MegaSoru

Dik Dairesel Silindir 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Dik Dairesel Silindir Konu Anlatımı

Dik dairesel silindir, günlük yaşamda sıkça karşımıza çıkan bir geometrik cisimdir. Bu konuyu öğrenerek silindirin temel elemanlarını, açınımını, yüzey alanı ve hacim hesaplarını rahatça yapabileceksiniz. Silindir kavramı, hem temel geometriyi hem de gerçek hayattaki cisimlerin mantığını anlamamız için önemlidir.

Dik Dairesel Silindirin Tanımı ve Temel Elemanları

Dik dairesel silindir; tabanları eş, paralel ve dairesel olan; yan yüzü açıldığında dikdörtgen şeklinde olan bir üç boyutlu geometrik cisimdir. Temel elemanları şunlardır:
- Taban yarıçapı ($r$): Silindirin tabanındaki dairenin merkezinden kenarına olan uzaklık.
- Yükseklik ($h$): Bir tabandan diğer tabana dik olarak çizilen doğru parçasının uzunluğu.
- Yan yüz: Silindirin dairesel tabanlarını birleştiren ve açıldığında dikdörtgen şeklinde olan yüzüdür.
- Tabanlar: İki adet eş ve paralel daireden oluşur.

Silindirin Açınımı

Bir dik dairesel silindiri düz bir şekilde açtığımızda üç parça elde ederiz: iki adet dairesel taban ve bir adet dikdörtgen yan yüz. Bu dikdörtgenin kısa kenarı silindirin yüksekliğine ($h$), uzun kenarı ise tabanın çevresine ($2\boldsymbol{\times} \boldsymbol{\text{π}} r$) eşittir. Açınım, silindiri anlamamıza ve yüzey alanı hesaplamamızda kolaylık sağlar.

Dik Dairesel Silindirin Yüzey Alanı

Bir silindirin yüzey alanı, yan yüzün ve iki taban dairesinin alanlarının toplamıdır. Taban alanı $\boldsymbol{\text{π}} r^{2}$'dir. Yan yüz açıldığında oluşan dikdörtgenin alanı ise $2\boldsymbol{\times} \boldsymbol{\text{π}} r \times h$ olarak bulunur. Toplam yüzey alanı şöyle hesaplanır:

$A = 2 \times \text{π} r^{2} + 2 \times \text{π} r h$

Burada $2\text{π} r^{2}$ iki taban alanını, $2\text{π} r h$ ise yan yüzün alanını gösterir.

Dik Dairesel Silindirin Hacmi

Bir silindirin hacmi, taban alanı ile yüksekliğin çarpımıdır. Yani tabandaki dairenin alanı ile yükseklik çarpılır:

$V = \text{π} r^{2} h$

Bu formülle, silindirin içine ne kadar madde (su, kum vb.) sığabileceğini hesaplayabiliriz. Dik dairesel silindirin hacmi, aynı taban alanına ve yüksekliğe sahip bir dik prizmanın hacmiyle benzer şekilde bulunur. Ancak dairesel tabanlı olduğu için alan hesabında $\text{π} r^{2}$ kullanılır.

Silindirin Hacmini Tahmin Etme ve Prizmayla İlişkilendirme

Silindirin hacmini tahmin etmek için önce tabanının yaklaşık alanı hesaplanır, sonra bu taban kaç kat çıkıyorsa yüksekliğiyle çarpılır. Aynı yükseklik ve aynı çapta bir dik prizmanın tabanı kare olurken, silindirde daireseldir. Bu nedenle hacim hesapları formül olarak benzer (taban alanı × yükseklik) olsa da, dairenin alanının farklı olması sonucu etkilemektedir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Taban yarıçapı $4$ cm, yüksekliği $10$ cm olan bir dik dairesel silindirin açınımını oluşturan şekilleri ve boyutlarını belirtiniz.

Silindirin açınımında iki eş daire ve bir dikdörtgen bulunur. Dairelerin yarıçapı $4$ cm'dir. Dikdörtgenin kısa kenarı silindirin yüksekliği olan $10$ cm, uzun kenarı ise taban çevresi olan $2 \times \text{π} \times 4 = 8\text{π}$ cm'dir.

Örnek 2. Taban yarıçapı $3$ cm, yüksekliği $8$ cm olan bir dik dairesel silindirin yüzey alanını hesaplayınız. ($\text{π} = 3$ alınız.)

Taban alanı $= \text{π} r^{2} = 3 \times 3^{2} = 27 \text{ cm}^{2}$. İki taban toplamı $= 2 \times 27 = 54 \text{ cm}^{2}$.
Yan yüz alanı $= 2 \times \text{π} \times r \times h = 2 \times 3 \times 3 \times 8 = 144 \text{ cm}^{2}$.
Toplam yüzey alanı $= 54 + 144 = 198 \text{ cm}^{2}$.

Örnek 3. Çapı $12$ cm, yüksekliği $15$ cm olan bir dik dairesel silindirin hacmini bulunuz. ($\text{π} = 3$ alınız.)

Çap $12$ cm olduğuna göre yarıçap $r = 6$ cm.
Taban alanı $= \text{π} r^{2} = 3 \times 6^{2} = 108 \text{ cm}^{2}$
Hacim $= \text{π} r^{2} h = 108 \times 15 = 1.620 \text{ cm}^{3}$.

Örnek 4. Bir dik prizmanın tabanı $5$ cm kenar uzunluğunda kare ve yüksekliği $10$ cm’dir. Aynı yükseklikte taban yarıçapı $5$ cm olan bir dik dairesel silindirin hacimleri arasındaki farkı bulunuz. ($\text{π} = 3$)

Prizmanın hacmi: $5 \times 5 \times 10 = 250 \text{ cm}^{3}$
Silindirin hacmi: $\text{π} \times 5^{2} \times 10 = 3 \times 25 \times 10 = 750 \text{ cm}^{3}$
Fark: $750 - 250 = 500 \text{ cm}^{3}$

Özetle

  • Dik dairesel silindir, iki eş dairesel tabana ve bir dikdörtgen yan yüzeye sahiptir.
  • Silindirin yüzey alanı $A = 2 \times \text{π} r^{2} + 2 \times \text{π} r h$ ile bulunur.
  • Silindirin hacmi $V = \text{π} r^{2} h$ formülüyle hesaplanır.
  • Silindirin açınımı iki daire ve bir dikdörtgenden oluşur.
  • Silindirin hacmi, aynı yükseklik ve taban uzunluğunda bir dik prizmanın hacmiyle karşılaştırılırken dairenin alanına dikkat edilir.

Dik Dairesel Silindir — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Taban yarıçapı 3 cm ve yüksekliği 4 cm olan bir dik dairesel silindirin hacmi kaç $\text{cm}^{3}$ tür? ($\pi=3$ alınız.)
A36
B72
C108
D144
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Silindirin hacmi $V=\pi r^{2}h$ bağıntısıyla bulunur. $\pi=3$, $r=3$, $h=4$ için $V=3\cdot 3^{2}\cdot 4=3\cdot 9\cdot 4=108\ \text{cm}^{3}$ olur.
2Kolay
Aşağıdaki geometrik cisimlerden hangisinin köşesi yoktur?
AKüp
BDikdörtgenler prizması
CDik dairesel silindir
DKare prizma
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Köşe, en az üç yüzün birleştiği noktadır. Küpün, dikdörtgenler prizmasının ve kare prizmanın 8'er köşesi vardır. Silindirin tabanları daire olduğundan ve yan yüzeyi eğri olduğundan köşesi yoktur.
3Orta
Taban yarıçapı 4 cm ve yüksekliği 7 cm olan bir dik dairesel silindirin hacmi kaç $\text{cm}^{3}$ tür? ($\pi=3$ alınız.)
A84
B168
C336
D448
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Dik dairesel silindirin hacmi taban alanı ile yüksekliğin çarpımıdır: $V=\pi r^{2}h$. $\pi=3$, $r=4$, $h=7$ için $V=3\cdot 4^{2}\cdot 7=3\cdot 16\cdot 7=336\ \text{cm}^{3}$ bulunur.
4Orta
Yüksekliği 7 cm ve taban çapı 8 cm olan bir dik dairesel silindirin alt ve üst tabanları dahil toplam yüzey alanı kaç $\text{cm}^{2}$ dir? ($\pi=3$ alınız.)
A96
B168
C216
D264
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Taban çapı 8 cm olduğundan yarıçap $r=4$ cm'dir. İki taban alanı $2\pi r^{2}=2\cdot 3\cdot 16=96$, yan yüzey alanı $2\pi r h=2\cdot 3\cdot 4\cdot 7=168$ olur. Toplam yüzey alanı $96+168=264\ \text{cm}^{2}$ bulunur.
5Zor
Bir içecek firması aynı miktarda içecek alabilen iki farklı silindir kutu tasarlıyor. K kutusunun yarıçapı $6$ cm ve yüksekliği $8$ cm'dir. L kutusunun yarıçapı $4$ cm olduğuna göre iki kutunun hacimleri eşit olacak şekilde L kutusunun yüksekliği kaç santimetre olmalıdır?
A$12$
B$16$
C$18$
D$24$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
K kutusunun hacmi $\pi\cdot6^2\cdot8=288\pi\text{ cm}^3$'tür. L kutusunun hacmi $\pi\cdot4^2\cdot h=16\pi h$ olur. Hacimler eşit olduğundan $16\pi h=288\pi$ ve buradan $h=18$ cm bulunur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular