Çözümü göster
Silindirin hacmi $V=\pi r^{2}h$ bağıntısıyla bulunur. $\pi=3$, $r=3$, $h=4$ için $V=3\cdot 3^{2}\cdot 4=3\cdot 9\cdot 4=108\ \text{cm}^{3}$ olur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Dik dairesel silindir, günlük yaşamda sıkça karşımıza çıkan bir geometrik cisimdir. Bu konuyu öğrenerek silindirin temel elemanlarını, açınımını, yüzey alanı ve hacim hesaplarını rahatça yapabileceksiniz. Silindir kavramı, hem temel geometriyi hem de gerçek hayattaki cisimlerin mantığını anlamamız için önemlidir.
Dik dairesel silindir; tabanları eş, paralel ve dairesel olan; yan yüzü açıldığında dikdörtgen şeklinde olan bir üç boyutlu geometrik cisimdir. Temel elemanları şunlardır:
- Taban yarıçapı ($r$): Silindirin tabanındaki dairenin merkezinden kenarına olan uzaklık.
- Yükseklik ($h$): Bir tabandan diğer tabana dik olarak çizilen doğru parçasının uzunluğu.
- Yan yüz: Silindirin dairesel tabanlarını birleştiren ve açıldığında dikdörtgen şeklinde olan yüzüdür.
- Tabanlar: İki adet eş ve paralel daireden oluşur.
Bir dik dairesel silindiri düz bir şekilde açtığımızda üç parça elde ederiz: iki adet dairesel taban ve bir adet dikdörtgen yan yüz. Bu dikdörtgenin kısa kenarı silindirin yüksekliğine ($h$), uzun kenarı ise tabanın çevresine ($2\boldsymbol{\times} \boldsymbol{\text{π}} r$) eşittir. Açınım, silindiri anlamamıza ve yüzey alanı hesaplamamızda kolaylık sağlar.
Bir silindirin yüzey alanı, yan yüzün ve iki taban dairesinin alanlarının toplamıdır. Taban alanı $\boldsymbol{\text{π}} r^{2}$'dir. Yan yüz açıldığında oluşan dikdörtgenin alanı ise $2\boldsymbol{\times} \boldsymbol{\text{π}} r \times h$ olarak bulunur. Toplam yüzey alanı şöyle hesaplanır:
$A = 2 \times \text{π} r^{2} + 2 \times \text{π} r h$
Burada $2\text{π} r^{2}$ iki taban alanını, $2\text{π} r h$ ise yan yüzün alanını gösterir.
Bir silindirin hacmi, taban alanı ile yüksekliğin çarpımıdır. Yani tabandaki dairenin alanı ile yükseklik çarpılır:
$V = \text{π} r^{2} h$
Bu formülle, silindirin içine ne kadar madde (su, kum vb.) sığabileceğini hesaplayabiliriz. Dik dairesel silindirin hacmi, aynı taban alanına ve yüksekliğe sahip bir dik prizmanın hacmiyle benzer şekilde bulunur. Ancak dairesel tabanlı olduğu için alan hesabında $\text{π} r^{2}$ kullanılır.
Silindirin hacmini tahmin etmek için önce tabanının yaklaşık alanı hesaplanır, sonra bu taban kaç kat çıkıyorsa yüksekliğiyle çarpılır. Aynı yükseklik ve aynı çapta bir dik prizmanın tabanı kare olurken, silindirde daireseldir. Bu nedenle hacim hesapları formül olarak benzer (taban alanı × yükseklik) olsa da, dairenin alanının farklı olması sonucu etkilemektedir.
Örnek 1. Taban yarıçapı $4$ cm, yüksekliği $10$ cm olan bir dik dairesel silindirin açınımını oluşturan şekilleri ve boyutlarını belirtiniz.
Silindirin açınımında iki eş daire ve bir dikdörtgen bulunur. Dairelerin yarıçapı $4$ cm'dir. Dikdörtgenin kısa kenarı silindirin yüksekliği olan $10$ cm, uzun kenarı ise taban çevresi olan $2 \times \text{π} \times 4 = 8\text{π}$ cm'dir.
Örnek 2. Taban yarıçapı $3$ cm, yüksekliği $8$ cm olan bir dik dairesel silindirin yüzey alanını hesaplayınız. ($\text{π} = 3$ alınız.)
Taban alanı $= \text{π} r^{2} = 3 \times 3^{2} = 27 \text{ cm}^{2}$. İki taban toplamı $= 2 \times 27 = 54 \text{ cm}^{2}$.
Yan yüz alanı $= 2 \times \text{π} \times r \times h = 2 \times 3 \times 3 \times 8 = 144 \text{ cm}^{2}$.
Toplam yüzey alanı $= 54 + 144 = 198 \text{ cm}^{2}$.
Örnek 3. Çapı $12$ cm, yüksekliği $15$ cm olan bir dik dairesel silindirin hacmini bulunuz. ($\text{π} = 3$ alınız.)
Çap $12$ cm olduğuna göre yarıçap $r = 6$ cm.
Taban alanı $= \text{π} r^{2} = 3 \times 6^{2} = 108 \text{ cm}^{2}$
Hacim $= \text{π} r^{2} h = 108 \times 15 = 1.620 \text{ cm}^{3}$.
Örnek 4. Bir dik prizmanın tabanı $5$ cm kenar uzunluğunda kare ve yüksekliği $10$ cm’dir. Aynı yükseklikte taban yarıçapı $5$ cm olan bir dik dairesel silindirin hacimleri arasındaki farkı bulunuz. ($\text{π} = 3$)
Prizmanın hacmi: $5 \times 5 \times 10 = 250 \text{ cm}^{3}$
Silindirin hacmi: $\text{π} \times 5^{2} \times 10 = 3 \times 25 \times 10 = 750 \text{ cm}^{3}$
Fark: $750 - 250 = 500 \text{ cm}^{3}$
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.