Hikâyede İnsan, Doğa ve Çevre İlişkisi Konu Anlatımı
Hikâyede insan ile doğa arasındaki ilişki; bireyin çevresini nasıl algıladığını, doğayla uyum ya da çatışma içinde olduğunu gösterir. Bu konuda hikâyenin yapı unsurları, doğa-insan ilişkisinin temaya katkısı ve açık-örtük ileti ele alınır.
Yapı unsurları
Hikâyede olay, kişi, zaman, mekân ve anlatıcı bulunur. Doğa ile insan ilişkisini işleyen hikâyelerde mekân özellikle önem kazanır: bir orman, bir köy, bir dere ya da bir dağ, olayların geçtiği yer olmanın ötesinde hikâyenin anlamını taşıyan bir öge hâline gelir.
Doğa-insan ilişkisinin temaya katkısı
Doğa hikâyede farklı işlevler üstlenebilir. Bazen karakterin ruh hâlini yansıtır: fırtına, karakterin iç çalkantısını gösterebilir. Bazen karakterin sığınağıdır: kentin sıkıntısından kaçan biri doğada huzur bulur. Bazen de insanın doğaya verdiği zarar hikâyenin çatışmasını oluşturur.
Doğanın nasıl anlatıldığına bakmak hikâyenin temasını anlamada önemli bir ipucudur.
Açık ve örtük ileti
Açık ileti metinde doğrudan söylenen düşüncedir. Örtük ileti ise doğrudan söylenmez; olaylardan, sembollerden ve karakterlerin davranışlarından çıkarılır.
Örneğin bir hikâyede yaşlı bir adamın her sabah kuruyan bir ağacı sulamaya devam etmesi, umudun ve emeğin değeri gibi örtük bir ileti taşıyabilir. Örtük ileti yorumlanırken metindeki ipuçlarına dayanılmalıdır.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Bir hikâyede karakter haber aldığı kötü bir olaydan sonra dışarı çıkıyor; gökyüzü kararmış, rüzgâr ağaçları eğiyor. Doğanın bu anlatımı nasıl bir işlev taşır?
Doğa, karakterin karamsar ve çalkantılı ruh hâlini yansıtmaktadır.
Örnek 2. Bir hikâyede köy deresinin kuruması, köylülerin birer birer göç etmesiyle birlikte anlatılıyor; yazar suçluyu hiç söylemiyor. Hikâyenin örtük iletisi ne olabilir?
Doğadaki tahribatın insan yaşamını doğrudan etkilediği ve toplulukları dağıttığı iletisi sezdirilmektedir.
Örnek 3. Bir hikâyenin sonunda anlatıcı "Doğaya ne verirsek onu geri alırız." diyor. Bu ileti açık mı örtük müdür?
İleti doğrudan söylendiği için açık iletidir.
Özetle
- Hikâyede olay, kişi, zaman, mekân ve anlatıcı bulunur.
- Doğa-insan ilişkisini işleyen hikâyelerde mekân anlam taşıyan bir ögedir.
- Doğa karakterin ruh hâlini yansıtabilir, sığınak olabilir ya da çatışmanın kaynağı olabilir.
- Açık ileti doğrudan söylenir; örtük ileti olay ve sembollerden çıkarılır.
- Örtük ileti metindeki ipuçlarına dayanarak yorumlanır.
Hikâyede İnsan, Doğa ve Çevre İlişkisi — örnek sorular
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.
1Kolay
Kuruyan dere yatağında yürüyen Elif, çocukken burada balık tuttuğu günleri hatırladı. Köylüler yağmurun azlığından söz ediyordu ama yukarıdaki fabrikanın suyu başka yöne çevirdiğini kimse yüksek sesle söylemiyordu. Elif, gördüklerini köy toplantısında anlatmaya karar verdi.
Parçada çevre sorununun hangi yönü özellikle vurgulanır?
ADerenin kendiliğinden eski hâline döneceği
BYalnızca mevsim değişikliğinin etkili olması
CDoğal ve insan kaynaklı etkenlerin birlikte değerlendirilmesi
DBalıkçılığın köyde yasaklanması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Doğru yorum: Doğal ve insan kaynaklı etkenlerin birlikte değerlendirilmesi. Bu yargı, öyküde karakterin karşılaştığı çevresel durum, verdiği tepki ve olayların gelişimiyle desteklenmektedir.
2Kolay
Murat bahçedeki yaşlı dut ağacının köklerinin kaldırımı bozduğunu gördü. Komşusu ağacın kesilmesini önerdi. Murat ise bir marangozla ve belediyeyle konuşup kaldırımın yönünü değiştirebileceklerini öğrendi.
Öyküdeki temel çatışma hangisidir?
Aİki farklı ağaç türünün rekabeti
BAltyapı gereksinimi ile ağacı koruma isteği
CBelediyenin yeni park açması
DMurat'ın marangoz olmak istemesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Doğru yorum: Altyapı gereksinimi ile ağacı koruma isteği. Bu yargı, öyküde karakterin karşılaştığı çevresel durum, verdiği tepki ve olayların gelişimiyle desteklenmektedir.
3Orta
Kuruyan dere yatağında yürüyen Elif, çocukken burada balık tuttuğu günleri hatırladı. Köylüler yağmurun azlığından söz ediyordu ama yukarıdaki fabrikanın suyu başka yöne çevirdiğini kimse yüksek sesle söylemiyordu. Elif, gördüklerini köy toplantısında anlatmaya karar verdi.
Elif'in kararında hangi değişim vardır?
AKişisel anıdan toplumsal sorumluluğa yönelme
BÇocukluk günlerini bütünüyle reddetme
CKöylülerin görüşünü sorgulamadan kabul etme
DSorunun çözümünü yalnız yağmura bırakma
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru yorum: Kişisel anıdan toplumsal sorumluluğa yönelme. Bu yargı, öyküde karakterin karşılaştığı çevresel durum, verdiği tepki ve olayların gelişimiyle desteklenmektedir.
4Orta
Murat bahçedeki yaşlı dut ağacının köklerinin kaldırımı bozduğunu gördü. Komşusu ağacın kesilmesini önerdi. Murat ise bir marangozla ve belediyeyle konuşup kaldırımın yönünü değiştirebileceklerini öğrendi.
Murat'ın yaklaşımı hangi tutumu örnekler?
AKaldırım güvenliğini tümüyle önemsememeyi
BAğaçların her koşulda dokunulmaz olduğunu savunmayı
CKomşuların görüşünü yasaklamayı
Dİnsan ihtiyacıyla doğal varlığı uzlaştırma arayışını
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Doğru yorum: İnsan ihtiyacıyla doğal varlığı uzlaştırma arayışını. Bu yargı, öyküde karakterin karşılaştığı çevresel durum, verdiği tepki ve olayların gelişimiyle desteklenmektedir.
5Zor
Deniz kıyısında çalışan Nermin, her sabah ağlarına takılan plastikleri ayırıyordu. Bir gün torbasını gören çocuklar onun balık topladığını sandı. Nermin torbayı açıp içindekileri gösterince çocukların yüzü değişti.
Çocukların yüzünün değişmesi neyi sezdirir?
ANermin'in onları azarlamasını
BBalıkçılığın yasaklandığını
CDenizin tamamen temizlendiğini
DYanlış varsayımlarının yerini farkındalığın almasını
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Doğru yorum: Yanlış varsayımlarının yerini farkındalığın almasını. Bu yargı, öyküde karakterin karşılaştığı çevresel durum, verdiği tepki ve olayların gelişimiyle desteklenmektedir.