MegaSoru

Çarpanlar ve Asal Çarpanlar 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Çarpanlar ve Asal Çarpanlar Konu Anlatımı

Bu konuda pozitif tam sayıların çarpanlarını ve özellikle asal çarpanlarına ayrılmasını öğreneceksin. Sayıların çarpanları sayesinde matematikte sadeleştirme, bölünebilme gibi pek çok işlem kolaylaşır. Ayrıca bir sayının asal çarpanlarını bilmek, sayıların yapısını anlamamıza yardımcı olur.

Çarpan Nedir?

Bir doğal sayıyı kalansız bölebilen sayılara o sayının çarpanları denir. Başka bir deyişle, bir doğal sayı $a$ ve $b$ için $n = a \times b$ olacak şekilde $a$ ve $b$, $n$'nin çarpanlarıdır. 1'den büyük her pozitif tam sayının en az iki çarpanı vardır: 1 ve kendisi. Örneğin 12'nin çarpanları $1, 2, 3, 4, 6, 12$'dir.

Pozitif Tam Sayıların Çarpanlarını Bulma

Bir sayının çarpanlarını bulmak için 1'den başlayarak o sayıya hangi sayıların kalansız bölündüğünü kontrol ederiz. Her bölen bir çarpandır. Örneğin, 18 sayısını bölenler arasında 3 vardır çünkü $18 \div 3 = 6$ ve kalansız bölünmektedir.

Asal Sayı ve Asal Çarpanlar

Asal sayı, yalnızca 1 ve kendisine kalansız bölünebilen, 1'den büyük pozitif tam sayıdır. Örneğin 2, 3, 5, 7 asal sayılardır. Bir doğal sayının asal çarpanları, o sayıyı çarpanlarına ayırdığımızda elde ettiğimiz asal sayılardır. 1'den büyük her pozitif tam sayı, bir ya da birden fazla asal çarpanın çarpımı biçiminde yazılabilir.

Asal Çarpanlara Ayırma Yöntemi

Bir sayıyı asal çarpanlarına ayırmak için, sayıyı en küçük asal sayıya bölmeye başlarız. Bölünebildiği kadar bu asal sayı ile böleriz, sonra sıradaki asal sayıya geçeriz. Bu işleme, kalan sonuç asal sayı olana kadar devam ederiz.

Böylece, sayımızı asal sayıların çarpımı biçiminde yazabiliriz. Bu gösterim genellikle üslü ifade olarak yazılır.

Çarpanları Üslü İfadelerle Yazma

Bir sayının asal çarpanlarını tekrar edenler ile birlikte bulduysak, aynı asal sayıları üslü olarak gösterebiliriz. Örneğin, bir sayıyı asal çarpanlarına ayırdığımızda $2 \times 2 \times 3$ elde edersek, bu $2^{2} \times 3$ olarak yazılır. Bu gösterim, sayının özelliklerini daha kısa ve pratik biçimde anlatmamızı sağlar.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. 24 sayısının pozitif tam sayı çarpanlarını ve asal çarpanlarını bulunuz.

24'ün çarpanlarını bulmak için 1'den başlayarak devam ederiz: $1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24$ tam bölerlerdir.

Asal çarpanlarını bulmak için en küçük asal sayıdan başlayarak bölelim:
$24 \div 2 = 12$
$12 \div 2 = 6$
$6 \div 2 = 3$
$3$ artık asal sayıdır.
Yani $24 = 2 \times 2 \times 2 \times 3 = 2^{3} \times 3$ şeklinde asal çarpanlarına ayrılır.

Örnek 2. 30 sayısının asal çarpanlara ayrılışını gösteriniz.

Önce 2 ile başlayalım:
$30 \div 2 = 15$
15, 2'ye bölünmez, 3'e bölelim:
$15 \div 3 = 5$
5 asal sayıdır.
Sonuç: $30 = 2 \times 3 \times 5$
Üslü gösterime ihtiyaç yok çünkü aynı asal çarpandan birden fazla yok.

Örnek 3. 40 sayısının asal çarpanlarını üslü ifadelerle yazınız.

$40 \div 2 = 20$
$20 \div 2 = 10$
$10 \div 2 = 5$
5 asal sayıdır.
Dolayısıyla $40 = 2 \times 2 \times 2 \times 5 = 2^{3} \times 5$ olarak asal çarpanlarına ayrılmış olur.

Özetle

  • Pozitif tam sayıların çarpanları, o sayıyı kalansız bölen sayılardır.
  • Bir sayının asal çarpanları, o sayıyı oluşturan asal sayıların çarpımıdır.
  • Asal çarpanlara ayırma işlemi en küçük asal sayıdan başlanarak yapılır.
  • Elde edilen asal çarpanlar, üslü ifadelerle gösterilebilir.
  • Asal çarpanlara ayırmak, matematikte bölünebilme ve sadeleştirme işlemleri için önemlidir.

Çarpanlar ve Asal Çarpanlar — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
36 sayısının asal çarpanları nelerdir?
A2 ve 3
B3 ve 6
C2 ve 9
D1 ve 36
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$36 = 2^{2} \times 3^{2}$ olduğundan 36 sayısının asal çarpanları 2 ve 3'tür.
2Kolay
12 sayısının kaç tane pozitif çarpanı vardır?
A4
B5
C6
D8
Çözümü göster
Doğru cevap: C
12 sayısının pozitif çarpanları 1, 2, 3, 4, 6 ve 12'dir. Toplam 6 tanedir.
3Orta
81 sayısının asal çarpanlarına ayrılmış hâli aşağıdakilerden hangisidir?
A$3^{4}$
B$3^{3} \times 2$
C$9 \times 9$
D$3^{2} \times 3$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$81 = 3 \times 3 \times 3 \times 3 = 3^{4}$ olur. $9 \times 9 = 81$ olsa da 9 asal sayı değildir; $3^{3} \times 2 = 54$ ve $3^{2} \times 3 = 27$ değerleri 81'e eşit değildir.
4Orta
90 sayısının farklı asal çarpanlarının toplamı kaçtır?
A10
B12
C15
D18
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$90 = 2 \times 3^{2} \times 5$ olduğundan farklı asal çarpanları 2, 3 ve 5'tir. Toplamları $2 + 3 + 5 = 10$ olur.
5Zor
45 sayısının çarpanları toplamı kaçtır?
A72
B78
C84
D90
Çözümü göster
Doğru cevap: B
45 sayısının pozitif çarpanları 1, 3, 5, 9, 15 ve 45'tir. Toplamları $1 + 3 + 5 + 9 + 15 + 45 = 78$ olur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular