Çözümü göster
$36 = 2^{2} \times 3^{2}$ olduğundan 36 sayısının asal çarpanları 2 ve 3'tür.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bu konuda pozitif tam sayıların çarpanlarını ve özellikle asal çarpanlarına ayrılmasını öğreneceksin. Sayıların çarpanları sayesinde matematikte sadeleştirme, bölünebilme gibi pek çok işlem kolaylaşır. Ayrıca bir sayının asal çarpanlarını bilmek, sayıların yapısını anlamamıza yardımcı olur.
Bir doğal sayıyı kalansız bölebilen sayılara o sayının çarpanları denir. Başka bir deyişle, bir doğal sayı $a$ ve $b$ için $n = a \times b$ olacak şekilde $a$ ve $b$, $n$'nin çarpanlarıdır. 1'den büyük her pozitif tam sayının en az iki çarpanı vardır: 1 ve kendisi. Örneğin 12'nin çarpanları $1, 2, 3, 4, 6, 12$'dir.
Bir sayının çarpanlarını bulmak için 1'den başlayarak o sayıya hangi sayıların kalansız bölündüğünü kontrol ederiz. Her bölen bir çarpandır. Örneğin, 18 sayısını bölenler arasında 3 vardır çünkü $18 \div 3 = 6$ ve kalansız bölünmektedir.
Asal sayı, yalnızca 1 ve kendisine kalansız bölünebilen, 1'den büyük pozitif tam sayıdır. Örneğin 2, 3, 5, 7 asal sayılardır. Bir doğal sayının asal çarpanları, o sayıyı çarpanlarına ayırdığımızda elde ettiğimiz asal sayılardır. 1'den büyük her pozitif tam sayı, bir ya da birden fazla asal çarpanın çarpımı biçiminde yazılabilir.
Bir sayıyı asal çarpanlarına ayırmak için, sayıyı en küçük asal sayıya bölmeye başlarız. Bölünebildiği kadar bu asal sayı ile böleriz, sonra sıradaki asal sayıya geçeriz. Bu işleme, kalan sonuç asal sayı olana kadar devam ederiz.
Böylece, sayımızı asal sayıların çarpımı biçiminde yazabiliriz. Bu gösterim genellikle üslü ifade olarak yazılır.
Bir sayının asal çarpanlarını tekrar edenler ile birlikte bulduysak, aynı asal sayıları üslü olarak gösterebiliriz. Örneğin, bir sayıyı asal çarpanlarına ayırdığımızda $2 \times 2 \times 3$ elde edersek, bu $2^{2} \times 3$ olarak yazılır. Bu gösterim, sayının özelliklerini daha kısa ve pratik biçimde anlatmamızı sağlar.
Örnek 1. 24 sayısının pozitif tam sayı çarpanlarını ve asal çarpanlarını bulunuz.
24'ün çarpanlarını bulmak için 1'den başlayarak devam ederiz: $1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24$ tam bölerlerdir.
Asal çarpanlarını bulmak için en küçük asal sayıdan başlayarak bölelim:
$24 \div 2 = 12$
$12 \div 2 = 6$
$6 \div 2 = 3$
$3$ artık asal sayıdır.
Yani $24 = 2 \times 2 \times 2 \times 3 = 2^{3} \times 3$ şeklinde asal çarpanlarına ayrılır.
Örnek 2. 30 sayısının asal çarpanlara ayrılışını gösteriniz.
Önce 2 ile başlayalım:
$30 \div 2 = 15$
15, 2'ye bölünmez, 3'e bölelim:
$15 \div 3 = 5$
5 asal sayıdır.
Sonuç: $30 = 2 \times 3 \times 5$
Üslü gösterime ihtiyaç yok çünkü aynı asal çarpandan birden fazla yok.
Örnek 3. 40 sayısının asal çarpanlarını üslü ifadelerle yazınız.
$40 \div 2 = 20$
$20 \div 2 = 10$
$10 \div 2 = 5$
5 asal sayıdır.
Dolayısıyla $40 = 2 \times 2 \times 2 \times 5 = 2^{3} \times 5$ olarak asal çarpanlarına ayrılmış olur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.