Bu parçaya göre yazıtların temel işlevi nedir?
Çözümü göster
Millete seslenme ve geçmişten ders çıkarma vurgusu öğretici, tarihî işlevi gösterir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Orhun Abideleri, 8. yüzyılda Kök Türk (Göktürk) Devleti döneminde dikilmiş, Türk adının ve Türkçenin bilinen ilk yazılı belgelerindendir. Bugünkü Moğolistan'da, Orhun Irmağı vadisinde bulunurlar ve Kök Türk alfabesiyle yazılmışlardır. Bu konuda abidelerin ne olduğu, kimler için dikildiği ve dil ile anlatım özellikleri ele alınır.
Orhun Abideleri denince genellikle üç yazıt anlaşılır: Tonyukuk, Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları. Tonyukuk yazıtını devlet adamı Tonyukuk kendisi için diktirmiştir. Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları ise bu iki kardeş için dikilmiştir; metinlerin büyük bölümü Bilge Kağan'ın ağzından yazılmıştır.
Yazıtlar bir anıt mezar ve tarih belgesi niteliği taşır. Devletin kuruluşu, yaşanan zorluklar, savaşlar ve kağanın halkı için yaptıkları anlatılır. Amaç yaşananları gelecek kuşaklara aktarmak ve onlara ders vermektir.
Yazıtlar, 38 harfli Kök Türk alfabesiyle sağdan sola yazılmıştır. Sözcükler arasında iki noktaya benzeyen ayırma işaretleri kullanılır. Yazıtların dili, Türkçenin o dönemde gelişmiş bir yazı dili olduğunu gösterir.
Metinde "bodun" (millet, halk), "il" (devlet), "kağan" (hükümdar), "töre" (gelenek ve hukuk) gibi devlet ve toplum yaşamıyla ilgili sözcükler sık geçer. Bu sözcükler, Kök Türklerin devlet anlayışını ve toplum düzenini anlamaya yardım eder.
Orhun Abideleri, bir hitabet (söylev) havası taşır. Kağan halkına doğrudan seslenir: "Ey Türk milleti!" gibi hitaplar, sorular ve tekrarlarla dinleyiciyi etkilemeye çalışır. Anlatım öğretici ve öğüt vericidir.
Metinde geçmişte yapılan hatalar açık yüreklilikle eleştirilir; halkın birliğini bozan davranışlar ve yabancılara kanmanın sonuçları anlatılır. Kısa ve kesin cümleler, karşıtlıklar ve tekrarlar anlatıma güç katar.
Örnek 1. Bir yazıtta kağan, halkın yabancıların tatlı sözlerine kanarak birliğini kaybettiğini ve bunun acısını çektiğini anlatıyor. Bu bölüm yazıtların hangi özelliğini gösterir?
Yazıtlar yalnızca zaferleri değil, geçmişteki hataları da açıkça anlatır. Bu bölüm öğüt verici ve eleştirel anlatımı gösterir; amaç gelecek kuşakların aynı hatayı yapmamasıdır.
Örnek 2. Kül Tigin yazıtında "Üstte gök çökmedikçe, altta yer delinmedikçe, ey Türk milleti, ilini ve töreni kim bozabilir?" sözü yer alır. Bu sözde hangi anlatım özellikleri vardır?
Söz doğrudan halka seslenir (hitap), soru biçiminde kurularak etkiyi artırır. "İl" ve "töre" sözcükleri devlet ve gelenek kavramlarını öne çıkarır; birlik içinde kalan milletin yenilmezliği vurgulanır.
Örnek 3. Bir öğrenci "Orhun Abideleri yalnızca savaş tarihini kayıt altına alan kuru belgelerdir." diyor. Bu değerlendirme eksik midir?
Eksiktir. Yazıtlar tarih belgesi olmanın yanında güçlü bir hitabet metnidir; halka seslenir, öğüt verir ve millî bilinç oluşturmayı amaçlar.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.