MegaSoru

Geleneksel Türk Tiyatrosu ve Karagöz 58 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Geleneksel Türk Tiyatrosu ve Karagöz Konu Anlatımı

Geleneksel Türk tiyatrosu; yazılı bir metne bağlı kalmadan, doğaçlamaya dayanan, halkın içinde ve halk için oynanan gösterilerden oluşur. Karagöz, meddah, ortaoyunu ve köy seyirlik oyunları bu geleneğin başlıca türleridir. Bu konuda geleneksel tiyatronun genel özellikleri, türleri ve Karagöz'ün sahne düzeni ele alınır.

Geleneksel tiyatronun genel özellikleri

Geleneksel Türk tiyatrosunda oyunlar çoğunlukla yazılı bir metne dayanmaz; temel olay ve kalıp sözler bilinir, gerisi oyuncunun doğaçlamasıyla gelişir. Oyuncu ile seyirci arasında belirgin bir sınır yoktur; oyuncu seyirciye seslenebilir, seyircinin tepkisine göre sözünü değiştirebilir.
Bu oyunlarda gerçeklik yanılsaması amaçlanmaz. Seyirci bir oyun izlediğini bilir; dekor azdır, mekân çoğu zaman sözle kurulur. Mizah, söz oyunları ve toplumsal eleştiri öne çıkar. Oyunlar kahvehanelerde, meydanlarda, düğünlerde ve özellikle ramazan gecelerinde sergilenirdi.

Türler: meddah, ortaoyunu, köy seyirlik oyunları

Meddah tek kişilik bir anlatı gösterisidir. Meddah, bir iskemle üzerinde oturur; elinde bir mendil ve bir sopa (değnek) bulunur. Hikâyesini anlatırken farklı kişilerin konuşmalarını, ağızlarını ve seslerini taklit eder.
Ortaoyunu açık bir alanda, seyircinin çevrelediği meydanda oynanır. Başlıca kişileri Pişekâr ve Kavuklu'dur; Pişekâr oyunu yönetir, Kavuklu saf ve hazırcevap tavrıyla güldürür. Sahnede dekor olarak yalnızca basit eşyalar bulunur.
Köy seyirlik oyunları köylülerin kendi aralarında, çoğu zaman tören ve kutlamalarla bağlantılı olarak oynadığı oyunlardır. Taklit, kılık değiştirme ve canlandırma bu oyunların temelidir.

Karagöz ve sahne düzeni

Karagöz bir gölge oyunudur. Deriden kesilip boyanan, ışığı geçirecek kadar inceltilen tasvirler (figürler) beyaz bir perdenin arkasından ışıkla aydınlatılır; seyirci tasvirlerin renkli gölgelerini görür. Oyunu oynatan ve bütün kişileri seslendiren sanatçıya hayalî denir.
Karagöz oyunu dört bölümden oluşur: Giriş (mukaddime) bölümünde Hacivat perde gazelini okur; muhavere bölümünde Karagöz ile Hacivat konudan bağımsız, söz oyunlarına dayalı bir söyleşi yapar; fasıl oyunun asıl olaylarının yaşandığı bölümdür; bitiş bölümünde Karagöz ile Hacivat kısa bir tartışmadan sonra oyunu kapatır ve Karagöz seyirciden kusurları için özür diler.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir gösteride tek bir anlatıcı, elindeki mendille terini siler gibi yapıp bir tüccarın, bir bekçinin ve bir çocuğun konuşmalarını farklı seslerle taklit ediyor. Bu gösteri hangi türe örnektir?

Tek kişilik anlatı, mendil-sopa gibi araçlar ve farklı kişilerin taklit edilmesi meddahın özellikleridir.

Örnek 2. Bir oyunda Hacivat önce perde gazeli okuyor, ardından Karagöz ile birlikte bir süre olaydan bağımsız söz oyunları yapıyorlar. Bu ikinci bölüm hangisidir?

Olay örgüsüne bağlı olmayan, söz oyunlarıyla ilerleyen bu söyleşi muhavere bölümüdür. Asıl olaylar bundan sonra gelen fasılda yaşanır.

Örnek 3. Bir öğrenci "Karagöz modern tiyatro gibi seyirciyi olaylara inandırmayı amaçlar." diyor. Bu değerlendirme doğru mudur?

Doğru değildir. Geleneksel tiyatroda gerçeklik yanılsaması amaçlanmaz; seyirci oyun izlediğinin bilincindedir, kişiler seyirciye seslenebilir ve oyun doğaçlamaya açıktır.

Özetle

  • Geleneksel Türk tiyatrosu doğaçlamaya dayanır; oyuncu ile seyirci arasında kesin sınır yoktur.
  • Meddah tek kişilik anlatıdır; mendil ve sopa kullanır, kişileri taklit eder.
  • Ortaoyunu meydanda oynanır; başlıca kişileri Pişekâr ve Kavuklu'dur.
  • Karagöz, deriden tasvirlerin perdeye yansıtıldığı gölge oyunudur; oynatan sanatçıya hayalî denir.
  • Karagöz oyunu giriş, muhavere, fasıl ve bitiş bölümlerinden oluşur.

Geleneksel Türk Tiyatrosu ve Karagöz — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Perde aydınlanır. Hacivat, "Yâr bana bir eğlence!" diyerek semaiye başlar. Karagöz henüz görünmemiştir.

Bu bölüm geleneksel Karagöz oyununun hangi aşamasını örnekler?
AFasıl
BMuhavere
CMukaddime (giriş)
DBitiş
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Hacivat'ın perdeye çıkıp seyirciyi oyuna hazırlaması giriş bölümünün ayırt edici özelliğidir.
2Kolay
Karagöz: "İşi bitirdim!" Hacivat: "Hangi işi?" Karagöz: "İş arama işini; yoruldum, bıraktım."

Bu sözün Karagöz tipine katkısı nedir?
AUzun bilimsel açıklama yaptığını kanıtlar
BOlayları anlatıcı olarak aktardığını gösterir
CSürekli şiirle konuştuğunu gösterir
DHazırcevap ve ters köşe yapan yönünü gösterir
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Karagöz kısa bir yanıtla sözü beklenmedik anlama çevirir.
3Orta
Perde aydınlanır. Hacivat, "Yâr bana bir eğlence!" diyerek semaiye başlar. Karagöz henüz görünmemiştir.

Bu kesitte Hacivat'ın temel işlevi nedir?
AOyunun başlamasını duyurup seyirciyi hazırlamak
BAna olayın düğümünü çözmek
CBütün kişilerin sonunu bildirmek
DKaragöz'ün işini sonuçlandırmak
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Hacivat'ın semaiyle görünmesi henüz olayın gelişmediğini, girişin yapıldığını gösterir.
4Orta
Karagöz: "İşi bitirdim!" Hacivat: "Hangi işi?" Karagöz: "İş arama işini; yoruldum, bıraktım."

Esprinin merkezinde hangi beklenti kırılması vardır?
ABir mesleğin teknik aşamalarının açıklanması
Bİşin tamamlanması ile iş aramaktan vazgeçmenin eşitlenmesi
Cİşin ortaklaşa yapılması
DHacivat'ın işi üstlenmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İşi bitirmek ifadesi başarı çağrıştırırken Karagöz aramayı bırakmayı kasteder.
5Zor
Hacivat: "Bugün teşrifatınızı beklerim." Karagöz: "Ben de şerbetinizi beklerim; sıcak havada iyi gider!"

Gülmece hangi yolla kurulmuştur?
AKahramanın geçmişini anlatma
BDoğaüstü olay oluşturma
CSessiz hareketlerle korku yaratma
DSözcüğü yanlış anlayıp başka anlam alanına çekme
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Teşrifat sözcüğünün şerbetle karıştırılması yanlış anlamaya dayalı söz oyunudur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular