MegaSoru

Pisagor ve Öklid Teoremleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Pisagor ve Öklid Teoremleri Konu Anlatımı

Pisagor ve Öklid teoremleri dik üçgendeki kenar ve yükseklik uzunlukları arasındaki ilişkileri verir. İkisi de benzer üçgenlerle ispatlanır ve uzaklık, merdiven–duvar gibi birçok problemde kullanılır.

Öklid teoremi

$ABC$ üçgeninde $A$ açısı dik olsun ve $A$'dan hipotenüse çizilen yüksekliğin ayağı $H$ olsun. Hipotenüs $BC=a$, dik kenarlar $AB=c$ ve $AC=b$, yükseklik $AH=h$, hipotenüsün parçaları $BH=p$ ve $HC=q$ olmak üzere:
• $h^2=p\cdot q$
• $c^2=p\cdot a$
• $b^2=q\cdot a$
Bu bağıntılar, yükseklik ile ayrılan $HBA$, $HAC$ ve $ABC$ dik üçgenlerinin benzerliğinden elde edilir: örneğin $HBA\sim ABC$ olduğundan $\dfrac{BH}{AB}=\dfrac{AB}{BC}$, yani $c^2=p\cdot a$ bulunur.

Pisagor teoremi

Dik üçgende hipotenüsün karesi, dik kenarların kareleri toplamına eşittir: $a^2=b^2+c^2$. Öklid bağıntıları toplanırsa $b^2+c^2=a(p+q)=a\cdot a=a^2$ elde edilir; yani Pisagor teoremi Öklid teoreminden ve benzerlikten çıkarılabilir. Örneğin dik kenarları $6$ ve $8$ olan üçgenin hipotenüsü $\sqrt{36+64}=10$'dur; hipotenüsü $13$, bir dik kenarı $5$ olan üçgenin diğer dik kenarı $\sqrt{169-25}=12$'dir.

Dar ve geniş açılı üçgenler

Bir üçgenin en uzun kenarı $a$ ve diğer kenarları $b,c$ olsun. $a^2=b^2+c^2$ ise üçgen diktir; $a^2<b^2+c^2$ ise bütün açıları dardır (dar açılı); $a^2>b^2+c^2$ ise en uzun kenarın karşısındaki açı geniştir (geniş açılı üçgen).

Problemlerde kullanım

Verilenler ve istenenler belirlenip dik üçgen bulunur. Yükseklik veya hipotenüs parçaları söz konusuysa Öklid, iki kenarı bilinen dik üçgende üçüncü kenar için Pisagor kullanılır. Merdiven–duvar, uzaklık ve köşegen problemlerinde uygun dik üçgen çizilir. Sonuçlar $3-4-5$, $5-12-13$, $8-15-17$ gibi tam sayı üçlülerle kontrol edilebilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Hipotenüsü $13$, hipotenüse indirilen yüksekliği $6$ olan dik üçgende hipotenüsün parçalarını bulunuz.

$h^2=p\cdot q$ olduğundan $p\cdot q=36$ ve $p+q=13$ olur. Çarpımı $36$, toplamı $13$ olan sayılar $4$ ve $9$'dur.

Örnek 2. Dik üçgende hipotenüse indirilen yükseklik $12$ ve hipotenüsün bir parçası $9$ ise diğer parçayı, hipotenüsü ve dik kenarları bulunuz.

$h^2=p\cdot q$ ise $144=9\cdot q$ ve $q=16$ olur. Hipotenüs $9+16=25$'tir. $c^2=p\cdot a=9\cdot25=225$ olduğundan $c=15$; $b^2=q\cdot a=16\cdot25=400$ olduğundan $b=20$ bulunur. Kontrol: $15^2+20^2=625=25^2$.

Örnek 3. Kenarları $5$, $7$ ve $9$ olan üçgen dar, dik ya da geniş açılı mıdır?

En uzun kenar $9$'dur: $9^2=81$ ve $5^2+7^2=25+49=74$. $81>74$ olduğundan üçgen geniş açılıdır.

Örnek 4. Boyu $10$ m olan bir merdiven, duvardan $6$ m uzaklığa dayanıyor. Merdiven duvarda yerden kaç metre yüksekliğe ulaşır?

Duvar, zemin ve merdiven dik üçgen oluşturur: $h^2+6^2=10^2$ ise $h^2=64$ ve $h=8$ metredir.

