Çözümü göster
$14 = 2 \times 7$ ve $35 = 5 \times 7$ olduğundan ortak asal çarpan yalnızca 7'dir. EBOB $= 7$ olur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bu konuda iki doğal sayının en büyük ortak böleni (EBOB) ve en küçük ortak katı (EKOK) kavramlarını öğreneceğiz. Ayrıca iki sayının aralarında asal olup olmadığını nasıl anlayacağımızı göreceğiz. Bu bilgiler günlük hayatta ve matematikte çok sık kullanılır.
EBOB, iki veya daha fazla doğal sayının ortak bölenleri arasındaki en büyük sayıdır. Kısaca, verilen sayıları tam olarak bölen en büyük pozitif sayıya EBOB denir. EBOB, iki sayının aynı anda bölünebildiği en büyük böleni bulmamıza yarar.
EKOK, iki veya daha fazla doğal sayının ortak katları arasındaki en küçük sayıdır. Başka bir deyişle, verilen sayıların hepsinin kalansız böldüğü en küçük pozitif sayıya EKOK denir. EKOK, iki sayının aynı anda tam böldüğü en küçük katı bulmak için kullanılır.
EBOB ve EKOK bulmak için genellikle asal çarpanlara ayırma yöntemi kullanılır. Her iki sayı asal çarpanlarına ayrılır. EBOB bulunurken ortak olan asal çarpanların en küçük üssü alınır ve çarpılır. EKOK bulunurken ise ortak olanların en büyük üssü, diğerlerinden de varsa tüm asal çarpanlar alınır ve çarpılır.
İki doğal sayı sadece 1 sayısını ortak bölen olarak bulunduruyorsa, yani EBOB'ları 1 ise, bu sayılara aralarında asal denir. Burada önemli olan sayıların kendilerinin asal olması değil, birbirlerine bakıldığında ortak bölenlerinin yalnızca 1 olmasıdır.
Örnek 1. 18 ve 24 sayılarının EBOB'unu ve EKOK'unu bulunuz.
İlk olarak asal çarpanlara ayıralım:
18 = 2 × 3 × 3
24 = 2 × 2 × 2 × 3
Ortak asal çarpanlar: 2 ve 3
EBOB: 2'nin en küçük üssü 1, 3'ün en küçük üssü 1
EBOB = 2¹ × 3¹ = 2 × 3 = 6
EKOK: 2'nin en büyük üssü 3, 3'ün en büyük üssü 2
EKOK = 2³ × 3² = 8 × 9 = 72
Örnek 2. 15 ve 28 sayılarının aralarında asal olup olmadığını gösteriniz.
Her iki sayının asal çarpanlarını bulalım:
15 = 3 × 5
28 = 2 × 2 × 7
Ortak hiçbir asal çarpan yok. Dolayısıyla EBOB(15, 28) = 1 olduğu için 15 ve 28 aralarında asaldır.
Örnek 3. 12 ve 30 sayılarının asal çarpanlarını kullanarak EBOB ve EKOK değerlerini belirleyiniz.
Asal çarpanlarına ayıralım:
12 = 2² × 3¹
30 = 2¹ × 3¹ × 5¹
EBOB: Ortaklar 2 ve 3; 2'nin en küçük üssü 1, 3'ün en küçük üssü 1
EBOB = 2¹ × 3¹ = 2 × 3 = 6
EKOK: Tüm asal çarpanlar ve en büyük üssü alınır: 2² × 3¹ × 5¹ = 4 × 3 × 5 = 60
Örnek 4. 9 ve 25 sayılarının aralarında asal olduğunu gösteriniz.
9'un asal çarpanları: 3 × 3
25'in asal çarpanları: 5 × 5
Ortak asal çarpan yoktur. Yani EBOB(9, 25) = 1 ve bu iki sayı aralarında asaldır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.