MegaSoru

1789-1908 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Meydana Gelen Siyasi, Askerî ve İdari Gelişmeler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

1789-1908 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Meydana Gelen Siyasi, Askerî ve İdari Gelişmeler Konu Anlatımı

1789-1908 yılları, Osmanlı Devleti’nin hem dış baskıların hem de iç reformların yaşandığı uzun bir dönemdir. Bu konu, söz konusu dönemdeki başlıca siyasi, askerî ve idari gelişmelerin yönetim ve toplum yapısına etkilerini sorgulamayı, kaynaklardan bilgi toplayıp güvenirliğini değerlendirmeyi amaçlar.

Dış politikada baskılar: Şark Meselesi, isyanlar, Mısır ve Boğazlar

Şark Meselesi, Avrupalı devletlerin zayıflayan Osmanlı topraklarının nasıl paylaşılacağı ve bu paylaşımda kimin hangi payı alacağı konusundaki rekabetini ifade eder. Rusya, İngiltere, Fransa ve Avusturya bu rekabetin başlıca devletleridir. Bu süreçte Sırp (19. yüzyılın başı) ve Yunan (1821) isyanları milliyetçilik etkisiyle çıktı; Yunanistan sonunda bağımsız oldu.
Mısır Valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın Osmanlı yönetimine karşı çıkması Mısır Meselesi’ni doğurdu. Boğazlar Meselesi ise Boğazlar’dan hangi devletlerin savaş gemilerinin geçebileceğine ilişkindir; Rusya ve İngiltere başta olmak üzere devletlerin çıkar mücadelesi bu konuda belirleyiciydi.

Tanzimat, Islahat ve Kanun-ı Esasi

Tanzimat Fermanı’yla (1839) padişah, halkın can, mal ve namus güvenliğini sağlayacağını, vergilerin adil toplanacağını, askerliğin düzenleneceğini ve herkesin kanun önünde eşit olduğunu bildirdi. Hedef, devleti içeriden güçlendirmek ve Avrupa’nın müdahalesini azaltmaktı.
Kırım Harbi (1853-1856) Osmanlı Devleti’nin İngiltere ve Fransa ile birlikte Rusya’ya karşı savaştığı bir savaştır. Savaşın sonunda Osmanlı topraklarının bütünlüğü güvence altına alındı; ancak bu savaş sırasında ilk dış borç alınmıştır. Islahat Fermanı (1856) gayrimüslimlere daha geniş haklar tanıyarak eşitlik ilkesini güçlendirdi.
Kanun-ı Esasi’nin (1876) ilanıyla Osmanlı Devleti’nde anayasal dönem (Birinci Meşrutiyet) başladı, ancak II. Abdülhamid kısa süre sonra meclisi kapattı ve yönetim uzun süre meclissiz sürdü.

93 Harbi, göçler, Düyûn-ı Umûmiyye ve siyonizm

93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) Osmanlı için ağır bir yenilgiyle sonuçlandı. Balkanlar ve Kafkasya’dan Anadolu’ya çok sayıda Müslüman muhacir göç etti. Bu göçler hem nüfus yapısını hem de iskân ve ekonomi sorunlarını etkiledi.
Osmanlı Devleti’nin dış borçlarını ödeyememesi sonucunda alacaklı devletler Düyûn-ı Umûmiyye (1881) idaresini kurdu. Bu idare, bazı vergi gelirlerini doğrudan toplayarak borçlara ayırdı; bu durum Osmanlı’nın mali bağımsızlığını sınırladı. II. Abdülhamid, Filistin’e Yahudi göçünü ve toprak edinimini sınırlamaya çalıştı ve siyonistlerin bu yöndeki isteklerine olumlu yanıt vermedi.

Etkiler ve kaynakları değerlendirme

Bu gelişmeler sonucunda Osmanlı’da merkezî yönetim güçlendirilmeye çalışıldı; yeni okullar, mahkemeler ve idari düzenlemeler getirildi. Gayrimüslim ve Müslüman tebaa arasındaki ilişkiler değişti, milliyetçilik etkisiyle bazı topluluklar bağımsızlık istedi, ülke dış borçlarla ve dış baskılarla karşı karşıya kaldı.
Bir konu araştırılırken önce merak edilen soru belirlenir, farklı kaynaklardan bilgi toplanır. İnternette bilgi alırken sitenin kime ait olduğuna ve adres uzantısına bakılır; kurum ve üniversite siteleri genellikle daha güvenilirdir. Toplanan bilgiler karşılaştırılarak çıkarım yapılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Tanzimat Fermanı’nın amaçlarından ikisini yazınız.

Halkın can, mal ve namus güvenliğini sağlamak ve devleti içeriden güçlendirerek Avrupa’nın müdahalesini azaltmak (ayrıca vergi ve askerlik düzenini adil hâle getirmek).

Örnek 2. Düyûn-ı Umûmiyye idaresinin Osmanlı için sonucu nedir?

Osmanlı’nın mali bağımsızlığı sınırlanmış, bazı vergi gelirleri dış borçlara ayrıldığı için devlet bütçesini kendi önceliklerine göre kullanamaz hâle gelmiştir.

Örnek 3. İnternette bir sayfada “Kanun-ı Esasi ilan edildikten sonra Meclis kesintisiz çalıştı.” yazıyor. Bu bilgiyi nasıl değerlendirirsiniz?

Bilgiyi doğrulamak için güvenilir kaynaklarla karşılaştırırım. Güvenilir kaynaklar II. Abdülhamid’in 1878’de meclisi kapattığını gösterdiği için bu bilginin yanlış olduğu sonucuna varırım.

Özetle

  • Şark Meselesi, Avrupa devletlerinin Osmanlı topraklarını paylaşma rekabetini ifade eder.
  • Sırp ve Yunan isyanları milliyetçilik etkisiyle çıkmış; Yunanistan bağımsız olmuştur.
  • Tanzimat (1839) ve Islahat (1856) fermanları eşitlik ve güvenlik ilkelerini getirmiş; Kanun-ı Esasi (1876) anayasal dönemi başlatmıştır.
  • 93 Harbi sonrası Anadolu’ya muhacir göçü olmuş, Düyûn-ı Umûmiyye (1881) mali bağımsızlığı sınırlamıştır.
  • Dijital kaynaklarda sitenin sahibi ve adres uzantısı güvenilirlik için incelenir.

1789-1908 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Meydana Gelen Siyasi, Askerî ve İdari Gelişmeler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
1839'da ilan edilen, can ve mal güvenliği ile vergi ve askerlik işlerinin düzenlenmesini öne çıkaran belge hangisidir?
AIslahat Fermanı
BMuharrem Kararnamesi
CTanzimat Fermanı
DKanun-ı Esasi
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Tanzimat Fermanı 1839'da ilan edildi. Diğer seçenekler sırasıyla 1856, 1876 ve 1881 tarihli farklı düzenlemelerdir.
2Kolay
XIX. yüzyılın ilk yarısında Osmanlı merkeziyle mücadele ederek Mısır Meselesi'nin başlıca aktörü olan vali kimdir?
AGazi Osman Paşa
BMehmed Ali Paşa
CMidhat Paşa
DMustafa Reşid Paşa
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Mehmed Ali Paşa Mısır valisiydi. Mustafa Reşid Paşa Tanzimat, Midhat Paşa anayasal süreç, Gazi Osman Paşa ise Plevne savunmasıyla öne çıkan farklı aktörlerdir.
3Orta
XIX. yüzyılda bir Avrupa devleti Rusya'nın Osmanlı topraklarında güçlenmesini engellemeye çalışırken kendi nüfuz alanını da genişletmek istiyordu. Bu durum Şark Meselesi bakımından neyi gösterir?
AOsmanlı topraklarına yönelik rekabetin Avrupa güç dengesiyle bağlantısını
BOsmanlı bütünlüğünü desteklemenin çıkar arayışından bağımsız olduğunu
CBölgedeki gelişmelerin yalnız Osmanlı'nın iç yönetimini ilgilendirdiğini
DAvrupa devletlerinin Osmanlı üzerindeki bütün hedeflerinin aynı olduğunu
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Aynı devlet hem Rus yayılmasını sınırlamak hem kendi çıkarlarını korumak isteyebilirdi. Osmanlı bütünlüğüne verilen destek her durumda kalıcı ve koşulsuz değildi.
4Orta
1804 Sırp İsyanı'nın başlangıcında yerel yeniçeri gruplarının baskıları etkili olmuş; hareket zamanla özerklik talepleri kazanmıştır. Hangi açıklama bu değişimi karşılar?
AMilliyetçilik etkisi bulunduğundan yerel yönetim sorunları önemsizdir.
BÖzerklik talebi ortaya çıktığı anda tam bağımsızlık gerçekleşmiştir.
Cİsyanın bütün aşamalarında tek amaç aynı memurun değiştirilmesidir.
DYerel yönetime tepki, zaman içinde daha geniş siyasi hedeflerle birleşmiştir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Başlangıçtaki şikâyetler ve sonraki hedefler ayrı incelenmelidir. Yerel baskılara tepki ile millî siyasi talepler birbirini dışlayan etkenler değildir.
5Zor
1833 Hünkâr İskelesi Osmanlı–Rus ittifakıydı; gizli hükmü Rusya'ya yardım kapsamında Çanakkale Boğazı'nın yabancı savaş gemilerine kapatılmasını öngörüyordu. 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ise barışta yabancı savaş gemilerine kapalılığı çok taraflı bir düzenlemeye bağladı. Temel dönüşüm hangisidir?
Aİkili güvenlik bağından çok taraflı bir Boğazlar rejimine geçilmesi
BBoğazların bütün ticaret gemilerine sürekli kapatılması
C1841'de Osmanlı'nın sözleşmenin tarafı olmaktan çıkarılması
DRusya'nın Boğazları yönetme yetkisinin diğer devletlere devredilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Karşılaştırmanın ölçütü yalnız kapalılık değil, kuralı belirleyen taraflar ve güvenlik ilişkisidir. 1841 düzeni çok taraflıdır; metindeki savaş gemisi hükmü bütün deniz ticaretine genişletilemez.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular