Çözümü göster
Son konumdan ilk konum çıkarıldığında -3 - (-9) = 6 m bulunur. Pozitif konum değişimi doğu yönünü gösterir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Yatay bir yolda aynı yönde ve eşit zaman aralıklarında eşit yol alan bir cisim sabit hızla hareket eder. Bu konuda konum, yer değiştirme, alınan yol, hız ve sürat kavramlarını ayırıyor; sabit hızlı hareketi denklemle ve grafiklerle inceliyoruz.
Konum, cismin seçilen bir başlangıç noktasına (referans noktası) göre nerede olduğunu gösterir. Tek boyutta bir yön pozitif seçilir; örneğin doğu (+), batı (−) olabilir.
Yer değiştirme, son konum ile ilk konum arasındaki farktır: $\Delta x = x_{son} - x_{ilk}$. Yer değiştirmenin yönü vardır, yani vektörel bir büyüklüktür.
Alınan yol ise cismin gerçekten katettiği toplam uzunluktur ve yönsüzdür. Doğuya 30 m gidip batıya 10 m dönen bir öğrencinin aldığı yol 40 m, yer değiştirmesi doğuya 20 m'dir. Başlangıç noktasına dönen bir cismin yer değiştirmesi sıfırdır ama aldığı yol sıfır değildir.
Hız, birim zamandaki yer değiştirmedir: $v = \dfrac{\Delta x}{\Delta t}$. Hızın yönü yer değiştirmenin yönüyle aynıdır.
Sürat ise birim zamanda alınan yoldur ve yönü yoktur. Hareket tek yönde ve geri dönmeden yapılıyorsa hızın büyüklüğü sürate eşittir. Yön değişirse ortalama sürat ortalama hızın büyüklüğünden büyük olabilir.
Hızın birimi SI'da m/s'dir. 72 km/sa, $72 \cdot \dfrac{1000}{3600} = 20$ m/s eder.
Sabit hızlı harekette hız değişmez; cisim eşit sürelerde eşit yer değiştirme yapar. Konum, zamana göre $x = x_0 + v \cdot t$ ile bulunur. Burada $x_0$ başlangıç konumu, $v$ ise işaretli hızdır.
Negatif yönde giden bir cismin hızı negatif yazılır ve konumu zamanla azalır. Bu model yalnız hız sabitken geçerlidir; hızlanan ya da yavaşlayan bir araç için kullanılmaz.
Konum–zaman grafiği sabit hızlı harekette eğik bir doğrudur. Doğrunun eğimi hızı verir: eğim büyükse hız büyüktür, eğim negatifse cisim negatif yönde gider, yatay doğru ise cismin durduğunu gösterir.
Hız–zaman grafiği sabit hızlı harekette zaman eksenine paralel bir doğrudur. Grafik ile zaman ekseni arasındaki alan, o süredeki yer değiştirmeyi verir. Alan eksenin altında kalırsa yer değiştirme negatiftir.
İki cismin konum–zaman doğrularının kesiştiği an, iki cismin aynı konumda bulunduğu andır; bu, hızlarının eşit olduğu anlamına gelmez.
Örnek 1. Bir bisikletli doğuya doğru 60 m giderek 20 s'de bir duvara ulaşıyor, sonra 10 s'de batıya 20 m dönüyor. Aldığı yolu, yer değiştirmesini ve ortalama süratini bulunuz.
Alınan yol 60 + 20 = 80 m, yer değiştirme doğuya 60 − 20 = 40 m'dir. Toplam süre 30 s olduğundan ortalama sürat 80/30 ≈ 2,7 m/s, ortalama hız ise doğuya 40/30 ≈ 1,3 m/s'dir.
Örnek 2. Başlangıçta $x_0 = 12$ m konumundaki bir araba negatif yönde 3 m/s sabit hızla gidiyor. 5 s sonra konumu nedir?
$x = x_0 + v \cdot t = 12 + (-3) \cdot 5 = -3$ m. Araba başlangıç noktasının 3 m negatif tarafındadır.
Örnek 3. Hız–zaman grafiğinde bir cismin hızı 0-4 s arasında +5 m/s, 4-6 s arasında −2 m/s'dir. 6 s sonundaki yer değiştirmesi nedir?
Alanlar işaretleriyle toplanır: $5 \cdot 4 + (-2) \cdot 2 = 20 - 4 = 16$ m. Yer değiştirme pozitif yönde 16 m, alınan yol ise 20 + 4 = 24 m'dir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.