaki yer değiştirmenin çarpımıdır: $W = F \cdot \Delta x$. İşin birimi joule'dür (J); 1 J = 1 N · 1 m.
Bir duvarı saatlerce iten öğrenci yorulur ama duvar yer değiştirmediği için fiziksel anlamda iş yapmaz. Kuvvet, yer değiştirmeye dik ise de iş sıfırdır. Örneğin bir çantayı yerden aynı yükseklikte tutarak yatay yürüyen kişinin çantaya uyguladığı yukarı yönlü kuvvet iş yapmaz.
Bu konuda kuvvet ya yer değiştirmeyle aynı doğrultuda ya da ona diktir; açılı kuvvetlerde bileşen hesabı yapılmaz.
Kuvvet yatay eksende yer değiştirmeye göre çizildiğinde grafik ile yer değiştirme ekseni arasındaki alan işi verir. Kuvvet sabitse alan bir dikdörtgendir.
Kuvvet düzgün artıyor ya da azalıyorsa alan üçgen veya yamuktur. Kuvvet parça parça değişiyorsa her parçanın alanı ayrı bulunup toplanır. Kuvvet hareketin tersi yöndeyse (eksenin altında kalan alan) yapılan iş negatiftir.
Aynı kuvvetle iki kat yer değiştirme iki kat iş demektir. Aynı yer değiştirmede kuvvet iki katına çıkarsa iş de iki katına çıkar.
İş yapılması için hem kuvvet hem de kuvvet doğrultusunda yer değiştirme gerekir; ikisinden biri sıfırsa iş sıfırdır.
Örnek 1. Bir kutu 40 N'luk yatay kuvvetle yatay zeminde 5 m çekiliyor. Kuvvetin yaptığı iş nedir?
Kuvvet hareket doğrultusundadır: $W = 40 \cdot 5 = 200$ J.
Örnek 2. Kuvvet–yer değiştirme grafiğinde kuvvet 0-4 m arasında 0'dan 20 N'a düzgün artıyor, 4-6 m arasında 20 N sabit kalıyor. Toplam iş nedir?
Üçgenin alanı $\dfrac{4 \cdot 20}{2} = 40$ J, dikdörtgenin alanı $2 \cdot 20 = 40$ J. Toplam iş 80 J'dür.
Örnek 3. Bir garson tepsiyi sabit yükseklikte tutarak 8 m yürüyor. Tepsiye uyguladığı yukarı yönlü kuvvet ne kadar iş yapar?
Kuvvet yukarı, yer değiştirme yataydır; kuvvet yer değiştirmeye diktir. Bu kuvvetin yaptığı iş sıfırdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.