MegaSoru

Sabit Hızlı Hareket ve Grafikleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Sabit Hızlı Hareket ve Grafikleri Konu Anlatımı

Yatay bir yolda aynı yönde ve eşit zaman aralıklarında eşit yol alan bir cisim sabit hızla hareket eder. Bu konuda konum, yer değiştirme, alınan yol, hız ve sürat kavramlarını ayırıyor; sabit hızlı hareketi denklemle ve grafiklerle inceliyoruz.

Konum, yer değiştirme ve alınan yol

Konum, cismin seçilen bir başlangıç noktasına (referans noktası) göre nerede olduğunu gösterir. Tek boyutta bir yön pozitif seçilir; örneğin doğu (+), batı (−) olabilir.
Yer değiştirme, son konum ile ilk konum arasındaki farktır: $\Delta x = x_{son} - x_{ilk}$. Yer değiştirmenin yönü vardır, yani vektörel bir büyüklüktür.
Alınan yol ise cismin gerçekten katettiği toplam uzunluktur ve yönsüzdür. Doğuya 30 m gidip batıya 10 m dönen bir öğrencinin aldığı yol 40 m, yer değiştirmesi doğuya 20 m'dir. Başlangıç noktasına dönen bir cismin yer değiştirmesi sıfırdır ama aldığı yol sıfır değildir.

Hız ve sürat

Hız, birim zamandaki yer değiştirmedir: $v = \dfrac{\Delta x}{\Delta t}$. Hızın yönü yer değiştirmenin yönüyle aynıdır.
Sürat ise birim zamanda alınan yoldur ve yönü yoktur. Hareket tek yönde ve geri dönmeden yapılıyorsa hızın büyüklüğü sürate eşittir. Yön değişirse ortalama sürat ortalama hızın büyüklüğünden büyük olabilir.
Hızın birimi SI'da m/s'dir. 72 km/sa, $72 \cdot \dfrac{1000}{3600} = 20$ m/s eder.

Sabit hızlı hareketin modeli

Sabit hızlı harekette hız değişmez; cisim eşit sürelerde eşit yer değiştirme yapar. Konum, zamana göre $x = x_0 + v \cdot t$ ile bulunur. Burada $x_0$ başlangıç konumu, $v$ ise işaretli hızdır.
Negatif yönde giden bir cismin hızı negatif yazılır ve konumu zamanla azalır. Bu model yalnız hız sabitken geçerlidir; hızlanan ya da yavaşlayan bir araç için kullanılmaz.

Grafiklerin dili

Konum–zaman grafiği sabit hızlı harekette eğik bir doğrudur. Doğrunun eğimi hızı verir: eğim büyükse hız büyüktür, eğim negatifse cisim negatif yönde gider, yatay doğru ise cismin durduğunu gösterir.
Hız–zaman grafiği sabit hızlı harekette zaman eksenine paralel bir doğrudur. Grafik ile zaman ekseni arasındaki alan, o süredeki yer değiştirmeyi verir. Alan eksenin altında kalırsa yer değiştirme negatiftir.
İki cismin konum–zaman doğrularının kesiştiği an, iki cismin aynı konumda bulunduğu andır; bu, hızlarının eşit olduğu anlamına gelmez.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir bisikletli doğuya doğru 60 m giderek 20 s'de bir duvara ulaşıyor, sonra 10 s'de batıya 20 m dönüyor. Aldığı yolu, yer değiştirmesini ve ortalama süratini bulunuz.

Alınan yol 60 + 20 = 80 m, yer değiştirme doğuya 60 − 20 = 40 m'dir. Toplam süre 30 s olduğundan ortalama sürat 80/30 ≈ 2,7 m/s, ortalama hız ise doğuya 40/30 ≈ 1,3 m/s'dir.

Örnek 2. Başlangıçta $x_0 = 12$ m konumundaki bir araba negatif yönde 3 m/s sabit hızla gidiyor. 5 s sonra konumu nedir?

$x = x_0 + v \cdot t = 12 + (-3) \cdot 5 = -3$ m. Araba başlangıç noktasının 3 m negatif tarafındadır.

