MegaSoru

Sabit İvmeli Hareket Grafikleri ve Dönüşümleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Sabit İvmeli Hareket Grafikleri ve Dönüşümleri Konu Anlatımı

Sabit ivmeli bir hareketi konum–zaman, hız–zaman ve ivme–zaman grafikleriyle üç farklı biçimde gösterebiliriz. Bu konuda grafiklerden değer okumayı, bir grafiği diğerine dönüştürmeyi ve grafiği sözel betimlemeyle eşleştirmeyi öğreniyoruz.

Üç grafiğin görünümü

Yatay doğrultuda sabit ivmeli harekette:
• İvme–zaman grafiği zaman eksenine paralel bir doğrudur.
• Hız–zaman grafiği eğik bir doğrudur; eğimi ivmeyi verir.
• Konum–zaman grafiği bir eğridir; hız arttıkça eğri dikleşir, hız azaldıkça yatıklaşır.
Hız–zaman doğrusunun eğimi pozitifse ivme pozitif, negatifse ivme negatiftir. Doğru zaman eksenini kestiği anda cisim anlık olarak durur ve yön değiştirebilir.

Grafikten değer bulma

Hız–zaman grafiğinde:
• Eğim = ivme ($a = \Delta v / \Delta t$).
• Grafik ile zaman ekseni arasındaki alan = yer değiştirme. Alan bir yamuk ya da üçgen olabilir; eksenin altında kalan alan negatif yer değiştirmedir.
İvme–zaman grafiğinde grafik ile zaman ekseni arasındaki alan hız değişimini verir. Örneğin 3 m/s² ivmeyle 4 s hareket eden cismin hızı 12 m/s değişir.
Konum–zaman grafiğinde herhangi bir andaki eğim o anki hızı gösterir; eğrinin dikliği hızın büyüklüğü hakkında bilgi verir.

Grafikleri dönüştürme ve betimleme

Bir hareketi parçalara ayırarak grafikler birbirine dönüştürülür. Örneğin önce sabit ivmeyle hızlanan, sonra sabit hızla giden, en sonda yavaşlayıp duran bir aracın hız–zaman grafiği yukarı eğik, yatay ve aşağı eğik üç doğru parçasından oluşur. Buna karşılık ivme–zaman grafiği pozitif, sıfır ve negatif üç yatay parçadır.
Bir grafik sözel betimlemeyle eşleştirilirken önce hızın işaretine (yön), sonra hızın büyüklüğünün artıp azalmasına (hızlanma–yavaşlama) bakılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Hız–zaman grafiğinde bir cismin hızı 0 s'de 4 m/s, 6 s'de 16 m/s'dir ve grafik doğrusaldır. İvmesi ve 6 s'deki yer değiştirmesi nedir?

Eğim $\dfrac{16 - 4}{6} = 2$ m/s²'dir. Alan bir yamuktur: $\dfrac{(4 + 16)}{2} \cdot 6 = 60$ m.

Örnek 2. İvme–zaman grafiğinde ivme 0-5 s arasında 2 m/s², 5-8 s arasında 0'dır. Cisim başlangıçta durgunsa 8 s'deki hızı nedir?

İlk aralıkta hız değişimi $2 \cdot 5 = 10$ m/s'dir; ikinci aralıkta ivme sıfır olduğundan hız değişmez. 8 s'deki hız 10 m/s'dir.

Örnek 3. Hız–zaman doğrusu +6 m/s'den başlayıp 3 s'de 0'a, 5 s'de −4 m/s'ye iniyor. Hareketi betimleyiniz.

İlk 3 s cisim pozitif yönde giderken yavaşlar ve durur. Sonraki 2 s negatif yönde hızlanır. İvme bütün süre boyunca sabit ve negatiftir: $\dfrac{-4 - 6}{5} = -2$ m/s².

Özetle

  • Sabit ivmeli harekette hız–zaman grafiği doğru, konum–zaman grafiği eğridir.
  • Hız–zaman grafiğinin eğimi ivmeyi, alanı yer değiştirmeyi verir.
  • İvme–zaman grafiğinin alanı hız değişimini verir.
  • Hız–zaman doğrusunun zaman eksenini kestiği an cismin durduğu andır.
  • Grafikleri yorumlarken önce yöne, sonra hızın büyüklüğünün değişimine bakılır.

Sabit İvmeli Hareket Grafikleri ve Dönüşümleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
t (s)v (m/s)123424681012O
Yatay doğrusal hareketin hız-zaman grafiği verilmiştir. Doğu pozitif seçildiğine göre ivme kaçtır?
A0,5 m/s²
B2 m/s²
C2,5 m/s²
D8 m/s²
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Hız 4 s'de 2 m/s'den 10 m/s'ye çıkar. Doğrunun eğimi (10 - 2)/4 = 2 m/s² olur.
2Kolay
t (s)v (m/s)1234512345678O
Yatay doğrusal hareketin hız-zaman grafiği verilmiştir. Bu hareket için hangisi doğrudur?
AHız 6 m/s sabittir; ivme sıfırdır.
BHız sıfırdır; cisim durmaktadır.
Cİvme 6 m/s²'dir; cisim hızlanmaktadır.
DHız her saniye 6 m/s azalmaktadır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Yatay doğru hızın zamanla değişmediğini gösterir. Hız farkı sıfır olduğu için ivme sıfırdır.
3Orta
t (s)v (m/s)1234-12-10-8-6-4-2O
Hız-zaman grafiği verilen cisim yatay doğrusal yolda hareket ediyor. Doğu pozitif seçilmiştir. Hangi yorum doğrudur?
Aİvmesi doğuya yönelmiştir; cisim batıya giderken yavaşlar.
Bİvmesi batıya yönelmiştir; cisim batıya hızlanır.
Cİvmesi doğuya yönelmiştir; cisim doğuya hızlanır.
DBütün hızlar negatif olduğundan ivmesi sıfırdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğrunun eğimi (-4 - (-12))/4 = 2 m/s² ile pozitiftir. Hız negatif kalırken büyüklüğü azaldığından cisim batıya yavaşlar.
4Orta
t (s)v (m/s)123456-12-10-8-6-4-2O
Yatay raydaki cismin hız-zaman grafiği verilmiştir. Doğu pozitif seçilmiştir. Hangi ifade doğrudur?
Aİvme -2 m/s²'dir; cisim batıya hızlanır.
Bİvme -2 m/s²'dir; cisim doğuya yavaşlar.
Cİvme 2 m/s²'dir; cisim batıya yavaşlar.
Dİvme -12 m/s²'dir; cisim sabit süratle gider.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Eğim (-12 - 0)/6 = -2 m/s² olur. Başlangıçtan sonra hız negatiftir ve büyüklüğü artar; hareket batıya hızlanmadır.
5Zor
t (s)v (m/s)12345-9-6-3369O
Yatay raydaki cismin hız-zaman grafiği verilmiştir. Doğu pozitif seçilmiştir. 0–5 s aralığı için hangisi doğrudur?
Aİvme 3 m/s² doğuyadır; 3 s anında batıdan doğuya yön değiştirir.
Bİvme 3 m/s² doğuyadır; bütün aralıkta doğuya hızlanır.
Cİvme 1,2 m/s² doğuyadır; 5 s anında yön değiştirir.
Dİvme -3 m/s² batıyadır; 3 s anında yön değiştirir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Hız farkı 6 - (-9) = 15 m/s, eğim 15/5 = 3 m/s²'dir. -9 m/s hızın sıfırlanması 3 s sürer; sonra hız pozitif olur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular