Çözümü göster
Hız 4 s'de 2 m/s'den 10 m/s'ye çıkar. Doğrunun eğimi (10 - 2)/4 = 2 m/s² olur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Sabit ivmeli bir hareketi konum–zaman, hız–zaman ve ivme–zaman grafikleriyle üç farklı biçimde gösterebiliriz. Bu konuda grafiklerden değer okumayı, bir grafiği diğerine dönüştürmeyi ve grafiği sözel betimlemeyle eşleştirmeyi öğreniyoruz.
Yatay doğrultuda sabit ivmeli harekette:
• İvme–zaman grafiği zaman eksenine paralel bir doğrudur.
• Hız–zaman grafiği eğik bir doğrudur; eğimi ivmeyi verir.
• Konum–zaman grafiği bir eğridir; hız arttıkça eğri dikleşir, hız azaldıkça yatıklaşır.
Hız–zaman doğrusunun eğimi pozitifse ivme pozitif, negatifse ivme negatiftir. Doğru zaman eksenini kestiği anda cisim anlık olarak durur ve yön değiştirebilir.
Hız–zaman grafiğinde:
• Eğim = ivme ($a = \Delta v / \Delta t$).
• Grafik ile zaman ekseni arasındaki alan = yer değiştirme. Alan bir yamuk ya da üçgen olabilir; eksenin altında kalan alan negatif yer değiştirmedir.
İvme–zaman grafiğinde grafik ile zaman ekseni arasındaki alan hız değişimini verir. Örneğin 3 m/s² ivmeyle 4 s hareket eden cismin hızı 12 m/s değişir.
Konum–zaman grafiğinde herhangi bir andaki eğim o anki hızı gösterir; eğrinin dikliği hızın büyüklüğü hakkında bilgi verir.
Bir hareketi parçalara ayırarak grafikler birbirine dönüştürülür. Örneğin önce sabit ivmeyle hızlanan, sonra sabit hızla giden, en sonda yavaşlayıp duran bir aracın hız–zaman grafiği yukarı eğik, yatay ve aşağı eğik üç doğru parçasından oluşur. Buna karşılık ivme–zaman grafiği pozitif, sıfır ve negatif üç yatay parçadır.
Bir grafik sözel betimlemeyle eşleştirilirken önce hızın işaretine (yön), sonra hızın büyüklüğünün artıp azalmasına (hızlanma–yavaşlama) bakılır.
Örnek 1. Hız–zaman grafiğinde bir cismin hızı 0 s'de 4 m/s, 6 s'de 16 m/s'dir ve grafik doğrusaldır. İvmesi ve 6 s'deki yer değiştirmesi nedir?
Eğim $\dfrac{16 - 4}{6} = 2$ m/s²'dir. Alan bir yamuktur: $\dfrac{(4 + 16)}{2} \cdot 6 = 60$ m.
Örnek 2. İvme–zaman grafiğinde ivme 0-5 s arasında 2 m/s², 5-8 s arasında 0'dır. Cisim başlangıçta durgunsa 8 s'deki hızı nedir?
İlk aralıkta hız değişimi $2 \cdot 5 = 10$ m/s'dir; ikinci aralıkta ivme sıfır olduğundan hız değişmez. 8 s'deki hız 10 m/s'dir.
Örnek 3. Hız–zaman doğrusu +6 m/s'den başlayıp 3 s'de 0'a, 5 s'de −4 m/s'ye iniyor. Hareketi betimleyiniz.
İlk 3 s cisim pozitif yönde giderken yavaşlar ve durur. Sonraki 2 s negatif yönde hızlanır. İvme bütün süre boyunca sabit ve negatiftir: $\dfrac{-4 - 6}{5} = -2$ m/s².
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.