Özetle

  • Öklid: $h^2=p\cdot q$, $c^2=p\cdot a$, $b^2=q\cdot a$; ispatı benzer üçgenlerledir.
  • Pisagor: dik üçgende $a^2=b^2+c^2$; Öklid bağıntılarının toplamından da elde edilir.
  • En uzun kenar $a$ için $a^2<b^2+c^2$ dar, $a^2=b^2+c^2$ dik, $a^2>b^2+c^2$ geniş açılı üçgeni gösterir.
  • Yükseklik ve hipotenüs parçaları için Öklid, kenar uzunlukları için Pisagor kullanılır.
  • $3-4-5$, $5-12-13$, $8-15-17$ gibi tam sayı üçlüleri kontrol için kullanılabilir.

Pisagor ve Öklid Teoremleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
ABCŞekil ölçekli değildir.
$ABC$ üçgeninde $m(\angle B)=90^\circ$'dir. Buna göre Pisagor Teoremi'ni ifade eden eşitlik hangisidir?
A$AB^2+BC^2=AC^2$
B$AB^2+AC^2=BC^2$
C$AC^2+BC^2=AB^2$
D$AB+BC=AC$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Dik açı $B$ köşesinde olduğundan dik açının karşısındaki $AC$ kenarı hipotenüstür. Pisagor Teoremi'ne göre dik kenarların kareleri toplamı hipotenüsün karesine eşittir: $AB^2+BC^2=AC^2$.
2Kolay
9 cm12 cm?ABCŞekil ölçekli değildir.
$ABC$ dik üçgeninde $m(\angle C)=90^\circ$, $|AC|=9$ cm ve $|BC|=12$ cm'dir. Buna göre $|AB|$ kaç santimetredir?
A$13$
B$15$
C$14$
D$16$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$AB$ hipotenüstür. Pisagor Teoremi'ne göre $AB^2=AC^2+BC^2=9^2+12^2=81+144=225$ olur. Uzunluk pozitif olduğundan $AB=15$ cm'dir.
3Orta
7 cmx25 cmPQRŞekil ölçekli değildir.
$PQR$ üçgeninde $m(\angle R)=90^\circ$, $|PR|=7$ cm ve $|PQ|=25$ cm'dir. Bir öğrenci bilinmeyen $|QR|=x$ için $7^2+25^2=x^2$ bağıntısını yazıyor. Öğrencinin yaptığı hata hangisidir?
A7 sayısının karesini almamalıdır.
BPisagor Teoremi'nde toplama yerine çarpma yapılmalıdır.
CPisagor Teoremi yalnız ikizkenar dik üçgenlerde kullanılabilir.
D$PQ$ hipotenüs olduğu hâlde onu dik kenar gibi kullanmıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Dik açı $R$ köşesinde olduğundan karşısındaki $PQ$ hipotenüstür. Bu nedenle doğru bağıntı $PR^2+QR^2=PQ^2$, yani $7^2+x^2=25^2$ olmalıdır.
4Orta
6 cm11 cm?BCAŞekil ölçekli değildir.
$ABC$ dik üçgeninde $m(\angle A)=90^\circ$, $|AB|=6$ cm ve $|AC|=11$ cm'dir. $|BC|$ uzunluğu aşağıdakilerden hangisidir?
A$\sqrt{157}$
B$\sqrt{85}$
C$\sqrt{121}$
D$17$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$BC$ hipotenüstür. $BC^2=AB^2+AC^2=6^2+11^2=36+121=157$ olduğundan $BC=\sqrt{157}$ cm'dir.
5Zor
Kenar uzunlukları $12$ cm, $16$ cm ve $20$ cm olan bir üçgeni inceleyen bir öğrenci $12^2+20^2\ne16^2$ olduğu için üçgenin dik olmadığını söylüyor. Öğrencinin hatası hangisidir?
AKareleri almak yerine kenarları toplamalıydı.
BYalnız 12 ve 16'nın eşit olup olmadığını kontrol etmeliydi.
CPisagor'un tersi yalnız eşkenar üçgenlerde kullanılabilir.
DEn büyük kenar olan 20'yi hipotenüs adayı olarak eşitliğin tek tarafında kullanmalıydı.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Pisagor Teoremi'nin tersinde en büyük kenar hipotenüs adayıdır. Doğru kontrol $12^2+16^2=20^2$ biçiminde yapılmalıdır. $144+256=400=20^2$ olduğundan üçgen aslında diktir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular