MegaSoru

Karagöz'de Kişiler, Dil ve Mizah 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Karagöz'de Kişiler, Dil ve Mizah Konu Anlatımı

Karagöz oyunlarının etkisi büyük ölçüde kişilerinden ve dilinden gelir. Oyunun temelinde, birbirine benzemeyen iki kişi olan Karagöz ile Hacivat'ın karşıtlığı vardır. Bu konuda Karagöz'deki başlıca kişi tipleri, dil kullanımı ve mizahın nasıl kurulduğu incelenir.

Karagöz ve Hacivat karşıtlığı

Karagöz halktan, okumamış, saf ama dürüst ve açık sözlü bir kişidir. Düşündüğünü dolaysız söyler, gündelik ve sade bir dil kullanır. Hacivat ise biraz okumuş, çevresini idare etmeyi bilen, kurallara ve görgüye önem veren bir kişidir; konuşmalarında Arapça ve Farsça kökenli süslü sözcükler kullanır.
Bu iki kişi arasındaki gerilim oyunun motorudur. Hacivat'ın süslü konuşması Karagöz tarafından ya anlaşılmaz ya da bilerek yanlış anlaşılır; böylece hem güldürü hem de iki farklı yaşam tarzının karşılaştırılması ortaya çıkar. Hacivat çoğu zaman bir işe aracılık eder, Karagöz ise o işin içine dalıp karışıklık çıkarır.

Diğer kişiler ve tip anlayışı

Karagöz oyunlarında bireysel karakterlerden çok tipler yer alır. Tip, belli bir yöreyi, mesleği ya da toplumsal kesimi temsil eden kişidir. Çelebi (kibar, bakımlı genç), Zenne (kadın kişiler), Tiryaki (alışkanlıklarına düşkün yaşlı), Beberuhi (cüce ve geveze), Tuzsuz Deli Bekir (kabadayı) bu tiplerdendir.
Ayrıca İstanbul'un çok kültürlü yapısını yansıtan, farklı yörelerden ve topluluklardan gelen kişiler (Kastamonulu, Kayserili, Laz, Arnavut, Acem gibi) kendi ağızlarıyla konuşur. Bu kişiler kendine özgü konuşma biçimleri, meslekleri ve tavırlarıyla tanınır; seyirci onları ilk sözlerinden ayırt eder.

Dil ve mizah

Karagöz'de mizah büyük ölçüde dile dayanır. Başlıca güldürü yolları şunlardır: söz oyunu (bir sözcüğün sesinden ya da çok anlamlılığından yararlanma), yanlış anlama (Karagöz'ün Hacivat'ın sözünü başka bir anlama çekmesi), yöresel ağız taklidi, abartma ve tekrar.
Bu mizah yalnızca güldürmek için değildir. Kişiler aracılığıyla toplumdaki gösterişçilik, ikiyüzlülük, cahillik ya da haksızlık gibi davranışlar eleştirilir. Gülme, seyirciyi rahatsız etmeden düşündürmenin bir yoludur.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Hacivat "Biraz istirahat edelim." deyince Karagöz "Hangi hat? Ben hat yazmayı bilmem!" diye karşılık veriyor. Burada mizah nasıl kurulmuştur?

Karagöz, Hacivat'ın kullandığı Arapça kökenli "istirahat" sözcüğünün içindeki "hat" sesini yazı anlamındaki "hat" ile karıştırır. Mizah, yanlış anlama ve söz oyunu yoluyla kurulmuştur.

Örnek 2. Oyuna giren bir kişinin ilk sözlerinden hangi yöreden geldiği anlaşılıyor. Bu durum Karagöz'ün hangi özelliğini gösterir?

Karagöz'de kişiler bireysel karakterlerden çok yöreleri, meslekleri ya da toplumsal kesimleri temsil eden tiplerdir. Her tip kendi ağzı ve tavrıyla tanınır.

Örnek 3. Bir fasılda kibar görünmeye çalışan bir kişinin aslında borç içinde olduğu ortaya çıkıyor ve seyirci gülüyor. Bu sahnenin güldürünün ötesindeki işlevi nedir?

Sahne, gösterişçiliği ve görünüş ile gerçek arasındaki farkı eleştirir. Karagöz'de mizah toplumsal eleştiri aracıdır.

Özetle

  • Karagöz halkı, açık sözlülüğü ve sade dili; Hacivat okumuşluğu, kuralcılığı ve süslü dili temsil eder.
  • Oyunlarda bireysel karakter değil, yöre, meslek ya da kesimi temsil eden tipler bulunur.
  • Yöresel ağızlar İstanbul'un çok kültürlü yapısını yansıtır.
  • Söz oyunu, yanlış anlama, ağız taklidi ve abartma başlıca güldürü yollarıdır.
  • Mizah, toplumdaki aksaklıkları eleştirmenin bir aracıdır.

Karagöz'de Kişiler, Dil ve Mizah — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Çelebi: "Bu akşam pek rafine bir davete teşrif edeceğiz." Karagöz: "Rafineyse yağ fabrikasına mı gidiyoruz?" Hacivat: "Çelebi, seçkin bir toplantıdan söz ediyor."

Karagöz'ün cevabındaki yanlış anlama hangi sözcük üzerine kuruludur?
ATeşrif
BAkşam
CDavet
DRafine
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Karagöz "rafine"yi işlenmiş yağla ilişkilendirerek davet anlamından uzaklaştırır.
2Kolay
Hacivat: "Mahallede bir dayanışma kampanyası başlattık." Karagöz: "Dayanışacaksak şu ağır dolabı birlikte taşıyalım." Hacivat: "Ben ihtiyaç sahiplerine yardım etmeyi kastediyorum."

Karagöz, "dayanışma"yı hangi anlamda yorumlamıştır?
AToplumsal birliktelik
BGörüş alışverişinde bulunma
CFiziksel olarak birlikte dayanıp iş yapma
DMaddi yardım toplama
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Karagöz sözcüğü soyut toplumsal anlam yerine fiziksel ortak eylem olarak ele alır.
3Orta
Laz kayıkçı: "Ula uşağum, bu sandalı kim bağladı?" Karagöz: "Ben bağlamadım, ip kendi kendine düğüm attı!" Hacivat: "Komşumuz kayığının ipini soruyor."

Bu tipin yöresel söyleyişinin oyundaki temel katkısı nedir?
ASözlü çeşitliliği ve karakter ayırt ediciliğini artırmak
BOyunu yalnızca yazılı metne dayandırmak
COlayların kronolojisini kesinleştirmek
DBütün kişileri aynı sesle konuşturmak
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Ağız özellikleri tiplere ayrı ses kazandırır, geleneksel oyunun çeşitliliğini besler.
4Orta
Çelebi: "Bu akşam pek rafine bir davete teşrif edeceğiz." Karagöz: "Rafineyse yağ fabrikasına mı gidiyoruz?" Hacivat: "Çelebi, seçkin bir toplantıdan söz ediyor."

Çelebi'nin sözleri hangi özelliği yansıtır?
AYabancı kökenli ve gösterişli ifadeler kullanmayı
BGündelik konuşmayı tümüyle bırakmayı
CYalnızca deyimlerle konuşmayı
DHer sözü atasözüyle bitirmeyi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
"Rafine" ve "teşrif" gibi seçkinlik belirten sözcükler Çelebi'nin dilini gösterişli kılar.
5Zor
Hacivat: "Karagöz'üm, bugün bir müzakere yapalım." Karagöz: "Muz mu? Kere mi? Manavı mı açtın?" Hacivat: "Müzakere, bir konuyu görüşmek demek."

Karagöz'ün cevabı mizahı hangi yolla oluşturur?
AAynı atasözünü tekrarlayarak
BTarihî bir olayı taklit ederek
CSözcüğü sesçe bölüp başka anlamlara çekerek
DBir türküye gönderme yaparak
Çözümü göster
Doğru cevap: C
"Müzakere" sözü "muz" ve "kere" olarak parçalanır; komiklik ses benzerliğinden doğar.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular