MegaSoru

Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri Konu Anlatımı

II. Viyana Kuşatması’ndan sonraki yaklaşık yüz yılda Osmanlı Devleti Avrupa’da ağır mücadeleler verdi. Bu konu, o dönemdeki başlıca savaş ve antlaşmaların nedenlerini ve sonuçlarını karşılaştırmayı, hangi etkilerin Osmanlı’ya daha fazla güç kaybettirdiğini gerekçeli biçimde değerlendirmeyi amaçlar.

II. Viyana Kuşatması ve Karlofça Antlaşması

Osmanlı ordusunun 1683’te Viyana’yı kuşatması başarısız oldu. Bu yenilgi Avusturya, Lehistan ve Venedik gibi devletlerin Osmanlı’ya karşı Kutsal İttifak adıyla birleşmesine yol açtı. Savaşlar yaklaşık on altı yıl sürdü ve Osmanlı Devleti birçok cephede savunmaya geçti.
Karlofça Antlaşması (1699) ile Osmanlı Devleti Macaristan ve Transilvanya’yı Avusturya’ya, Mora ile Dalmaçya’yı Venedik’e, Podolya’yı Lehistan’a bıraktı. Bu antlaşma, Osmanlı’nın geniş topraklarını savaş yoluyla kaybettiği ilk büyük antlaşma olarak kabul edilir. Osmanlı yönetimi bu tarihten sonra Avrupa karşısında üstünlüğünü yitirdiğini daha açık biçimde görmeye başladı.

Prut, Pasarofça ve Belgrad Antlaşmaları

Prut Savaşı’nda (1711) Osmanlı ordusu Rus Çarı I. Petro’yu çevreledi ve Prut Antlaşması ile Azak Kalesi Osmanlı’ya geri verildi; bu, Osmanlı açısından başarılı bir sonuçtu. Buna karşılık Pasarofça Antlaşması’nda (1718) Osmanlı Devleti, Avusturya karşısında Belgrad ve Banat’ı kaybetti. Bu antlaşma sonrasında Osmanlı yönetimi savaştan çok barışçı politikalara ve Batı ile ilişkilere yöneldi.
Belgrad Antlaşması’yla (1739) Osmanlı Devleti Avusturya’dan Belgrad’ı geri aldı. Böylece Osmanlı, Avrupa’da hâlâ güç gösterebildiğini kanıtladı; ancak bu başarı bir toparlanma olarak değil, geçici bir denge olarak değerlendirilir. Bu üç antlaşmayı karşılaştırırken kimin kazanıp kimin kaybettiğine, kaybedilen ya da geri alınan yerlerin önemine bakılır.

Küçük Kaynarca Antlaşması

Küçük Kaynarca Antlaşması (1774), Rusya ile yapılan savaşın sonunda imzalandı. Antlaşma ile Kırım Hanlığı’nın bağımsızlığı kabul edildi; böylece Osmanlı, nüfusunun çoğu Müslüman-Türk olan bir bölgeyi ilk kez kaybetmiş oldu. Rusya’ya bazı topraklar ve savaş tazminatı verildi, Rus ticaret gemilerinin Karadeniz’de ve Boğazlar’da serbestçe dolaşması kabul edildi.
Ayrıca Rusya’ya İstanbul’da bir kilise yaptırma ve bu kilise aracılığıyla Ortodoks tebaanın sorunlarını Osmanlı’ya iletme hakkı tanındı. Rusya zamanla bu maddeyi Osmanlı’nın iç işlerine karışmak için gerekçe olarak kullandı. Küçük Kaynarca, siyasi ve ekonomik etkileri bakımından bu dönemin en ağır antlaşmalarından biri sayılır.

Sonuçları karşılaştırmak ve yargıya varmak

Savaş ve antlaşmaların sonuçları siyasi (toprak, bağımsızlık, devletlerin birbirine bakışı) ve askerî (ordunun gücü, cephedeki başarı) açıdan ayrı ayrı değerlendirilir. Karlofça ve Pasarofça toprak kaybı, Küçük Kaynarca ise siyasi bağımsızlık ve ticaret hakları bakımından belirleyicidir; Prut ve Belgrad ise Osmanlı’nın geçici başarıları olarak öne çıkar.
Hangi etkinin daha fazla güç kaybettirdiğine dair bir yargı verirken gerekçe gösterilir. Örneğin Küçük Kaynarca, sadece toprak değil, Osmanlı’nın iç işlerine yabancı müdahalesinin kapısını da araladığı için ağır bir etki olarak yorumlanabilir. Bu yargı, kaynaklardaki bilgilerle desteklenmelidir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Karlofça (1699), Prut (1711) ve Küçük Kaynarca (1774) antlaşmalarını tarih şeridinde sıralayınız.

Karlofça (1699), Prut (1711), Küçük Kaynarca (1774) biçiminde sıralanır.

Örnek 2. Bir öğrenci “Prut Antlaşması da Osmanlı’nın güç kaybettiğini gösterir.” diyor. Bu görüşü değerlendiriniz.

Görüş tam doğru değildir. Prut Savaşı’nda Osmanlı, Rus ordusunu çevreleyerek Azak’ı geri almış, yani başarılı olmuştur. Güç kaybı Karlofça, Pasarofça ve özellikle Küçük Kaynarca’da açıkça görülür.

Örnek 3. Küçük Kaynarca Antlaşması’nın Karlofça Antlaşması’ndan farkı nedir?

Karlofça’da ağırlıklı olarak toprak kaybı yaşanmıştır. Küçük Kaynarca’da ise toprak kaybına ek olarak Kırım’ın bağımsız kılınması, ticaret hakları ve Rusya’ya Osmanlı iç işlerine karışma imkânı veren hükümler vardır.

Özetle

  • Karlofça (1699) Osmanlı’nın savaş yoluyla kaybettiği ilk büyük toprak kaybı olarak kabul edilir.
  • Prut (1711) ve Belgrad (1739) Osmanlı’nın geçici başarılarıdır; Pasarofça (1718) ise toprak kaybı getirmiştir.
  • Küçük Kaynarca (1774) ile Kırım’ın bağımsızlığı kabul edilmiş ve Rusya’ya önemli ayrıcalıklar tanınmıştır.
  • Savaş ve antlaşmaların sonuçları siyasi ve askerî açıdan karşılaştırılır.
  • Bir etkinin daha fazla güç kaybettirdiği yargısı gerekçeyle ve kaynaklara dayanarak verilir.

Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
1683–1789 dönemini başlatan ve ardından Osmanlı Devleti'nin uzun süreli, çok cepheli mücadelelere girmesine yol açan gelişme hangisidir?
AKüçük Kaynarca Antlaşması'nın imzalanması
BBelgrad'ın Osmanlılara geri verilmesi
CII. Viyana Kuşatması'nın başarısızlığı
DPrut Antlaşması'nın imzalanması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
1683'teki kuşatma başarısızlıkla sonuçlandı. Bunu izleyen mücadeleler, 1699 Karlofça barışına uzanan savaş sürecini oluşturdu.
2Kolay
1711 Prut Antlaşması'yla Osmanlı Devleti'ne geri verilmesi kararlaştırılan kale hangisidir?
AKamaniçe
BAzak
CTımışvar
DBelgrad
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Prut'un temel hükümlerinden biri Azak'ın iadesidir. Bu kazanım Osmanlı-Rus mücadelesiyle ilgilidir; diğer devletlere bırakılmış bütün yerlerin geri alınması değildir.
3Orta
1683'te Viyana savunması sürerken Lehistan Kralı Sobieski komutasındaki yardım ordusu bölgeye ulaştı. Kuşatma değerlendirilirken bu bilgi hangi noktayı öne çıkarır?
AKuşatma sonucunun şehir savunması kadar dışarıdan gelen askerî desteğe de bağlı olduğunu
BOsmanlı ordusunun kuşatmaya müttefiklerin tamamıyla birlikte başladığını
CSavunmanın sonucunun yalnız surların yüksekliğiyle açıklanabileceğini
DYardım ordusunun gelişinin kuşatmadan sonra yapılan barışın bir maddesi olduğunu
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Yardım ordusunun müdahalesi kuşatmanın sonucuna etki etti. Bu nedenle yalnız kuşatan orduyla şehir içindeki savunmacıları hesaba katan açıklama eksik kalır.
4Orta
Viyana bozgununu izleyen savaşlarda Osmanlı Devleti farklı devletlerle birden fazla bölgede mücadele etti. Bu durumun Osmanlı savaş yönetimi üzerindeki doğrudan yükü hangisidir?
ABir cephedeki başarının bütün cephelerde aynı sonucu getirmesini beklemek
BDenizdeki mücadeleleri kara ikmalinden bağımsız ve masrafsız yürütmek
CBarış görüşmelerini yalnız tek sınır kasabasındaki ihtiyaçlarla sınırlamak
DAsker, iaşe ve savunma imkânlarını birden çok cephe arasında bölüştürmek
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Birden fazla cephe, insan ve malzemenin ayrı güzergâhlara sevkini gerektirir. Aynı devletin kaynakları üzerindeki bu baskı, tek cepheli mücadeleden farklıdır.
5Zor
TarihGelişme1683II. Viyana Kuşatması'nın başarısızlığı1683–1699Çok cepheli mücadeleler1699Karlofça barışı
Bir öğrenci Viyana bozgunuyla Karlofça'yı aynı olay gibi anlatıyor. Elindeki çizelgede 1683'te kuşatmanın başarısızlığı, 1683–1699 arasında çok cepheli mücadeleler, 1699'da barış yer alıyor. En uygun düzeltme hangisidir?
AKuşatma, uzun mücadele sürecinin başlangıcındaki gelişmedir; barış koşulları aradaki savaşlarla birlikte açıklanmalıdır.
BBarış koşulları sonradan imzalandığından kuşatmanın sonucu araştırma dışında bırakılmalıdır.
CKarlofça 1683'te yürürlüğe girmiş, sonraki savaşlar yalnız uygulanışını göstermiştir.
D1683 ve 1699 farklı tarihler olduğu için aralarında tarihsel ilişki kurulamaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Çizelge başlangıç, süreç ve sonuç arasındaki ayrımı ortaya koyar. Kuşatma barışla özdeş değildir; on altı yıla yayılan gelişmeler de sonuca etki etmiştir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular