MegaSoru

Dîvânu Lugâti't-Türk ve Türkçenin Kültürel Mirası 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Dîvânu Lugâti't-Türk ve Türkçenin Kültürel Mirası Konu Anlatımı

Dîvânu Lugâti't-Türk, Kaşgarlı Mahmud'un 11. yüzyılda (1072-1074 yılları arasında) Bağdat'ta yazdığı bir eserdir. Eser, Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla hazırlanmış Türkçe-Arapça bir sözlüktür; ama yalnızca bir sözlük olmanın çok ötesinde, Türk kültürünün bir hazinesidir. Bu konuda eserin amacı, içeriği ve kültürel değeri ele alınır.

Eserin amacı ve yapısı

Kaşgarlı Mahmud, Türklerin siyasi ve kültürel gücünün arttığı bir dönemde Türkçenin de Arapça gibi zengin ve köklü bir dil olduğunu göstermek istemiştir. Bu amaçla Türkçe sözcükleri Arapça açıklamalarla sıralamış, her sözcüğün kullanımını örneklerle göstermiştir.
Eser Arapça yazılmıştır; Türkçe sözcükler ve örnekler Arap harfleriyle kaydedilmiştir. Kaşgarlı Mahmud, Türk boylarının yaşadığı bölgeleri dolaşarak dil malzemesini kendisi derlediğini belirtir. Esere, Türklerin yaşadığı bölgeleri gösteren bir de harita eklenmiştir.

İçerik: sözcükten kültüre

Eserde sözcüklerin anlamını göstermek için İslamiyet öncesi Türk edebiyatına ait koşuk, sagu ve sav (atasözü) örnekleri verilmiştir. Bu örnekler, o dönemin sözlü edebiyatının günümüze ulaşmasını sağlamıştır.
Sözcüklerle birlikte Türklerin gelenekleri, inançları, yemekleri, giyimleri, oyunları, boyları ve lehçeleri hakkında da bilgi verilir. Bu nedenle eser bir dil, tarih, coğrafya ve kültür kaynağı olarak kullanılır.

Türkçenin kültürel mirası

Dîvânu Lugâti't-Türk, Türkçenin 11. yüzyıldaki söz varlığını gösteren en önemli kaynaklardan biridir. Bugün kullandığımız pek çok sözcüğün o dönemdeki biçimi ve anlamı bu eser sayesinde bilinir.
Eser, bir dilin yalnızca iletişim aracı değil, bir milletin belleği olduğunu da gösterir. Sav ve koşuklar, toplumun değer yargılarını, doğaya ve hayata bakışını yansıtır; bu yönüyle eser kuşaklar arasında bir köprü kurar.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir öğrenci, Dîvânu Lugâti't-Türk'ün yalnızca bir sözlük olduğunu söylüyor. Bu değerlendirme neden eksiktir?

Eser sözcüklerin yanında koşuk, sagu ve sav örnekleri; Türklerin gelenekleri, boyları ve yaşadıkları bölgeler hakkında bilgi verir. Bu nedenle dil, edebiyat, tarih ve kültür kaynağıdır.

Örnek 2. Eserde bir sözcüğün anlamı, İslamiyet öncesine ait bir dörtlükle örneklendiriliyor. Bu yöntemin edebiyat tarihi açısından önemi nedir?

Sözcüğü örneklemek için verilen dörtlükler, sözlü olarak yaşayan eski ürünlerin kayda geçmesini sağlamıştır. Böylece İslamiyet öncesi Türk edebiyatının bir bölümü günümüze ulaşmıştır.

Örnek 3. Kaşgarlı Mahmud'un eserini Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla yazması, dönemin koşulları açısından nasıl yorumlanabilir?

Türklerin etkisinin arttığı bir dönemde Türkçenin önemi de artmıştır. Eser, Türkçenin köklü ve zengin bir dil olduğunu göstermeyi ve öğrenilmesini kolaylaştırmayı amaçlar.

Özetle

  • Dîvânu Lugâti't-Türk, Kaşgarlı Mahmud'un 11. yüzyılda yazdığı Türkçe-Arapça sözlüktür.
  • Amaç, Araplara Türkçeyi öğretmek ve Türkçenin zenginliğini göstermektir.
  • Eserde koşuk, sagu ve sav örnekleri yer alır; bu ürünler böylece günümüze ulaşmıştır.
  • Türklerin gelenekleri, boyları ve yaşadıkları bölgeler hakkında bilgi verir; bir de harita içerir.
  • Eser dil, edebiyat, tarih ve kültür kaynağıdır.

Dîvânu Lugâti't-Türk ve Türkçenin Kültürel Mirası — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir araştırmacı, XI. yüzyılda yazılmış bir eserde Türkçe kelimelerin Arapça karşılıklarını, örnek cümlelerini ve şiir parçalarını birlikte inceler.

Araştırmacının farklı türde örneklere ulaşması eserin hangi özelliğini gösterir?
AYalnızca dinî hükümler içermesini
BSadece hükümdarlara öğüt vermesini
CSöz varlığının yanında edebî ve kültürel malzeme de taşımasını
DBütün metninin manzum olmasını
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Sözlük maddelerinin şiir ve örneklerle desteklenmesi kültür ve edebiyat tarihi açısından kaynak değerini artırır.
2Kolay
Öğretmen, 'Kaşgarlı Mahmud yalnızca kelime karşılıkları vermemiş, Türk dünyasına ilişkin bilgiler de kaydetmiştir.' der.

Bu söz eserin hangi niteliğini vurgular?
AYalnızca bir şiir antolojisi olmasını
BAnsiklopedik kaynak değeri taşımasını
CTamamen kurmaca kişilerden oluşmasını
DTek bir hükümdarın günlüklerini içermesini
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Dil verilerine eşlik eden coğrafya ve kültür bilgileri esere ansiklopedik nitelik kazandırır.
3Orta
Bir araştırmacı, XI. yüzyılda yazılmış bir eserde Türkçe kelimelerin Arapça karşılıklarını, örnek cümlelerini ve şiir parçalarını birlikte inceler.

Bu eser aşağıdakilerden hangisidir?
AKutadgu Bilig
BAtabetü'l-Hakayık
CDîvânu Lugâti't-Türk
DDîvân-ı Hikmet
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Türkçe kelimeleri Arapça açıklayan ve örnekleyen eser Dîvânu Lugâti't-Türk'tür.
4Orta
Bir öğrenci, Kaşgarlı Mahmud'un eserini Arapça bilen okuyuculara Türkçeyi tanıtmak amacıyla düzenlediğini söyler.

Bu açıklamadan hareketle eserin hedef kitlesi için hangisi söylenebilir?
ATürkçeyi öğrenmek isteyen Arapça okurlara da seslendiği
BYalnızca Türkçe konuşan çocuklara yazıldığı
CSadece askerî görevliler için hazırlandığı
DBütünüyle sözlü aktarılmak üzere tasarlandığı
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Türkçe kelimelerin Arapça açıklanması Arapça bilen okuyucuların hedeflendiğini gösterir.
5Zor
Bir öğrenci, Kaşgarlı Mahmud'un eserini Arapça bilen okuyuculara Türkçeyi tanıtmak amacıyla düzenlediğini söyler.

Bu amaç aşağıdakilerden hangisiyle en yakından ilişkilidir?
ATürkçeyi yazı dili olmaktan çıkarmakla
BArapça şiir geleneğini kaldırmakla
CTürk boylarının bütün ağızlarını yasaklamakla
DTürkçenin söz varlığını ve anlatım gücünü göstermekle
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Eser Türkçe kelimeleri ve kullanımlarını açıklayarak dilin zenginliğini ortaya koyar.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular