MegaSoru

Orhun Abidelerinde Dil, İleti ve Millî Bilinç 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Orhun Abidelerinde Dil, İleti ve Millî Bilinç Konu Anlatımı

Orhun Abideleri yalnızca bir dönemin olaylarını değil, bir milletin kendini nasıl gördüğünü ve geleceğine nasıl baktığını da anlatır. Yazıtlardaki ileti; birlik, devlet, bağımsızlık ve sorumluluk kavramları üzerine kuruludur. Bu konuda yazıtların ana iletisi, dili kullanma biçimi ve millî bilinç oluşturma işlevi ele alınır.

Ana ileti: birlik ve bağımsızlık

Yazıtların temel iletisi, Türk milletinin birlik içinde ve bağımsız yaşadığında güçlü olduğu, birliğini kaybettiğinde ise başkalarına bağımlı hâle düştüğüdür. Kağan, halkın aç ve yoksul kaldığı günlerde onları toplayıp güçlendirdiğini, devleti yeniden kurduğunu anlatır.
Bu anlatım, geçmişin acılarını unutmamak ve bunlardan ders çıkarmak çağrısıdır. Yazıtlar okurdan yalnızca olayları öğrenmesini değil, kendi davranışlarını da sorgulamasını bekler.

Kağan ve millet ilişkisi

Yazıtlarda kağan ile millet arasında karşılıklı bir sorumluluk vardır. Kağan halkını doyurmak, giydirmek, korumak ve çoğaltmak için çalıştığını söyler; millet de kağanına ve töresine bağlı kalmalıdır.
Kağanın halkına hesap verir gibi konuşması, yönetimin halka karşı sorumlu olduğu düşüncesini yansıtır. Kağan "Türk milleti için gece uyumadım, gündüz oturmadım." anlamına gelen sözlerle emeğini anlatır.

Dilin ve anlatımın gücü

Yazıtlarda iletinin etkili olmasını sağlayan başlıca yollar hitap, tekrar, karşıtlık ve sorudur. "Ey Türk milleti" hitabı okuru doğrudan muhatap alır; aç-tok, çıplak-giyimli, az-çok gibi karşıtlıklar değişimi çarpıcı biçimde gösterir.
Yazıtlarda Türk adının ve Türk milletinin bir bütün olarak ele alınması, millî bilincin erken bir ifadesidir. Bu yönüyle yazıtlar, edebî değeri olan, dili güçlü kullanan ve kimlik oluşturan metinlerdir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir yazıt bölümünde "Aç milleti doyurdum, çıplak milleti giydirdim, az milleti çok kıldım." anlamında sözler geçer. Bu sözlerde hangi anlatım yolu kullanılmıştır ve neyi vurgular?

Aç-doyurmak, çıplak-giydirmek, az-çok karşıtlıkları kullanılmıştır. Bu karşıtlıklar kağanın milleti için gösterdiği çabayı ve sağlanan değişimi vurgular.

Örnek 2. Yazıtlarda kağanın kendi emeğini ve kararlarını halkına anlatması nasıl yorumlanabilir?

Kağan halkına hesap verir gibi konuşur. Bu durum yönetimin millete karşı sorumlu olduğu düşüncesini yansıtır.

Örnek 3. Bir öğrenci yazıtlardaki "Türk milleti" ifadesinin sık tekrarlanmasının nedenini soruyor. Bu tekrarın işlevi nedir?

Tekrar, milletin bir bütün olarak görülmesini ve ortak bir kimlik bilincinin pekişmesini sağlar. Hitap ile birleşince okuru doğrudan sorumluluğa çağırır.

Özetle

  • Yazıtların ana iletisi birlik, bağımsızlık ve geçmişten ders almaktır.
  • Kağan ile millet arasında karşılıklı sorumluluk vardır.
  • Hitap, tekrar, karşıtlık ve soru iletinin etkisini artırır.
  • Türk milletinin bütün olarak ele alınması millî bilincin erken bir ifadesidir.
  • Yazıtlar tarih belgesi olmanın yanında edebî değeri olan hitabet metinleridir.

Orhun Abidelerinde Dil, İleti ve Millî Bilinç — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir kağan, halkına seslenirken geçmişteki bolluğu değil, bolluğun ardından gelen gafleti de hatırlatır. Rahatlık içinde verilen yanlış kararların devleti zayıflattığını söyler.

Bu parçanın temel iletisi aşağıdakilerden hangisidir?
AToplumsal varlık, evrenin düzeni içinde anlamlandırılır.
BRefahın her koşulda devletin gücünü artırdığı.
CGeçmişteki refahın bilinçsizce kullanılmasının tehlikesi vurgulanır.
DTekrarlar, temel uyarının akılda kalıcılığını artırır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Parçada tarihî deneyimden ders çıkarma işlenmektedir. "Bolluğun ardından gelen gafletin devleti zayıflatması" ayrıntısı, doğru iletinin "Geçmişteki refahın bilinçsizce kullanılmasının tehlikesi vurgulanır." olduğunu gösterir.
2Kolay
Bir kağan, halkına seslenirken geçmişteki bolluğu değil, bolluğun ardından gelen gafleti de hatırlatır. Rahatlık içinde verilen yanlış kararların devleti zayıflattığını söyler.

Bu parçanın tarihî deneyimden ders çıkarma yönünü en doğrudan destekleyen ifade ya da özellik aşağıdakilerden hangisidir?
ABolluğun ardından gelen gafletin devleti zayıflatması
BGök ve yer karşıtlığıyla geniş bir çerçeve kurulması
CAynı düşüncenin art arda yinelenmesi
DGelecektekilere geçmişten ders alma çağrısı yapılması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Parçada tarihî deneyimden ders çıkarma işlenmektedir. "Bolluğun ardından gelen gafletin devleti zayıflatması" ifadesi, soruda aranan tarihî deneyimden ders çıkarma özelliğini doğrudan gösterir; öteki seçenekler başka parçalara ait ayrıntılardır, bu parçada yer almaz.
3Orta
Sözler, uzak gelecekte yaşayacak kişilere de seslenir: Bugün yaşananları öğrenin, aynı yanılgılara düşmeyin.

Bu parçanın temel iletisi aşağıdakilerden hangisidir?
AMetnin yalnız çağdaşlarına yönelik geçici bir duyuru olduğu.
BYazıt, tarihî hafızayı sonraki kuşaklara aktarmayı amaçlar.
CAskerî faaliyetler, toplumsal düzeni sağlama amacıyla ilişkilendirilir.
DÖnceki sıkıntı ile sonraki iyileşme karşılaştırılarak mesaj güçlendirilir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Parçada gelecek kuşaklara sesleniş işlenmektedir. "Gelecektekilere geçmişten ders alma çağrısı yapılması" ayrıntısı, doğru iletinin "Yazıt, tarihî hafızayı sonraki kuşaklara aktarmayı amaçlar." olduğunu gösterir.
4Orta
Sözler, uzak gelecekte yaşayacak kişilere de seslenir: Bugün yaşananları öğrenin, aynı yanılgılara düşmeyin.

Bu parçanın gelecek kuşaklara sesleniş yönünü en doğrudan destekleyen ifade ya da özellik aşağıdakilerden hangisidir?
AAçlık günleriyle toparlanışın art arda anlatılması
BSeferlerden sonra halkın düzeninin vurgulanması
CGelecektekilere geçmişten ders alma çağrısı yapılması
DGök ve yer karşıtlığıyla geniş bir çerçeve kurulması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Parçada gelecek kuşaklara sesleniş işlenmektedir. "Gelecektekilere geçmişten ders alma çağrısı yapılması" ifadesi, soruda aranan gelecek kuşaklara sesleniş özelliğini doğrudan gösterir; öteki seçenekler başka parçalara ait ayrıntılardır, bu parçada yer almaz.
5Zor
Metin, kaybedilen bağımsızlığın nasıl yeniden kazanıldığını aktarırken geçmişteki dağınıklığı açıkça hatırlatır.

Bu parçanın bağımsızlık bilinci yönünü en doğrudan destekleyen ifade ya da özellik aşağıdakilerden hangisidir?
AÖvgüden sonra uzaklaşma tehlikesinin belirtilmesi
BGök ve yer karşıtlığıyla geniş bir çerçeve kurulması
C"Dinle!" seslenişinin öğütlerle sürdürülmesi
DBağımsızlığın yitirilmesi ve geri kazanılmasının birlikte verilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Parçada bağımsızlık bilinci işlenmektedir. "Bağımsızlığın yitirilmesi ve geri kazanılmasının birlikte verilmesi" ifadesi, soruda aranan bağımsızlık bilinci özelliğini doğrudan gösterir; öteki seçenekler başka parçalara ait ayrıntılardır, bu parçada yer almaz.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular