Çözümü göster
Not belirli bir yerde, aynı gün içindeki atmosfer koşullarını belirtir. Bu hava durumudur. Uzun yıllık iklim özelliklerini veya yıllık ortalamaları belirlemek için bu tek gözlem yeterli değildir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Hava olayları, atmosferde kısa süreli yaşanan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi değişimlerdir. Bu konuda hava olaylarının ölçülen değişkenleri, hava durumu ile iklim arasındaki fark, aşırı hava olayları ve bunların günlük hayata etkileri ele alınır.
Hava durumunu belirleyen başlıca değişkenler sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağıştır. Sıcaklık havanın ısı derecesini gösterir ve genellikle Celsius derecesiyle (°C) ölçülür. Basınç havanın yeryüzüne uyguladığı ağırlıktır ve hektopaskal (hPa) ya da milibar ile ifade edilir. Rüzgâr havanın yatay hareketidir; yönü ve hızı (metre/saniye ya da kilometre/saat) ile tanımlanır. Nem havadaki su buharı miktarıdır ve yüzde olarak verilir. Yağış yağmur, kar, dolu gibi şekillerde yeryüzüne düşen sudur ve milimetre (mm) ile ölçülür.
Bu değişkenlerin birbirine bağlı olduğu unutulmamalıdır: örneğin sıcaklık değişince basınç değişir, basınç farkı rüzgârı oluşturur, rüzgâr nemi taşır ve yağışa yol açabilir.
Hava durumu, belirli bir yerde belirli bir zamanda atmosferin durumudur ve kısa sürede değişir. "Bugün İstanbul'da yağmur yağıyor" bir hava durumu bilgisidir. İklim ise bir yerde uzun yıllar boyunca gözlenen hava olaylarının ortalaması ve genel eğilimidir. "Akdeniz kıyılarında yazlar sıcak ve kurak geçer" bir iklim bilgisidir.
Hava tahminleri uydu, radar ve yer gözlem istasyonlarından gelen verilerle yapılır. Tahminler olasılığa dayanır; kesin gerçekleşecek olay gibi sunulmazlar, belirsizlik taşırlar.
Beklenen değerlerin çok dışına çıkan olaylara aşırı hava olayları denir. Sıcak hava dalgası, soğuk hava dalgası, kuvvetli fırtına, yıldırım, dolu, kuraklık ve aşırı yağış bunlar arasındadır. Bu olaylar tarım ürünlerine, ulaşıma, enerji tüketimine, sağlığa ve can ve mal güvenliğine zarar verebilir.
Önlemler olayın türüne göre değişir. Sıcak hava dalgasında bol su içmek ve öğle saatlerinde güneşten kaçınmak, fırtınada açık alanlardan uzak durmak, dolu için örtü sistemleri ve erken uyarılar, kuraklık için su tasarrufu ve uygun ürün seçimi gibi.
Hava olayları giyimden ulaşıma, tarımdan sağlığa kadar günlük hayatı etkiler. Çiftçi ekim ve hasat zamanını, denizci sefer saatini, öğrenci okula gidiş biçimini hava durumuna göre planlar.
Halk takvimi, geçmişten günümüze gözlemlerle oluşmuş geleneksel bilgilerdir (örneğin belirli günlere bağlanan soğuk ya da sıcak dönemler). Bunlar gözleme dayanır ve kültürel değer taşır; ancak her yıl aynı biçimde gerçekleşeceği varsayılmamalı, bilimsel gözlem ve ölçüm verileriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Örnek 1. Aşağıdaki ifadelerden hangisi hava durumu, hangisi iklim bilgisidir? (I) Dün akşam İzmir'de rüzgâr saatte 60 kilometre hızla esti. (II) İç Anadolu'da kışlar soğuk ve karlı, yazlar sıcak ve kurak geçer.
I hava durumu bilgisidir, çünkü belirli bir yerde ve belirli bir zamandaki durumu anlatır. II iklim bilgisidir, çünkü uzun yıllar boyunca gözlenen genel eğilimi anlatır.
Örnek 2. Bir meteoroloji uyarısı "yarın bu bölgede kuvvetli yağış beklenmektedir" diyor. Bu uyarı yağışın kesin olarak yağacağı anlamına mı gelir?
Hayır. Hava tahminleri uydu, radar ve istasyon verilerine dayanan olasılık hesaplarıdır; kesin gerçekleşecek olay değildir. Uyarının amacı, olay gerçekleşirse oluşabilecek zararı azaltmak için önlem aldırmaktır.
Örnek 3. Bir tarım bölgesinde dolu yağışı, ürünlere ciddi zarar vermektedir. Hangi önlemler alınabilir?
Erken uyarı sistemlerinden yararlanmak, dolu geçirmez örtü ya da ağ sistemleri kullanmak, sigorta yaptırmak ve riskli dönemlerde ürünleri korumaya yönelik planlama yapmak mümkündür. Önlem, olayın ne zaman ve nerede etkili olduğuna göre seçilir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.