MegaSoru

İklim Türleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

İklim Türleri Konu Anlatımı

İklim türleri, bir bölgede uzun yıllar boyunca gözlenen sıcaklık ve yağış özelliklerine göre ayrılır. Bu konuda iklim verilerinin nasıl toplandığı, grafik ve tablolarla nasıl gösterildiği, Türkiye ve dünyadaki başlıca iklim türlerinin özellikleri ve verilerden iklim yorumlama ele alınır. İklim türü adlarını ezberlemekten çok, veriyi okuyup yorumlayabilmek önemlidir.

İklim verilerini toplama ve gösterme

İklim verileri, uzun yıllara ait aylık sıcaklık ve yağış ölçümlerinden elde edilir. Veriler tablo hâlinde düzenlenir ya da grafikle gösterilir. İklimi göstermenin en yaygın yolu sıcaklık-yağış grafiğidir: sıcaklık çizgiyle, yağış sütunlarla gösterilir. Bu grafik iki değişkeni aylara göre birlikte okumayı sağlar.
Grafik hazırlarken amaç belirlenir, uygun veri toplanır, aylar sırayla yazılır ve eksenler birimleriyle etiketlenir. Okurken hangi aylar sıcak, hangi aylar yağışlı, yıllık sıcaklık farkı ne kadar gibi sorulara bakılır.

Türkiye'de başlıca iklim türleri

Türkiye'de üç ana iklim türü görülür. Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır; Ege ve Akdeniz kıyılarında etkilidir. Karadeniz ikliminde her mevsim yağış alınır, yazlar çok sıcak değildir, yıllık sıcaklık farkı azdır. Karasal iklimde ise kışlar soğuk ve kar yağışlıdır, yazlar sıcak ve kuraktır, yıllık ve günlük sıcaklık farkı fazladır; İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'nun büyük bölümü bu iklimin etkisindedir.
Bu farklılıkları enlem tek başına açıklamaz; denizlere yakınlık, yükselti, dağların uzanış yönü ve hava kütleleri de belirleyicidir.

Dünyada başlıca iklim türleri

Ekvatoral iklimde yıl boyunca sıcak ve bol yağış vardır. Savan ikliminde sıcaklık yüksektir, yağışlı ve kurak mevsimler belirgindir. Çöl ikliminde yağış çok azdır, gündüz ve gece arasındaki fark fazladır. Step ikliminde yağış azdır, kışlar soğuk, yazlar sıcaktır; bitki örtüsü bozkırdır. Muson ikliminde mevsimlik rüzgârlarla yaz mevsimi yağışlı geçer. Okyanusal (ılıman) iklimde her mevsim yağış alınır, kışlar ılık, yazlar serindir. Karasal iklimde yıllık sıcaklık farkı büyüktür. Tundra ve kutup iklimlerinde yıl boyunca soğuk hâkimdir ve yaz kısa ve serindir.
Bu iklimler yalnız sıcaklık ve yağışa göre değil, bitki örtüsü ve yaşam biçimi bakımından da farklıdır.

Veriden iklim yorumlama

Bir iklim türünü belirlemek için tek bir ayın değil, yılın tamamının sıcaklık ve yağış değerlerine bakılır. Önce en sıcak ve en soğuk ayların değerlerine ve aradaki farka, sonra yağışın mevsimlere dağılışına bakılır. Yazın yağış çok azsa ve kışın fazlaysa Akdeniz iklimi akla gelir; her ay yağış varsa ve fark azsa Karadeniz ya da okyanusal iklim düşünülür.
Kuzey Yarım Küre'de en sıcak aylar genellikle Haziran-Ağustos, en soğuk aylar Aralık-Şubat'tır. Güney Yarım Küre'de mevsimler ters olduğundan en sıcak aylar Aralık-Şubat, en soğuk aylar Haziran-Ağustos olur.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir istasyonda Temmuz ayının ortalama sıcaklığı 28 °C ve yağışı 3 mm, Ocak ayının sıcaklığı 9 °C ve yağışı 130 mm'dir. Bu istasyon Kuzey Yarım Küre'de ise hangi iklim türünü gösterir?

Yazın sıcak ve çok kurak, kışın ılık ve yağışlı olan bu özellik Akdeniz iklimidir. Yağışın kışa kayması ve yazın çok az olması bu iklimin ayırt edici özelliğidir.

Örnek 2. Bir istasyonda her ay 80 ile 120 mm arasında yağış alınmakta, en sıcak ay 21 °C ve en soğuk ay 7 °C'dir. Hangi iklim türüne uygundur ve hangi özelliği bunu gösterir?

Yıl boyu yağış alması ve yıllık sıcaklık farkının az olması (14 °C) Karadeniz ya da okyanusal iklime uygundur. Karasal iklimde yıllık sıcaklık farkı çok daha büyük, Akdeniz ikliminde yaz yağışı çok azdır.

Örnek 3. Bir öğrenci iklimi göstermek için sıcaklık ve yağış değerlerini aynı grafikte vermek istiyor. Hangi gösterimi seçmelidir?

Sıcaklık çizgi, yağış sütun olacak biçimde hazırlanan sıcaklık-yağış grafiği uygundur. Aylar yatay eksende sıralanır ve iki değişken birlikte okunur.

Özetle

  • İklim verileri uzun yıllara ait sıcaklık ve yağış ölçümlerinden elde edilir.
  • Sıcaklık çizgi, yağış sütun olarak çizilen grafik iklimi göstermek için yaygın kullanılan gösterimdir.
  • Türkiye'de Akdeniz, Karadeniz ve karasal iklim türleri görülür.
  • İklim, tek bir ayın değil yılın tamamındaki sıcaklık ve yağış özelliklerine göre belirlenir.
  • Kuzey ve Güney Yarım Küre'de mevsimler terstir.

İklim Türleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Uzun dönem iklim çizelgesinde K istasyonunun ocak ortalama sıcaklığı 4°C olarak verilmiştir. Bu hücre hangi bilgiyi gösterir?
AOcakta her gün sıcaklığın tam 4°C olduğunu
BOcakta düşen toplam yağışın 4 mm olduğunu
Cİlgili dönemin ocak aylarına ait ortalama sıcaklığı
DOcakta görülen en yüksek sıcaklığın kesin 4°C olduğunu
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Hücre ocak ortalama sıcaklığını gösterir. Ortalama bütün günlük değerlerin aynı olduğu veya en yüksek sıcaklığın da aynı olduğu anlamına gelmez. Sıcaklık kaydı yağış miktarıyla karıştırılmamalıdır.
2Kolay
Bir iklim çizelgesinin açıklamasında "— işareti veri bulunmadığını gösterir." yazmaktadır. Bir ayın yağış hücresinde bu işaret vardır. Hücre nasıl okunmalıdır?
AO ayın yağışı 0 mm'dir.
BO ayın yağış değeri tabloda verilmemiştir.
CO ayın yağışı yıllık toplamdan büyüktür.
DO ay yılın en yağışlı ayıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Tablonun açıklaması işaretin eksik veri anlamına geldiğini belirtir. Eksik kayıt sıfır yağış değildir ve en yağışlı ay gibi bir sıralama bilgisi sağlamaz.
3Orta
Yağış (mm)Sıcaklık (°C)Yağış (mm)Sıcaklık (°C)0020540106015802010025120301109065402512572060951208912162024272724191410OcaŞubMarNisMayHazTemAğuEylEkiKasAra
Kuzey Yarım Küre'deki kurgusal K istasyonunun iklim grafiğine göre haziran–ağustos dönemi için hangi ifade uygundur?
ASıcaklıklar yüksekken yağış, kış aylarına göre azdır.
BSıcaklık bütün aylarda aynı kalırken yağış artmıştır.
CÜç ayda da yağış ocak değerinden fazladır.
DSıcaklıkların en düşük ve yağışın en yüksek olduğu dönemdir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Haziran–ağustos sıcaklıkları 24, 27 ve 27°C; yağışları 12, 5 ve 7 mm'dir. Aralık–şubat sıcaklıkları 10, 8 ve 9°C, yağışları 120, 110 ve 90 mm'dir. Grafik sıcak yaz döneminin kışa göre az yağışlı olduğunu gösterir.
4Orta
Türkiye kıyıları için hazırlanmış temsilî iki iklim çizelgesinde, Karadeniz kıyı özelliklerini temsil eden K'nin haziran, temmuz ve ağustos yağışları 70, 60, 80 mm; Akdeniz kıyı özelliklerini temsil eden L'nin aynı ayları 10, 3, 5 mm'dir. Bunlar gerçek bir istasyonun ölçümleri değildir. Hangi karşılaştırma yapılabilir?
AK'de bütün mevsimlerin yağışı eşittir.
BL'nin yaz yağışı toplamı K'den fazladır.
Cİki örneğin yıllık yağış toplamları bu üç ayla kesin belirlenir.
DK'nin yaz yağışı toplamı L'den fazladır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Verilen yaz toplamı K için 70+60+80=210 mm, L için 10+3+5=18 mm'dir. K'nin yaz toplamı daha fazladır. Diğer aylar verilmediği için yıllık toplam veya bütün mevsimlerin eşitliği çıkarılamaz.
5Zor
Yağış (mm)Sıcaklık (°C)Yağış (mm)Sıcaklık (°C)002555010751510020125251503081025508010013011075452515272623191613111215182225OcaŞubMarNisMayHazTemAğuEylEkiKasAra
Güney Yarım Küre'nin orta enlemlerindeki kurgusal bir istasyonun iklim grafiği verilmiştir. Yaz aralık–şubat, kış haziran–ağustos alınacaktır. Bu iki mevsimi karşılaştıran hangi ifade doğrudur?
AKış yağışı toplamı daha fazladır; yaz sıcaklıkları daha yüksektir.
BYaz ve kış yağış toplamları eşittir.
CYaz yağışı toplamı kıştan fazladır ve yaz daha soğuktur.
DHaziran–ağustos yaz olduğundan en sıcak dönemdir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Yaz yağışı 15+8+10=33 mm, kış yağışı 100+130+110=340 mm'dir. Yaz sıcaklıkları 25, 27, 26°C; kış sıcaklıkları 13, 11, 12°C'dir. Güney Yarım Küre mevsimleri Kuzey Yarım Küre aylarıyla eşleştirilmemelidir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular