Çözümü göster
Hücre ocak ortalama sıcaklığını gösterir. Ortalama bütün günlük değerlerin aynı olduğu veya en yüksek sıcaklığın da aynı olduğu anlamına gelmez. Sıcaklık kaydı yağış miktarıyla karıştırılmamalıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
İklim türleri, bir bölgede uzun yıllar boyunca gözlenen sıcaklık ve yağış özelliklerine göre ayrılır. Bu konuda iklim verilerinin nasıl toplandığı, grafik ve tablolarla nasıl gösterildiği, Türkiye ve dünyadaki başlıca iklim türlerinin özellikleri ve verilerden iklim yorumlama ele alınır. İklim türü adlarını ezberlemekten çok, veriyi okuyup yorumlayabilmek önemlidir.
İklim verileri, uzun yıllara ait aylık sıcaklık ve yağış ölçümlerinden elde edilir. Veriler tablo hâlinde düzenlenir ya da grafikle gösterilir. İklimi göstermenin en yaygın yolu sıcaklık-yağış grafiğidir: sıcaklık çizgiyle, yağış sütunlarla gösterilir. Bu grafik iki değişkeni aylara göre birlikte okumayı sağlar.
Grafik hazırlarken amaç belirlenir, uygun veri toplanır, aylar sırayla yazılır ve eksenler birimleriyle etiketlenir. Okurken hangi aylar sıcak, hangi aylar yağışlı, yıllık sıcaklık farkı ne kadar gibi sorulara bakılır.
Türkiye'de üç ana iklim türü görülür. Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır; Ege ve Akdeniz kıyılarında etkilidir. Karadeniz ikliminde her mevsim yağış alınır, yazlar çok sıcak değildir, yıllık sıcaklık farkı azdır. Karasal iklimde ise kışlar soğuk ve kar yağışlıdır, yazlar sıcak ve kuraktır, yıllık ve günlük sıcaklık farkı fazladır; İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'nun büyük bölümü bu iklimin etkisindedir.
Bu farklılıkları enlem tek başına açıklamaz; denizlere yakınlık, yükselti, dağların uzanış yönü ve hava kütleleri de belirleyicidir.
Ekvatoral iklimde yıl boyunca sıcak ve bol yağış vardır. Savan ikliminde sıcaklık yüksektir, yağışlı ve kurak mevsimler belirgindir. Çöl ikliminde yağış çok azdır, gündüz ve gece arasındaki fark fazladır. Step ikliminde yağış azdır, kışlar soğuk, yazlar sıcaktır; bitki örtüsü bozkırdır. Muson ikliminde mevsimlik rüzgârlarla yaz mevsimi yağışlı geçer. Okyanusal (ılıman) iklimde her mevsim yağış alınır, kışlar ılık, yazlar serindir. Karasal iklimde yıllık sıcaklık farkı büyüktür. Tundra ve kutup iklimlerinde yıl boyunca soğuk hâkimdir ve yaz kısa ve serindir.
Bu iklimler yalnız sıcaklık ve yağışa göre değil, bitki örtüsü ve yaşam biçimi bakımından da farklıdır.
Bir iklim türünü belirlemek için tek bir ayın değil, yılın tamamının sıcaklık ve yağış değerlerine bakılır. Önce en sıcak ve en soğuk ayların değerlerine ve aradaki farka, sonra yağışın mevsimlere dağılışına bakılır. Yazın yağış çok azsa ve kışın fazlaysa Akdeniz iklimi akla gelir; her ay yağış varsa ve fark azsa Karadeniz ya da okyanusal iklim düşünülür.
Kuzey Yarım Küre'de en sıcak aylar genellikle Haziran-Ağustos, en soğuk aylar Aralık-Şubat'tır. Güney Yarım Küre'de mevsimler ters olduğundan en sıcak aylar Aralık-Şubat, en soğuk aylar Haziran-Ağustos olur.
Örnek 1. Bir istasyonda Temmuz ayının ortalama sıcaklığı 28 °C ve yağışı 3 mm, Ocak ayının sıcaklığı 9 °C ve yağışı 130 mm'dir. Bu istasyon Kuzey Yarım Küre'de ise hangi iklim türünü gösterir?
Yazın sıcak ve çok kurak, kışın ılık ve yağışlı olan bu özellik Akdeniz iklimidir. Yağışın kışa kayması ve yazın çok az olması bu iklimin ayırt edici özelliğidir.
Örnek 2. Bir istasyonda her ay 80 ile 120 mm arasında yağış alınmakta, en sıcak ay 21 °C ve en soğuk ay 7 °C'dir. Hangi iklim türüne uygundur ve hangi özelliği bunu gösterir?
Yıl boyu yağış alması ve yıllık sıcaklık farkının az olması (14 °C) Karadeniz ya da okyanusal iklime uygundur. Karasal iklimde yıllık sıcaklık farkı çok daha büyük, Akdeniz ikliminde yaz yağışı çok azdır.
Örnek 3. Bir öğrenci iklimi göstermek için sıcaklık ve yağış değerlerini aynı grafikte vermek istiyor. Hangi gösterimi seçmelidir?
Sıcaklık çizgi, yağış sütun olacak biçimde hazırlanan sıcaklık-yağış grafiği uygundur. Aylar yatay eksende sıralanır ve iki değişken birlikte okunur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.