MegaSoru

Tanzimat Dönemi Şiiri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Tanzimat Dönemi Şiiri Konu Anlatımı

Tanzimat Fermanı'nın (1839) ardından Türk edebiyatı Batı'ya yöneldi. Bu dönemin şairleri şiire yeni kavramlar, yeni konular ve yeni bir amaç getirdi; şiir artık yalnızca saray ve aşk çevresinde değil, toplumun sorunları çevresinde de konuşuyordu. Bu konuda Tanzimat şiirinin iki kuşağı ve bu kuşakların şiir anlayışları ele alınır.

Birinci kuşak: toplum için sanat

Tanzimat edebiyatı, 1860'ta ilk özel Türk gazetesi Tercüman-ı Ahvâl'in yayımlanmasıyla başlatılır. Birinci kuşak sanatçıları (Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa gibi) edebiyatı halkı eğitmenin ve bilinçlendirmenin aracı olarak gördü. Bu anlayışa toplum için sanat denir.
Şiire vatan, millet, hürriyet, adalet, eşitlik ve hak gibi yeni kavramlar girdi. Bu kuşak içerikte yenilik yaptı ama biçimde büyük ölçüde divan şiirine bağlı kaldı: aruz ölçüsü, gazel, kaside, terkib-i bend gibi nazım biçimleri kullanılmaya devam etti. Dili sadeleştirme isteği vardı; ama şiir dilinde Arapça ve Farsça sözcükler hâlâ yoğundu.

İkinci kuşak: sanat için sanat

İkinci kuşak sanatçıları (Recaizade Mahmud Ekrem, Abdülhak Hâmid gibi) toplumsal konulardan uzaklaşıp bireysel duyguları ön plana çıkardı. Bu anlayışa sanat için sanat denir. Aşk, doğa, ölüm, karamsarlık ve yaşamın anlamı şiirin başlıca konuları oldu.
Bu kuşak "güzel olan her şey şiirin konusu olabilir" görüşünü savundu ve biçimde de yenilik denedi: yeni nazım biçimleri, farklı uzunlukta dizeler ve Batı şiirinden gelen yapılar kullanıldı. Kafiye tartışmasında "kafiye göz için değil, kulak içindir" görüşü öne çıktı; yani kafiyede yazılışın değil, sesin benzerliği önemlidir.

Tanzimat şiirini tanıma ölçütleri

Bir şiirin Tanzimat şiirinin özelliklerini taşıyıp taşımadığını anlamak için önce kavramlara bakılır: vatan, millet, hürriyet gibi kavramlar ve toplumsal bir ileti birinci kuşağı düşündürür. Bireysel duygular, ölüm ve doğa ile biçim denemeleri ikinci kuşağı düşündürür.
Tanzimat şiiri geçiş döneminin şiiridir. Eskiyle yeni bir aradadır: aruz ve divan nazım biçimleri sürerken içerik değişir. Bu nedenle bir şiir hem gazel biçiminde yazılmış hem de hürriyeti konu alıyor olabilir. Dönemin ayırt edici özelliği biçimden çok, şiire yüklenen yeni amaç ve yeni kavramlardır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Gazel biçiminde ve aruzla yazılmış bir şiir, vatanın kurtuluşu ve hürriyetin değeri üzerine kurulmuş. Bu şiir hangi dönemin özelliklerini taşır?

Biçim divan şiirinden gelse de vatan ve hürriyet kavramları ile toplumsal ileti Tanzimat birinci kuşağının özelliğidir. Bu kuşak içerikte yeniledi, biçimde büyük ölçüde eskiye bağlı kaldı.

Örnek 2. Bir şiir, sevilen birinin ölümünden duyulan acıyı ve doğanın karşısında insanın yalnızlığını bireysel bir dille anlatıyor. Tanzimat'ın hangi kuşağına yakındır?

Toplumsal konular yerine bireysel duyguların, ölümün ve doğanın işlenmesi sanat için sanat anlayışını benimseyen ikinci kuşağa yakındır.

Örnek 3. Tanzimat ikinci kuşağının "kafiye göz için değil, kulak içindir" görüşü ne anlama gelir?

Bu görüşe göre kafiyede sözcüklerin yazılışının benzemesi değil, söylenişteki seslerin benzemesi önemlidir. Divan şiirinin yazılışa da dayanan kafiye anlayışına karşı çıkan bir görüştür.

Özetle

  • Tanzimat edebiyatı 1860'ta Tercüman-ı Ahvâl gazetesiyle başlatılır.
  • Birinci kuşak toplum için sanat anlayışıyla vatan, millet, hürriyet, adalet kavramlarını şiire getirdi.
  • Birinci kuşak içerikte yenilik yaptı, biçimde aruza ve divan nazım biçimlerine büyük ölçüde bağlı kaldı.
  • İkinci kuşak sanat için sanat anlayışıyla bireysel konulara ve biçim yeniliklerine yöneldi.
  • Tanzimat şiiri eskiyle yeninin bir arada olduğu bir geçiş döneminin şiiridir.

Tanzimat Dönemi Şiiri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir şair, şiirinde padişahın gücünü övmek yerine halkın hukuka güvenmesini, herkesin kanun karşısında eşit olmasını ve ortak bir vatan bilincini savunur.

Bu şiirin Tanzimat edebiyatıyla ilişkisini en iyi açıklayan yargı hangisidir?
ADoğa betimlemesini amaç sayması
BBireysel aşkı tek konu edinmesi
CŞiirin toplumsal hak ve vatan düşüncesini öne çıkarması
DSözlü geleneğin anonim ürünlerine dayanması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Hukuk, eşitlik ve vatan kavramları Tanzimat'ın toplumsal yönelişini gösterir.
2Kolay
İki şairden ilki, "Sanatın sesi meydanlara ulaşmalıdır." der. İkincisi ise "Şiirin asıl yurdu insanın iç dünyasıdır." görüşünü savunur.

Bu görüşler Tanzimat şiirinin hangi gelişimiyle ilişkilendirilebilir?
ADivan şiirinin tümden ortadan kalkmasıyla
BYalnızca Cumhuriyet dönemi şiir hareketleriyle
Cİslamiyet öncesinden halk edebiyatına geçişle
DBirinci dönemden ikinci döneme değişen sanat anlayışıyla
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Tanzimat'ın ilk evresindeki toplumsal vurgu sonraki evrede estetik ve bireysel temalara daha fazla yer bırakır.
3Orta
Bir şair, şiirinde padişahın gücünü övmek yerine halkın hukuka güvenmesini, herkesin kanun karşısında eşit olmasını ve ortak bir vatan bilincini savunur.

Şairin okurda öncelikle oluşturmak istediği tutum hangisidir?
AYurttaşlık sorumluluğu ve adalet duyarlılığı
BBireysel yalnızlığa kapanma
CGeçmişi tümüyle reddetme isteği
DGündelik eğlenceye yönelme
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Hukuka güven ve ortak vatan bilinci okuru toplumsal sorumluluğa çağırır.
4Orta
Bir şiirin ilk bölümünde özgürlük, toplumun geleceğini aydınlatan bir güneşe benzetilir; son bölümünde bu ışığı korumanın herkesin görevi olduğu belirtilir.

Güneş imgesinin şiirdeki temel işlevi nedir?
ADoğa olayını bilimsel olarak açıklamak
BGüneşin doğuş saatini bildirmek
CÖzgürlüğün yalnızca gündüz yaşandığını belirtmek
DÖzgürlüğü umut ve aydınlanmayla ilişkilendirmek
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Işık imgesi soyut özgürlük düşüncesini umut ve aydınlanma üzerinden somutlaştırır.
5Zor
Bir şiirin ilk bölümünde özgürlük, toplumun geleceğini aydınlatan bir güneşe benzetilir; son bölümünde bu ışığı korumanın herkesin görevi olduğu belirtilir.

Son bölüm, şiirin anlamına hangi boyutu ekler?
AÖzgürlüğün yalnızca yöneticilere ait olduğunu savunur
BÖzgürlüğü korumayı ortak sorumluluk olarak sunar
Cİlk bölümdeki umudu geçersiz kılar
DŞiiri bütünüyle kişisel bir anıya dönüştürür
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Son bölümdeki herkesin görevi vurgusu ortak sorumluluk fikrini güçlendirir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular