MegaSoru

Atatürk Dönemi’ndeki İç Siyasi Gelişmeler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Atatürk Dönemi’ndeki İç Siyasi Gelişmeler Konu Anlatımı

Cumhuriyet’in ilanından sonraki yıllarda yeni Türk devleti kurumlarını güçlendirmeye çalıştı. Bu konu, 1923-1930 arasındaki iç siyasi gelişmelerin devletin kurumsallaşmasına nasıl katkı sağladığını ve çok partili hayata geçiş denemelerinde Atatürk’ün yürüttüğü faaliyetlerin gerekçelerini incelemeyi amaçlar.

Meclis, parti ve başkent

II. Meclis’in açılışı ile siyasi hayat yeni bir döneme girdi. Halk Fırkası kuruldu; daha sonra adı Cumhuriyet Halk Fırkası oldu. Ankara’nın başkent ilan edilmesi (1923), yeni devletin merkezinin Anadolu’da olduğunu gösterdi ve kurumsal yapının oluşmasını kolaylaştırdı.

Muhalefet denemesi ve olaylar

1924’te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruldu. Doğu’da çıkan isyan sonrasında Takrir-i Sükûn Kanunu çıkarıldı; hükûmete olağanüstü yetkiler verildi ve İstiklal Mahkemeleri yeniden kuruldu. Bu dönemde devletin güvenlik ve düzen kaygısı ön plandaydı.
1926’da Atatürk’e suikast planının ortaya çıkması, rejime karşı tehdidin boyutunu gösterdi. Bu olay, iç güvenlik önlemlerinin sertleşmesine yol açtı.

Serbest Cumhuriyet Fırkası ve Menemen Olayı

1930’da Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu. Amaç, siyasette çok sesliliği denemek ve ekonomik sorunlar karşısında alternatif görüşleri dile getirmekti. Ancak kısa sürede parti etrafında rejim karşıtı eylemler görüldü ve parti kendini feshetti.
Menemen Olayı (1930) ise laik cumhuriyet yönetimine yönelik bir ayaklanma girişimi olarak değerlendirilir. Bu olaylar, siyasi çoğulculuğun toplumun hazır olup olmadığı ve cumhuriyetin korunması arasında denge arayışını gösterir.

Olayları kurumsallaşmayla ilişkilendirmek

Bu gelişmelerin her biri devletin kurumsal yapısını farklı biçimde etkiledi: Ankara’nın başkent olması idari merkezi sağlamlaştırdı; Takrir-i Sükûn ve İstiklal Mahkemeleri düzeni güvenceye almaya çalıştı; çok partili denemeler ise siyasi katılımı ölçme imkânı verdi. Atatürk’ün faaliyetlerinin gerekçeleri, devletin güvenliği ve cumhuriyetin yerleşmesi kaygısıyla açıklanır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Takrir-i Sükûn Kanunu hangi amaçla çıkarılmıştır?

İsyan ve iç karışıklık karşısında devletin düzenini sağlamak amacıyla çıkarılmıştır. Hükûmete olağanüstü yetkiler vermesi ve İstiklal Mahkemelerinin yeniden kurulması, güvenlik odaklı bir kurumsallaşma örneğidir.

Örnek 2. Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kısa ömürlü olmasının nedeni kaynaklarda nasıl açıklanır?

Parti çevresinde rejim karşıtı eylemlerin görülmesi ve parti kurucusunun bu gelişmeler üzerine partiyi feshetmesidir. Çok partili denemenin toplumsal hazırlığın yetersizliği nedeniyle sürdürülemediği şeklinde yorumlanır.

Örnek 3. Ankara’nın başkent olmasının kurumsallaşmaya katkısı nedir?

Yönetimin Anadolu’da, Millî Mücadele’nin merkezinde kurulmasını sağlamış, yeni devletin kurumlarının toplandığı bir merkez oluşturmuştur.

Özetle

  • II. Meclis’in açılışı, Halk Fırkası’nın kurulması ve Ankara’nın başkent olması yeni devletin kurumsallaşmasının ilk adımlarıdır.
  • Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ilk muhalefet denemesidir; Takrir-i Sükûn ve İstiklal Mahkemeleri düzeni güvenceye almak için kullanılmıştır.
  • Atatürk’e suikast planı rejime yönelik tehdidin boyutunu göstermiş, önlemlerin sertleşmesine yol açmıştır.
  • Serbest Cumhuriyet Fırkası ve Menemen Olayı, çok partili denemenin sınırlarını ve laik cumhuriyetin korunması kaygısını gösterir.
  • Siyasi olaylar sıra, neden ve sonuç ilişkisiyle değerlendirilir; taraflı yorum yerine kaynaklara dayanılır.

Atatürk Dönemi’ndeki İç Siyasi Gelişmeler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Birinci Büyük Millet Meclisi'nin seçim kararı alarak yerini İkinci Meclis'e bırakmasında hangisi etkili olmuştur?
AMeclis içinde görüş ayrılıklarının artması ve barış görüşmelerine hazırlık ihtiyacı
BMeclisin padişah tarafından kapatılması
Cİtilaf devletlerinin meclisi dağıtması
DMillî Mücadele'nin yeniden başlaması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Meclis içindeki görüş ayrılıkları ve Lozan görüşmeleri döneminde güçlü bir meclis ihtiyacı yeni seçim kararına yol açmıştır.
2Kolay
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk siyasi partisi olarak kabul edilen ve Mustafa Kemal Paşa tarafından kurulan parti hangisidir?
ATerakkiperver Cumhuriyet Fırkası
BSerbest Cumhuriyet Fırkası
CHalk Fırkası
DDemokrat Parti
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Mustafa Kemal Paşa tarafından kurulan ilk siyasi parti Halk Fırkasıdır.
3Orta
Birinci Meclis'te Mustafa Kemal Paşa'yı destekleyen milletvekilleri "Birinci Grup", ona muhalefet eden milletvekilleri ise "İkinci Grup" adı altında toplanmıştır.

Bu durum Birinci Meclis hakkında hangisini gösterir?
AMecliste tek bir görüşün bulunduğunu
BMecliste farklı görüşlerin ifade edilebildiğini
CMeclisin padişaha bağlı olduğunu
DMilletvekillerinin seçimle gelmediğini
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Destekleyen ve muhalif grupların bulunması mecliste farklı görüşlerin ifade edilebildiğini gösterir.
4Orta
Ankara, Cumhuriyet'in ilanından kısa süre önce başkent ilan edilmiştir.

Ankara'nın başkent olarak seçilmesinin nedenleri arasında hangisi gösterilemez?
AMillî Mücadele'nin merkezi olması
BÜlkenin iç kesiminde güvenli bir konumda bulunması
CUlaşım ve haberleşme imkânlarına sahip olması
DAnkara'nın bir liman şehri olarak deniz ticaretinin merkezi olması
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Ankara bir iç Anadolu şehridir; liman şehri değildir.
5Zor
Ankara'nın başkent ilan edilmesi bazı yabancı basın kuruluşlarınca eleştirilmiş, İstanbul'un başkent olarak kalması gerektiği yazılmıştır.

Bu eleştirilere rağmen Ankara'nın başkent yapılması hangi anlayışı yansıtır?
Aİstanbul'un tamamen terk edilmesi gerektiği düşüncesini
BYeni devletin eski yönetim merkezinden ve dış etkilerden uzak, millî iradeye dayalı bir merkez kurma isteğini
CYabancı basının görüşlerine uyma isteğini
DSaltanatın Ankara'dan sürdürülmesi isteğini
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Ankara'nın seçilmesi, eski yönetimin merkezinden ve dış etkilerden uzak, millî iradeye dayalı yeni bir merkez kurma isteğini yansıtır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular