MegaSoru

Gezi Yazısı Türü ve Özellikleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Gezi Yazısı Türü ve Özellikleri Konu Anlatımı

Gezi yazısı, yazarın gezip gördüğü yerleri, oralarda karşılaştığı insanları, gelenekleri ve kendi izlenimlerini anlattığı yazı türüdür. Bu konuda gezi yazısının özellikleri, nesnel bilgi ile öznel izlenimin birlikteliği ve seyahatname geleneği ele alınır.

Gezi yazısının özellikleri

Gezi yazısı gerçek bir yolculuğa dayanır. Yazar gittiği yerin coğrafyasını, tarihini, yapılarını, insanlarını ve yaşam biçimini gözlemleriyle aktarır.
Gezi yazısının hem öğretici hem edebî yönü vardır. Okur bir yer hakkında bilgi edinirken yazarın duygu ve izlenimleriyle o yeri bir yaşantı olarak da algılar. Anlatım genellikle birinci tekil kişiyle yapılır.

Nesnel bilgi ve öznel izlenim

Gezi yazısında iki tür bilgi iç içedir. Nesnel bilgi doğrulanabilir olgulardır: bir köprünün yapıldığı yüzyıl, bir kentin bulunduğu bölge, bir yapının malzemesi gibi.
Öznel izlenim ise yazarın kişisel değerlendirmesidir: "Çarşının gürültüsü bana bir bayram sabahını hatırlattı." gibi. İyi bir gezi yazısında bu iki tür bilgi birbirine karıştırılmadan dengeli kullanılır. Yazarın kısa bir gözleminden bütün bir halk hakkında genelleme yapması ise yazının güvenilirliğini zedeler.

Seyahatname geleneği

Türk edebiyatında gezi yazısının köklü bir geçmişi vardır. Eski dönemlerde gezilerin anlatıldığı eserlere seyahatname denirdi. Bu eserler hem dönemin kentleri, yolları ve gelenekleri hakkında bilgi verir hem de yazarın bakış açısını yansıtır.
Seyahatnamelerde bazen abartılı ya da duyuma dayanan anlatımlar da bulunabilir; bu nedenle tarihsel bilgi olarak kullanılırken başka kaynaklarla karşılaştırılmaları gerekir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir yazıda "Kale, kentin en yüksek tepesine kurulmuştur. Surların üzerinde dolaşırken rüzgâr sanki eski çağların sesini taşıyordu." cümleleri yer alıyor. Bu cümlelerdeki bilgi türlerini ayırınız.

İlk cümle doğrulanabilir bir bilgi verdiği için nesneldir. İkinci cümle yazarın kişisel duygusunu yansıttığı için öznel bir izlenimdir. Gezi yazısında ikisi bir arada bulunur.

Örnek 2. Bir gezi yazarı, bir kasabada yalnızca bir gün kalıyor ve "Bu kasabanın insanları misafir sevmez." diyor. Bu yargı neden zayıftır?

Yazar kısa bir gözleme dayanarak bütün bir topluluk hakkında genelleme yapmıştır. Bu, gezi yazısının güvenilirliğini zedeler.

Örnek 3. Bir öğrenci, eski bir seyahatnamedeki bir kentin nüfusuna ilişkin bilgiyi hiç sorgulamadan araştırma ödevinde kesin bilgi olarak kullanıyor. Bu yaklaşımda ne eksiktir?

Seyahatnamelerde duyuma dayanan ya da abartılı bilgiler bulunabilir. Bilgi başka tarihsel kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.

Özetle

  • Gezi yazısı gerçek bir yolculuğa ve yazarın gözlemlerine dayanır.
  • Gezi yazısının hem öğretici hem edebî yönü vardır.
  • Nesnel bilgi doğrulanabilir; öznel izlenim yazarın kişisel değerlendirmesidir.
  • Kısa gözlemden genelleme yapmak güvenilirliği zedeler.
  • Seyahatnameler değerli kaynaklardır ama bilgileri başka kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.

Gezi Yazısı Türü ve Özellikleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Safranbolu sokaklarında ilerlerken cumbalı evlerin dar yola gölge düşürdüğünü gördüm. Bir evin önünde duran usta, ahşap çıkmaların yazın güneşi kestiğini anlattı.

Bu gezi yazısı parçasında özellikle hangi içerik öne çıkar?
ADoğa gezisinde sorumluluk
BHarita bilgisi ile deneyim farkı
CMimari ayrıntının işlevi
DÜretim sürecinin yerinde tanıtımı
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Doğru yorum: Mimari ayrıntının işlevi. Bu içerik, anlatıcının yerinde aktardığı somut ayrıntılardan anlaşılır; öteki seçenekler başka gezi parçalarının odağıdır.
2Kolay
Kapadokya'da sabahın ilk ışıkları kayalara vurduğunda vadinin rengi değişiyordu. Rehber, tüflerin rüzgâr ve suyla aşındığını söyledi; ben de farklı katmanları yakından inceledim.

Anlatıcının yerinde yaşadığı deneyimi aktarırken yararlandığı temel yaklaşım hangisidir?
ADeney raporu biçimi
BBetimleme ve açıklama
CÖlçü ve uyak düzeni
DHayalî bir olay örgüsü
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Doğru yorum: Betimleme ve açıklama. Anlatıcı gezdiği yere ilişkin somut ayrıntılar aktarır; bu özellik metnin gezi yazısı olarak kuruluşunu açıklar.
3Orta
Safranbolu sokaklarında ilerlerken cumbalı evlerin dar yola gölge düşürdüğünü gördüm. Bir evin önünde duran usta, ahşap çıkmaların yazın güneşi kestiğini anlattı.

Parçanın gezi yazısı niteliğini belirginleştiren anlatım özelliği hangisidir?
AGözlem ve yerel bilgi
BHaber dili ve spot cümlesi
CMektuptaki hitap ve dilek
DSözlük maddesi düzeni
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru yorum: Gözlem ve yerel bilgi. Anlatıcı gezdiği yere ilişkin somut ayrıntılar aktarır; bu özellik metnin gezi yazısı olarak kuruluşunu açıklar.
4Orta
Kapadokya'da sabahın ilk ışıkları kayalara vurduğunda vadinin rengi değişiyordu. Rehber, tüflerin rüzgâr ve suyla aşındığını söyledi; ben de farklı katmanları yakından inceledim.

Bu gezi yazısı parçasında özellikle hangi içerik öne çıkar?
AZanaatın yerinde incelenmesi
BHarita bilgisi ile deneyim farkı
CYapının toplumsal işlevi
DDoğal oluşumun anlatılması
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Doğru yorum: Doğal oluşumun anlatılması. Bu içerik, anlatıcının yerinde aktardığı somut ayrıntılardan anlaşılır; öteki seçenekler başka gezi parçalarının odağıdır.
5Zor
Mardin'de taş merdivenleri çıkarken aşağıdaki ovayı her basamakta biraz daha geniş gördüm. Bir dükkân sahibinin ikram ettiği kahve, yolculuğun en sıcak anısı olarak kaldı.

Bu metinde okurun mekânı tanımasını sağlayan anlatım yolu hangisidir?
ASahne yönergeleri
BMektuptaki hitap ve dilek
CHaber dili ve spot cümlesi
DKişisel izlenim
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Doğru yorum: Kişisel izlenim. Anlatıcı gezdiği yere ilişkin somut ayrıntılar aktarır; bu özellik metnin gezi yazısı olarak kuruluşunu açıklar.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular