Çözümü göster
Sanayileşme üretim kapasitesi, teknikler ve örgütlenmedeki dönüşümle ilgilidir. Diğer kavramlar yerleşme, yönetim ve dış politika alanlarını belirtir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Osmanlı Devleti 19. yüzyılda sanayileşmede Avrupa’nın gerisinde kaldı. Bu konu, bu sorunun tanımını ve nedenlerini, tarafların bakış açılarını, aynı dönemde sanayileşmeye başlayan Rusya ve Japonya ile karşılaştırmayı ve alternatif çözüm fikirlerini değerlendirmeyi amaçlar.
Sanayileşmede geri kalmak, bir ülkenin makineli üretime geçememesi, ihtiyaç duyduğu sanayi ürünlerini dışarıdan alması ve ham madde satmasıdır. Osmanlı’da el sanatları ve loncalar yüzyıllarca ürün ihtiyacını karşıladı; ancak Avrupa’nın makineli ürünleri daha ucuz ve çok olduğu için yerel üreticiler rekabet edemedi.
Nedenler arasında sermaye eksikliği, yetişmiş eleman ve teknik bilgi yetersizliği, savaş harcamaları ve dış borçlar, ulaşım ve enerji sorunları, kapitülasyonlar ve düşük gümrük vergisiyle ithalatı kolaylaştıran ticaret antlaşmaları (örneğin 1838 Balta Limanı Antlaşması) sayılabilir. Bu antlaşmalar yabancı malların Osmanlı pazarına az vergiyle girmesini kolaylaştırdı.
Devlet yöneticileri sanayileşmeyi devletin gücü ve ordunun ihtiyaçları açısından görüyordu. Yerli zanaatkârlar ve loncalar üretimlerinin rekabet nedeniyle bozulmasından şikâyetçiydi. Yabancı devletler ve tüccarlar ise Osmanlı’yı kendi ürünleri için bir pazar ve ham madde kaynağı olarak görmeyi tercih edebiliyordu. Yerli tüccarlar kimi zaman ithalat yoluyla kâr sağladıkları için yerli sanayiye farklı yaklaşıyordu.
Bu bakış açılarını çözümlerken her tarafın hangi çıkarları gözettiği ve hangi kaynakta nasıl anlatıldığı sorgulanır.
Rusya 19. yüzyılın ikinci yarısında köylüleri toprağa bağlayan serflik düzenini kaldırarak, demir yolu yapımını hızlandırarak ve sanayi yatırımlarını teşvik ederek sanayileşme yoluna girdi. Japonya ise Meiji Dönemi’nde (1868’den itibaren) eğitimi yaygınlaştırdı, fabrikalar kurdu, yabancı uzmanlar getirtti ve gümrük bağımsızlığını kazanmak için çaba gösterdi.
Bu iki ülkede de devlet, sanayinin gelişmesinde öncü ve destekleyici bir rol oynadı. Cesaretli ve girişimci davranmak, riskleri göze alarak yeni üretim yöntemlerine yatırım yapmak ekonomiye katkı sağladı. Osmanlı ise kapitülasyonlar ve ticaret antlaşmalarının sınırladığı bir ortamda hareket ediyordu; bu fark karşılaştırmada önemlidir.
Osmanlı Devleti’nde sanayileşme çabaları kapsamında Feshane (1835) ve Hereke Fabrikası gibi devlet fabrikaları kuruldu; 19. yüzyılın ortalarından itibaren sanayi okulları ve sanayi komisyonları açıldı. Bu girişimler sermaye, enerji ve piyasa sorunları nedeniyle sınırlı kaldı.
Bu sürecin etkileri sonraki dönemlerde de görüldü: dışa bağımlılık, teknoloji eksikliği ve ham madde ihracatına dayalı ekonomi gibi sorunlar uzun süre devam etti. Alternatif çözüm düşünürken dönemin koşulları göz önünde bulundurulur: örneğin eğitimin yaygınlaştırılması, gümrük politikasının düzenlenmesi, yerli girişimcilere kredi verilmesi ve ulaşımın geliştirilmesi önerilebilir. Önerilerin olası sonuçları, o dönemde yöneticilerin yaptıkları uygulamalarla karşılaştırılarak değerlendirilir.
Örnek 1. Osmanlı’nın sanayileşmede geri kalma nedenlerinden üçünü yazınız.
Sermaye eksikliği, yetişmiş eleman ve teknik bilgi yetersizliği ve kapitülasyonlar ile düşük gümrük vergili ticaret antlaşmalarının yerli üretimi zorlaması (savaş harcamaları ve dış borçlar da eklenebilir).
Örnek 2. Japonya’nın sanayileşmede başarılı olmasındaki iki etkeni yazınız.
Eğitimin yaygınlaştırılması ve devletin fabrikalar kurarak sanayiyi desteklemesi (ayrıca yabancı uzman getirilmesi ve gümrük bağımsızlığı için çaba).
Örnek 3. Bir öğrenci “Osmanlı hiçbir sanayi girişiminde bulunmadı.” diyor. Bu görüşü değerlendiriniz.
Görüş doğru değildir. Feshane ve Hereke gibi fabrikalar kurulmuş, sanayi okulları açılmıştır. Ancak bu girişimler sermaye, enerji ve rekabet sorunları nedeniyle sınırlı kalmıştır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.