MegaSoru

1755 Lizbon ve 1766 İstanbul Depremlerinin Etkileri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

1755 Lizbon ve 1766 İstanbul Depremlerinin Etkileri Konu Anlatımı

1755’te Lizbon’da ve 1766’da İstanbul’da yaşanan depremler, devlet ve toplum hayatını derinden etkileyen doğal afetlerdir. Bu konu, iki depremin idari, sosyal ve ekonomik etkilerini belirleyip benzerlik ve farklılıklarını karşılaştırmayı, afet bilincinin önemini kavramayı amaçlar.

1755 Lizbon Depremi

Portekiz’in başkenti Lizbon 1 Kasım 1755’te büyük bir depremle sarsıldı. Depremi izleyen deniz dalgası (tsunami) ve yangınlar şehirde çok büyük can ve mal kaybına yol açtı. Şehrin önemli bölümü yıkıldı.
Devlet, şehri yeniden inşa ederken yangına ve depreme daha dayanıklı yapıların yapılması için planlı bir yeniden imar uyguladı; geniş caddeler ve belirli yapı kuralları getirildi. Deprem Avrupa’da bilim insanlarının ve düşünürlerin doğal afetlerin nedenleri üzerine düşünmesine ve tartışmasına yol açtı.

1766 İstanbul Depremi

İstanbul’da 1766’da meydana gelen depremde camiler, hanlar, çarşılar ve konutlar zarar gördü; ünlü Fatih Camii’nin ana kubbesi çöktü. Devlet, yıkılan yapıların onarılması için buyruklar çıkardı; Fatih Camii yeniden yapıldı. Yıkılan evler, yeni yerleşim yerlerine ihtiyaç doğurdu ve bazı bölgelerde yapı malzemelerine ihtiyaç arttı.
Dönemin kayıtlarında deprem sonrası yardımlaşmanın ve vakıfların önemli rol oynadığı görülür. Halk bu tür olayları genellikle bir ibret ve sabır konusu olarak karşıladı; devlet de onarımı organize etmeye çalıştı.

Etkileri karşılaştırmak

İdari etkiler: Her iki şehirde de devlet yeniden imar ve onarım için kararlar aldı. Lizbon’da planlı bir şehir kuruldu; İstanbul’da yıkılan önemli yapılar onarıldı. Sosyal etkiler: Binlerce insan evsiz kaldı, aileler dağıldı, dayanışma ihtiyacı arttı. Ekonomik etkiler: Ticaret ve üretim aksadı, yeniden inşa büyük masraf gerektirdi.
Benzerlik, ikisinin de önemli ticaret ve yönetim merkezleri olması ve devletin onarım yükü altına girmesidir. Farklılık ise ölçek ve yönetim biçiminde aranır: Lizbon’da kıyıdaki şehri yok eden tsunami ve yangın daha belirleyici olmuş, yeniden imar daha planlı yürütülmüş; İstanbul’da ise yapıların onarımı ve vakıf yardımları öne çıkmıştır. Veriler kaynaklardan karşılaştırılırken tutarlılığa dikkat edilir.

Afet bilincinin önemi

Depremler doğal olaylardır; yıkımı büyüten ise yapı kalitesi, imar düzeni ve hazırlıksızlıktır. Tarihteki depremlerden öğrenilen en önemli ders, deprem öncesinde hazırlıklı olmanın can ve mal kaybını azalttığıdır.
Afet bilinci; dayanıklı yapı yapmayı, acil durum planı hazırlamayı, toplanma alanlarını bilmeyi ve afet sonrasında yardımlaşmayı kapsar. Geçmişte yapılan çalışmalarla bugünkü uygulamalar karşılaştırılarak bu bilincin nasıl geliştiği görülebilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Lizbon ve İstanbul depremlerinin ortak bir etkisini yazınız.

Her ikisinde de çok sayıda yapı yıkılmış, insanlar evsiz kalmış, devlet onarım ve yeniden inşa için büyük bir yük üstlenmiştir.

Örnek 2. Lizbon’da yeniden imarın planlı yapılması hangi sorunu önlemeyi amaçlamıştır?

Yangın ve deprem sırasında yapıların kolayca yıkılması ve yangının yayılması gibi sorunları önlemeyi amaçlamıştır. Geniş caddeler ve yapı kuralları bu amaca hizmet eder.

Örnek 3. Bir öğrenci “Depremler doğal olay olduğu için can kaybını azaltmak mümkün değildir.” diyor. Bu görüşü değerlendiriniz.

Görüş doğru değildir. Depremin kendisi önlenemez ancak dayanıklı yapı, imar düzeni ve önceden hazırlıkla can ve mal kaybı azaltılabilir. Lizbon’un yeniden imarı da bu düşüncenin bir örneğidir.

Özetle

  • Lizbon depremi (1755) ve onu izleyen tsunami ile yangınlar şehirde büyük yıkıma yol açmıştır.
  • İstanbul depremi (1766) camileri ve çarşıları etkilemiş, Fatih Camii’nin kubbesi çökmüş ve yeniden yapılmıştır.
  • Depremlerin etkileri idari, sosyal ve ekonomik açıdan karşılaştırılır.
  • Lizbon’da planlı yeniden imar yapılmış; İstanbul’da onarım ve vakıf yardımları öne çıkmıştır.
  • Afet bilinci, deprem öncesinde hazırlıklı olmayı ve afet sonrasında yardımlaşmayı kapsar.

1755 Lizbon ve 1766 İstanbul Depremlerinin Etkileri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Lizbon depremi 1755'te, bu konudaki İstanbul depremleri 1766'da yaşanmıştır. Hangisi doğrudur?
Aİki olay arasındaki sıra yalnız şehirlerin nüfusuyla belirlenebilir.
Bİki şehirdeki depremler aynı yılda gerçekleşmiştir.
CLizbon depremi İstanbul'dakinden önce yaşanmıştır.
Dİstanbul depremi Lizbon'dakinden önce yaşanmıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Verilen yıllara göre 1755, 1766'dan öncedir. Bu sıralama olayların zamanını gösterir; tek başına aralarında neden ilişkisi kurmaz.
2Kolay
1755 depremiyle incelenen Lizbon hangi ülkenin başkentidir?
Aİtalya
BPortekiz
Cİspanya
DFransa
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Lizbon Portekiz'in başkentidir. Depremin etkileri Portekiz dışındaki bölgelerde de hissedilmiş olsa da incelemenin şehir odağı Lizbon'dur.
3Orta
1755 Lizbon depremine deniz taşkını ve büyük yangınlar da eşlik etmiştir. Şehrin yıkımını yalnız ilk sarsıntıyla açıklamak neden eksiktir?
AFarklı yıkıcı olayların insan ve yapı kayıplarına ek etkilerini dışarıda bırakır.
BDeprem sonrasında gelişen olayların tarihsel kaynaklarda yer alamayacağını unutur.
CDeniz taşkınının yalnız idari binaları etkileyebileceğini gözden kaçırır.
DYangınların depremden önce şehrin bütünüyle terk edildiğini kanıtladığını dikkate almaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Sarsıntı, yangın ve deniz taşkını farklı zarar yolları oluşturur. Tarihsel bilanço bunların etkileri ayırt edilip birlikte incelenerek kurulabilir.
4Orta
1766 sonrasında İstanbul'a farklı bölgelerden yapı malzemesi ve işgücü getirildi. Bu durum hangi sonucu destekler?
AOnarımların tamamı yalnız her mahallenin mevcut malzemesiyle yürütülmüştür.
BUsta getirilmesi başkentte bütün üretim faaliyetlerinin kalıcı olarak durduğunu kanıtlar.
CMalzeme sevki deprem hasarının yalnız İstanbul dışındaki yapılarda bulunduğunu gösterir.
DBaşkentteki yeniden yapım ihtiyacı daha geniş bir tedarik ve yönetim ağıyla karşılanmıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Büyük onarım ihtiyacı şehir dışından kaynakların düzenlenmesini gerektirmiştir. Bu, afetin idari ve ekonomik etkilerinin hasar alanıyla sınırlı kalmadığını gösterir.
5Zor
ŞehirSeçilmiş etki ve uygulamaLizbon, 1755Can ve yapı kaybı; Baixa'da yeni sokak düzeniİstanbul, 1766Can ve yapı kaybı; yaygın yapı onarımları
Tabloda Lizbon için "can ve yapı kaybı; Baixa'da yeni sokak düzeni", İstanbul için "can ve yapı kaybı; yaygın yapı onarımları" yazılıdır. Hangi çıkarım tabloyu aşmaz?
AKayıplar ortak bir sonuçken yeniden inşa yaklaşımları ayrıca karşılaştırılabilir.
BCan kaybının ortak olması şehirlerin yönetimlerinin aynı olduğunu gösterir.
CLizbon'da plan değiştiği için iki şehirdeki bütün zarar türleri farklıdır.
Dİstanbul'da onarım bulunduğuna göre Lizbon'da hiçbir yapı onarılmamıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Ortak zarar, müdahalelerin bütün ayrıntılarının aynı olduğu anlamına gelmez. Karşılaştırma hem benzerlikleri hem de yaklaşımlardaki ayrımları gösterebilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular