MegaSoru

İvme ve Hız Değişimi 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

İvme ve Hız Değişimi Konu Anlatımı

Trafik ışığında kalkan bir otomobilin hızı artar, durağa yaklaşan bir otobüsün hızı azalır. Hızın değişme hızına ivme denir. Bu konuda ivmeyi hesaplıyor, yönünü yorumluyor ve hız verilerinden çıkarım yapıyoruz.

İvmenin tanımı

İvme, birim zamandaki hız değişimidir: $a = \dfrac{\Delta v}{\Delta t} = \dfrac{v_{son} - v_{ilk}}{\Delta t}$. Birimi m/s²'dir.
2 m/s² ivme, cismin hızının her saniye 2 m/s değiştiğini anlatır. İvme hızın kendisini değil, hızdaki değişimi gösterir: çok hızlı giden bir araç sabit hızla gidiyorsa ivmesi sıfırdır.

İvmenin yönü: hızlanma ve yavaşlama

İvme yönlü bir büyüklüktür. Tek boyutta işaretle gösterilir.
• Hız ve ivme aynı yöndeyse cisim hızlanır. Örneğin pozitif yönde giden bir araç pozitif ivmeyle hızlanır.
• Hız ve ivme zıt yöndeyse cisim yavaşlar. Pozitif yönde gidip fren yapan bir aracın ivmesi negatiftir.
Negatif ivme her zaman yavaşlama demek değildir. Negatif yönde giden bir cisim negatif ivmeyle hızlanır. Bu yüzden yorum yaparken hızın ve ivmenin işaretine birlikte bakılır.

Veriden ivme bulma

Hız ölçümleri tablo hâlinde verildiğinde ardışık ölçümler arasındaki hız farkı, aradaki süreye bölünür. Eşit süre aralıklarında hız hep aynı miktarda değişiyorsa ivme sabittir.
Bir iddiayı değerlendirirken yalnız ilk ve son değere bakmak yetmeyebilir. Hız bir süre artıp sonra azalmışsa ortalama ivme küçük çıkar ama hareketin bütününde ivme sabit değildir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Durmakta olan bir otomobil 5 s'de 20 m/s hıza ulaşıyor. Ortalama ivmesi nedir?

$a = \dfrac{20 - 0}{5} = 4$ m/s². Hız ve ivme aynı yönde olduğu için otomobil hızlanmıştır.

Örnek 2. Pozitif yönde 18 m/s hızla giden bir otobüs fren yapıyor ve 6 s'de 6 m/s hıza düşüyor. İvmesini ve hareketin niteliğini belirtiniz.

$a = \dfrac{6 - 18}{6} = -2$ m/s². İvme negatif, hız pozitif olduğundan otobüs yavaşlamaktadır.

Örnek 3. Negatif yönde −4 m/s hızla giden bir cismin hızı 2 s sonra −10 m/s oluyor. Cisim hızlanmış mıdır?

$a = \dfrac{-10 - (-4)}{2} = -3$ m/s². Hız ve ivme ikisi de negatif, yani aynı yöndedir. Hızın büyüklüğü 4 m/s'den 10 m/s'ye çıktığı için cisim hızlanmıştır.

Özetle

  • İvme birim zamandaki hız değişimidir: $a = \Delta v / \Delta t$, birimi m/s².
  • Hız ile ivme aynı yöndeyse cisim hızlanır, zıt yöndeyse yavaşlar.
  • Negatif ivme tek başına yavaşlama anlamına gelmez; hızın işaretine de bakılır.
  • Sabit hızla giden cismin ivmesi sıfırdır.
  • Eşit sürelerde eşit hız değişimi sabit ivmeyi gösterir.

İvme ve Hız Değişimi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Yatay doğrusal raydaki oyuncak, duruştan başlayarak 4 s içinde doğuya 12 m/s hıza ulaşıyor. İvmesi sabit olduğuna göre ivmesinin büyüklüğü kaçtır?
A2 m/s²
B3 m/s²
C4 m/s²
D8 m/s²
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$a = \frac{\Delta v}{\Delta t}$ bağıntısı kullanılır. Hız değişimi 12 m/s, süre 4 s olduğundan ivme büyüklüğü 3 m/s² bulunur.
2Kolay
Batıya doğru doğrusal ilerleyen bir bisikletlinin sürati 6 s içinde sabit ivmeyle 17 m/s değerinden 5 m/s değerine düşüyor. İvmesinin büyüklüğü kaçtır?
A0,8 m/s²
B2 m/s²
C2,8 m/s²
D3,7 m/s²
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Doğu pozitif alınırsa ilk hız -17 m/s, son hız -5 m/s olur. Hız değişimi 12 m/s ve ivme 2 m/s² doğuyadır; büyüklük 2 m/s² olur.
3Orta
Düz yolda doğuya ilerleyen araç 5 s boyunca sabit ivmeyle hızını 7 m/s değerinden 22 m/s değerine çıkarıyor. İvmesinin büyüklüğü kaçtır?
A1,4 m/s²
B3 m/s²
C4,4 m/s²
D5,8 m/s²
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Hız değişimi 22 - 7 = 15 m/s olur. Bu değişim 5 s sürdüğünden ivme büyüklüğü 15/5 = 3 m/s² bulunur.
4Orta
Doğu pozitif alınan yatay rayda bir cismin hızı 2 s anında 3 m/s, 6 s anında 11 m/s ölçülüyor. İvme sabit olduğuna göre büyüklüğü kaçtır?
A1,3 m/s²
B2 m/s²
C2,8 m/s²
D4 m/s²
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İki kayıt arasında 4 s vardır. Hız değişimi 8 m/s olduğundan ivme büyüklüğü 8/4 = 2 m/s² olur.
5Zor
Bir otomobil yatay düz yolda doğuya doğru hızını 4 s içinde sabit ivmeyle 18 km/sa değerinden 54 km/sa değerine çıkarıyor. İvmesinin büyüklüğü kaçtır?
A1,3 m/s²
B2,5 m/s²
C3,8 m/s²
D9 m/s²
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İlk hız 5 m/s, son hız 15 m/s olur. Hız farkı 10 m/s olduğundan 10/4 = 2,5 m/s² bulunur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular