MegaSoru

Sabit İvmeli Harekette Matematiksel Modeller 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Sabit İvmeli Harekette Matematiksel Modeller Konu Anlatımı

Sabit ivmeli hareketi grafik çizmeden de inceleyebiliriz. Bunun için hızın ve konumun zamanla nasıl değiştiğini gösteren denklemler kullanılır. Bu konuda bu modelleri tanıyor, grafikle ilişkisini kuruyor ve günlük hayattaki dur-kalk hareketlerine uyguluyoruz.

Hız denklemi

Sabit ivmeyle hareket eden bir cismin hızı her saniye aynı miktarda değişir. Başlangıç hızı $v_0$ ise $t$ süre sonraki hız $v = v_0 + a \cdot t$ olur.
Bu denklem hız–zaman doğrusunun denklemidir: $v_0$ doğrunun başlangıç değeri, $a$ eğimidir.

Yer değiştirme denklemi ve ortalama hız

Sabit ivmeli harekette yer değiştirme $\Delta x = v_0 \cdot t + \dfrac{1}{2} a \cdot t^2$ ile bulunur. Bu ifade hız–zaman grafiğinin altındaki yamuğun alanına eşittir.
Hız düzgün değiştiği için ortalama hız, ilk ve son hızın ortalamasıdır: $v_{ort} = \dfrac{v_0 + v}{2}$. Buradan $\Delta x = \dfrac{v_0 + v}{2} \cdot t$ de yazılabilir.
Bu kolay yol yalnız ivme sabitken geçerlidir; ivmesi değişen bir harekette ilk ve son hızın ortalaması ortalama hızı vermez.

Modeli günlük hayatta kullanma

Şehir içinde sık sık durup kalkan bir araç her kalkışta hızlanmak için ek enerji harcar ve frende bu enerjinin bir kısmı ısıya dönüşür. Bu nedenle dur-kalk trafiği yakıt tüketimini artırır. Sabit ve uygun hızla akan trafik hem yakıttan hem zamandan tasarruf sağlar.
Model kullanılırken önce pozitif yön seçilir, bilinen büyüklükler işaretleriyle yazılır, sonra uygun denklem seçilir. Bulunan sonucun anlamlı olup olmadığı (örneğin fren yapan aracın geri gitmemesi) kontrol edilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Durmakta olan bir motosiklet 3 m/s² sabit ivmeyle 4 s hızlanıyor. Son hızını ve yer değiştirmesini bulunuz.

$v = 0 + 3 \cdot 4 = 12$ m/s. $\Delta x = 0 \cdot 4 + \dfrac{1}{2} \cdot 3 \cdot 4^2 = 24$ m. Kontrol: ortalama hız $(0 + 12)/2 = 6$ m/s ve $6 \cdot 4 = 24$ m.

Örnek 2. 20 m/s hızla giden bir araç sabit ivmeyle yavaşlayıp 5 s'de duruyor. Duruncaya kadar ne kadar yol alır?

Ortalama hız $(20 + 0)/2 = 10$ m/s'dir. Yer değiştirme $10 \cdot 5 = 50$ m olur. İvme $\dfrac{0 - 20}{5} = -4$ m/s²'dir.

Örnek 3. 10 m/s hızla giden bir cisim 2 m/s² ivmeyle 3 s hızlanıyor. Bu sürede aldığı yol nedir?

$\Delta x = 10 \cdot 3 + \dfrac{1}{2} \cdot 2 \cdot 3^2 = 30 + 9 = 39$ m.

Özetle

  • Sabit ivmeli harekette hız: $v = v_0 + a \cdot t$.
  • Yer değiştirme: $\Delta x = v_0 \cdot t + \frac{1}{2} a \cdot t^2$.
  • İvme sabitse ortalama hız $(v_0 + v)/2$'dir.
  • Denklemler hız–zaman grafiğinin eğimi ve alanıyla aynı bilgiyi verir.
  • Sık dur-kalk, hızlanma için ek enerji gerektirdiğinden yakıt tüketimini artırır.

Sabit İvmeli Harekette Matematiksel Modeller — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Yatay doğrusal yolda doğuya 3 m/s hızla giden robot, doğuya 2 m/s² sabit ivmeyle 4 s hareket ediyor. Son hızının büyüklüğü kaçtır?
A5 m/s
B8 m/s
C11 m/s
D14 m/s
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$v = v_0 + a \cdot t$ modeli kullanılır. Hız artışı 2×4 = 8 m/s, son hız 3 + 8 = 11 m/s olur.
2Kolay
Duran bir oyuncak yatay doğrusal rayda doğuya 4 m/s² sabit ivmeyle 3 s hızlanıyor. Son hızının büyüklüğü kaçtır?
A4 m/s
B7 m/s
C12 m/s
D24 m/s
Çözümü göster
Doğru cevap: C
İlk hız sıfırdır. Üç saniyedeki hız değişimi 4×3 = 12 m/s olur ve son hıza eşittir.
3Orta
Düz yatay bir test yolunda araç doğuya 5 m/s hızla başlıyor ve doğuya 3 m/s² sabit ivmeyle hızlanıyor. Doğuya 20 m/s hıza ulaşması kaç saniye sürer?
A3 s
B5 s
C6,7 s
D8,3 s
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Gerekli hız artışı 20 - 5 = 15 m/s'dir. Her saniye 3 m/s artış olduğundan süre 15/3 = 5 s bulunur.
4Orta
Bir taşıyıcı yatay doğrusal yolda doğuya 2 m/s² sabit ivmeyle 5 s hızlanınca doğuya 17 m/s hıza ulaşıyor. İlk hızının büyüklüğü kaçtır?
A5 m/s
B7 m/s
C10 m/s
D27 m/s
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Hız artışı 2×5 = 10 m/s'dir. İlk hız, son hızdan bu artış çıkarılarak 17 - 10 = 7 m/s bulunur.
5Zor
Yatay doğrusal yolda doğuya 18 km/sa hızla giden araç doğuya 2 m/s² sabit ivmeyle hızlanıyor. Doğuya 54 km/sa hıza ulaşması kaç saniye sürer?
A2,5 s
B5 s
C7,5 s
D18 s
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İlk ve son hızlar 5 m/s ve 15 m/s'dir. Hız artışı 10 m/s olduğundan süre 10/2 = 5 s olur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular