Dede Korkut'un sözü olayın çözümünde hangi işlevi üstlenir?
Çözümü göster
Bilge söz, güç yarışını adil paylaşım ilkesine dönüştürür.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Dede Korkut Hikâyeleri, Oğuz Türklerinin yaşamını, inançlarını ve kahramanlıklarını anlatan, destan geleneğinden halk hikâyesine geçişin en önemli ürünüdür. Hikâyeler sözlü gelenekte oluşmuş, sonra yazıya geçirilmiştir. Bu konuda hikâyelerin yapısı, kişileri, anlattığı toplum ve dil özellikleri ele alınır.
Bilinen yazmalarda bir giriş (mukaddime) ile on iki hikâye yer alır. Her hikâye kendi içinde bağımsızdır ama hepsi Oğuz boylarının yaşamı çevresinde döner. Olaylar düzyazıyla anlatılır; kahramanların konuştuğu ya da duygularının yoğunlaştığı yerlerde ritimli, şiirsel bölümlere (soylama) geçilir.
Hikâyelerin çoğunun sonunda Dede Korkut ortaya çıkar. O, Oğuzların bilge kişisi ve ozanıdır; hikâyeyi düzenler, kahramana ad koyar, dua eder ve olayı topluluk için anlamlandırır. Dede Korkut'un hikâyeleri yaratan kişi olmadığı, sözlü geleneğin bilge anlatıcı figürü olduğu unutulmamalıdır.
Hikâyelerde göçebe ve yarı göçebe bir Oğuz toplumu anlatılır. Bayındır Han, Oğuz beylerinin başıdır; Salur Kazan gibi beyler ön plandadır. Toplum İç Oğuz ve Dış Oğuz olarak ikiye ayrılır ve aralarındaki çatışma da hikâyelerde işlenir.
Kahramanlık, konukseverlik, aileye ve büyüklere saygı en önemli değerlerdir. Bir gencin ad alabilmesi için kahramanlık göstermesi gerekir; bu ad verme geleneği hikâyelerin önemli bir motifidir. Kadınlar ata biner, ok atar, kılıç kullanır; ailenin ve toplumun saygın üyeleridir. İslamiyet öncesi inançlarla İslami öğeler hikâyelerde bir arada görülür.
Dede Korkut Hikâyeleri destan özellikleri taşır: kahramanlar olağanüstü güçlere sahiptir, toplumun ortak değerleri öne çıkar, olağanüstü varlıklarla (Tepegöz, Deli Dumrul'un karşılaştığı Azrail gibi) mücadele edilir. Kahramanlar yalnız kendileri için değil, boyları için savaşır.
Öte yandan halk hikâyesine de yaklaşır: anlatı nazım ve nesir karışıktır, kişiler daha bireysel çizilir, aile içi ilişkiler ve kişisel duygular da işlenir. Bu nedenle Dede Korkut Hikâyeleri, destandan halk hikâyesine geçiş döneminin ürünü olarak değerlendirilir.
Örnek 1. Bir hikâyede adı olmayan bir genç bir boğayı yenince Dede Korkut gelip ona ad koyuyor. Bu olay hangi geleneği gösterir?
Oğuz toplumunda bir gencin ad alabilmesi için kahramanlık göstermesi gerekir. Kahramanlıktan sonra Dede Korkut'un ad koyması, hikâyelerdeki ad verme geleneğinin bir örneğidir.
Örnek 2. Hikâyelerin sonunda Dede Korkut gelip hikâyeyi düzenliyor ve dua ediyor. Bu figürün işlevi nedir?
Dede Korkut, Oğuzların bilge kişisi ve ozanıdır. Olayı topluluk için anlamlandırır, hikâyeyi düzenler ve dua eder. Hikâyeleri yaratan kişi değil, sözlü geleneğin bilge anlatıcı figürüdür.
Örnek 3. Dede Korkut Hikâyeleri neden destandan halk hikâyesine geçiş ürünü sayılır?
Olağanüstü kahramanlar ve toplumsal değerler destan özelliğidir. Nazım ve nesrin karışık kullanılması, kişilerin daha bireysel çizilmesi ve aile ilişkilerinin işlenmesi ise halk hikâyesine yaklaşan özelliklerdir. Hikâyeler bu iki türün arasında durur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.