Örnek 3. Hız–zaman grafiğinde bir cismin hızı 0-4 s arasında +5 m/s, 4-6 s arasında −2 m/s'dir. 6 s sonundaki yer değiştirmesi nedir?

Alanlar işaretleriyle toplanır: $5 \cdot 4 + (-2) \cdot 2 = 20 - 4 = 16$ m. Yer değiştirme pozitif yönde 16 m, alınan yol ise 20 + 4 = 24 m'dir.

Özetle

  • Yer değiştirme yönlüdür ve son konum ile ilk konumun farkıdır; alınan yol yönsüzdür.
  • Hız birim zamandaki yer değiştirme, sürat birim zamanda alınan yoldur.
  • Sabit hızlı harekette $x = x_0 + v \cdot t$ kullanılır.
  • Konum–zaman grafiğinin eğimi hızı verir.
  • Hız–zaman grafiğinin altındaki alan yer değiştirmeyi verir.

Sabit Hızlı Hareket ve Grafikleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Doğu yönü pozitif seçilen yatay bir yolda bisikletli başlangıçta -9 m, sonunda -3 m konumundadır. Yer değiştirmesi hangi yöndedir?
ADoğu yönündedir.
BBatı yönündedir.
CBaşlangıç noktasına dönmüştür.
DYön belirlemek için süre bilinmelidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Son konumdan ilk konum çıkarıldığında -3 - (-9) = 6 m bulunur. Pozitif konum değişimi doğu yönünü gösterir.
2Kolay
Düz bir parkurda K doğuya, L batıya doğru 4 m/s sabit süratle koşuyor. Hangisi doğrudur?
AHızları eşit, süratleri farklıdır.
BSüratleri eşit, hızları farklıdır.
CHızları ve süratleri eşittir.
DSürat karşılaştırması için başlangıç konumları bilinmelidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Sürat yalnız büyüklükle karşılaştırılır. Hız yön de içerdiğinden zıt yöndeki hızlar farklıdır.
3Orta
Bir öğrenci düz bir koridorda önce 18 m doğuya, sonra 7 m batıya yürüyor. Bu hareket için hangisi doğrudur?
AAlınan yol 25 m, yer değiştirme 11 m doğu yönündedir.
BAlınan yol 11 m, yer değiştirme 25 m doğu yönündedir.
CAlınan yol 25 m, yer değiştirme 11 m batı yönündedir.
DAlınan yol 18 m, yer değiştirme 7 m batı yönündedir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Yol uzunlukları toplanınca 25 m bulunur. Doğu pozitif seçilirse net konum değişimi 18 - 7 = 11 m olur.
4Orta
Bir robot doğrusal rayda başlangıcından 12 m ileri gidip aynı yoldan başlangıcına dönüyor. Toplam süre 8 s olduğuna göre hangisi doğrudur?
AOrtalama hız ve ortalama sürat sıfır olur.
BOrtalama hız sıfır, ortalama sürat 3 m/s olur.
COrtalama hız ve ortalama sürat 3 m/s olur.
DOrtalama hız 3 m/s, ortalama sürat sıfır olur.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Son konum ilk konuma eşit olduğundan yer değiştirme ve ortalama hız sıfırdır. Toplam 24 m yol 8 s sürdüğünden ortalama sürat 3 m/s olur.
5Zor
Bir kurye doğrusal yolda 6 s boyunca doğuya 5 m/s, ardından 4 s boyunca batıya 2 m/s sabit hızla ilerliyor. Geçiş süresi ihmal ediliyor. Hangisi doğrudur?
AOrtalama hız 2,2 m/s doğuya, ortalama sürat 3,8 m/s olur.
BOrtalama hız ve ortalama sürat 2,2 m/s doğuya olur.
COrtalama hız 3,8 m/s doğuya, ortalama sürat 2,2 m/s olur.
DOrtalama hız 1,5 m/s doğuya, ortalama sürat 3,5 m/s olur.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğuya 30 m, batıya 8 m gidilir. Net 22 m yer değiştirme ve 38 m yol, toplam 10 s süreye ayrı ayrı bölününce 2,2 m/s doğuya ortalama hız ve 3,8 m/s ortalama sürat bulunur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular