Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Tales Teoremi Konu Anlatımı
Tales teoremi, paralel doğruların kestiği doğru parçalarının orantılı olduğunu söyler. Benzer üçgenlerle ispatlanır ve gölge–boy, ölçek ve paralel doğrular arasındaki oran problemlerinde kullanılır.
Tales teoreminin ifadesi
$ABC$ üçgeninde $D$ noktası $AB$ üzerinde, $E$ noktası $AC$ üzerinde olsun ve $DE\parallel BC$ olsun. Bu durumda $\dfrac{AD}{DB}=\dfrac{AE}{EC}$ olur; ayrıca $\dfrac{AD}{AB}=\dfrac{AE}{AC}=\dfrac{DE}{BC}$ de geçerlidir.
İspatı
$DE\parallel BC$ olduğundan yöndeş açılar eşittir: $\angle ADE=\angle ABC$ ve $\angle AED=\angle ACB$. Ayrıca $A$ açısı ortaktır; böylece $ADE$ ve $ABC$ üçgenleri AA koşuluyla benzerdir. Benzerlikten $\dfrac{AD}{AB}=\dfrac{AE}{AC}$ yazılır. $AB=AD+DB$ ve $AC=AE+EC$ yerine konup içler dışlar çarpımı yapılırsa $AD\cdot EC=AE\cdot DB$ ve dolayısıyla $\dfrac{AD}{DB}=\dfrac{AE}{EC}$ elde edilir.
Paralel doğrular ve kesenler
Birbirine paralel üç (ya da daha fazla) doğru iki keseni keserse, kesenler üzerinde ayrılan parçalar orantılıdır. $d_1\parallel d_2\parallel d_3$ olup birinci kesen üzerinde parçalar $a$ ve $b$, ikinci kesen üzerinde karşılık gelen parçalar $c$ ve $x$ ise $\dfrac ab=\dfrac cx$ olur.
Problem çözme
Önce hangi doğruların paralel olduğu ve hangi doğruların kesen olduğu belirlenir. Sonra karşılıklı parçalar eşleştirilerek oran yazılır ve bilinmeyen bulunur. Gölge–boy ve harita problemlerinde ışınlar ya da doğrular paralel kabul edilir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. $DE\parallel BC$, $AD=4$, $DB=6$ ve $AE=6$ ise $EC$ kaçtır?
Tales teoremine göre $\dfrac{AD}{DB}=\dfrac{AE}{EC}$ olur: $\dfrac46=\dfrac6{EC}$. İçler dışlar çarpımından $4\cdot EC=36$ ve $EC=9$ bulunur.
Örnek 2. $DE\parallel BC$, $AD=3$, $DB=6$ ve $BC=12$ ise $DE$ kaçtır?
$AB=AD+DB=9$ olur. $\dfrac{DE}{BC}=\dfrac{AD}{AB}=\dfrac39$ olduğundan $DE=12\cdot\dfrac13=4$ bulunur.
Örnek 3. Üç paralel doğru bir kesen üzerinde $4$ ve $6$ uzunluklu parçalar, başka bir kesen üzerinde $10$ ve $x$ uzunluklu parçalar ayırıyor. $x$ kaçtır?
Parçalar orantılı olduğundan $\dfrac46=\dfrac{10}x$ olur. Buradan $4x=60$ ve $x=15$ bulunur.
Örnek 4. Boyu $1{,}5$ m olan bir direğin gölgesi $2$ m iken, aynı anda bir binanın gölgesi $30$ m ölçülüyor. Binanın yüksekliği kaç metredir?
Direk ve bina ile gölgelerinin oluşturduğu üçgenler benzerdir: $\dfrac{1{,}5}{2}=\dfrac h{30}$ ve $h=22{,}5$ metre bulunur.
Özetle
$DE\parallel BC$ ise $\dfrac{AD}{DB}=\dfrac{AE}{EC}$ ve $\dfrac{AD}{AB}=\dfrac{AE}{AC}=\dfrac{DE}{BC}$ olur.
Tales teoremi $ADE$ ve $ABC$ üçgenlerinin AA benzerliğine dayanır.
Paralel doğrular iki keseni orantılı parçalara ayırır.
Oran kurarken karşılıklı parçalar doğru eşleştirilmelidir.
Gölge–boy ve ölçek problemleri benzer üçgenlerle çözülür.
Tales Teoremi — örnek sorular
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.
1Kolay
Birbirine paralel $d_1$, $d_2$ ve $d_3$ doğrularını iki kesen kesmektedir. Birinci kesenin $d_1$ ile $d_2$ arasında kalan parçası $AB$, $d_2$ ile $d_3$ arasında kalan parçası $BC$; ikinci kesendeki karşılık gelen parçalar sırasıyla $DE$ ve $EF$'dir. Tales Teoremi'ne göre aşağıdaki oranlardan hangisi doğrudur?
A$\dfrac{AB}{BC}=\dfrac{DE}{EF}$
B$\dfrac{AB}{BC}=\dfrac{EF}{DE}$
C$\dfrac{AB}{DE}=\dfrac{EF}{BC}$
D$\dfrac{AB}{EF}=\dfrac{BC}{DE}$
Çözümü göster
Doğru cevap: A $AB$ ile $DE$, aynı iki paralel doğru arasında kalan karşılıklı parçalardır. Benzer şekilde $BC$ ile $EF$ karşılık gelir. Tales Teoremi'ne göre bu parçaların oranları eşittir: $AB/BC=DE/EF$.
2Kolay
Birbirine paralel $k$, $l$ ve $m$ doğruları iki kesen tarafından kesiliyor. Bir kesen üzerindeki kesişim noktaları sırasıyla $P,Q,R$; diğer kesendekiler aynı paraleller üzerinde sırasıyla $X,Y,Z$'dir. Buna göre $PQ$ doğru parçasının karşılığı hangisidir?
A$YZ$
B$XY$
C$XZ$
D$QR$
Çözümü göster
Doğru cevap: B $P$ ile $X$ birinci paralel, $Q$ ile $Y$ ikinci paralel üzerindedir. Bu nedenle $PQ$ ile $XY$, aynı iki paralel arasında kalan karşılık gelen parçalardır.
3Orta
Birbirine paralel üç doğru, iki keseni sırasıyla $A,B,C$ ve $D,E,F$ noktalarında kesmektedir. $|AB|=6$ cm, $|BC|=9$ cm ve $|DE|=12$ cm olduğuna göre $|EF|$ uzunluğunu bulmak için aşağıdaki eşitliklerden hangisi doğru kurulmuştur?
A$\dfrac{6}{9}=\dfrac{EF}{12}$
B$\dfrac{6}{12}=\dfrac{EF}{9}$
C$\dfrac{6}{9}=\dfrac{12}{EF}$
D$\dfrac{6}{6+9}=\dfrac{12}{EF}$
Çözümü göster
Doğru cevap: C $AB$ ile $DE$, $BC$ ile $EF$ karşılık gelen parçalardır. Tales Teoremi'ne göre $AB/BC=DE/EF$ yazılır. Yani $6/9=12/EF$ olur ve $|EF|=18$ cm bulunur. Diğer eşitliklerin hiçbiri karşılık gelen parçaları aynı sırada oranlamaz.
4Orta
$d_1\parallel d_2\parallel d_3$ doğruları iki keseni sırasıyla $A,B,C$ ve $D,E,F$ noktalarında kesmektedir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Tales Teoremi'nden elde edilen doğru bir orandır?
A$\dfrac{AB}{AC}=\dfrac{EF}{DF}$
B$\dfrac{BC}{AC}=\dfrac{DE}{DF}$
C$\dfrac{AC}{AB}=\dfrac{DE}{DF}$
D$\dfrac{AB}{AC}=\dfrac{DE}{DF}$
Çözümü göster
Doğru cevap: D $AB$ ile $DE$ karşılık gelen ilk parçalar, $AC$ ile $DF$ ise birinci paralelden üçüncü paralele kadar olan karşılık gelen bütün parçalardır. Bu nedenle $AB/AC=DE/DF$ yazılabilir.
5Zor
$d_1\parallel d_2\parallel d_3$ doğruları iki keseni sırasıyla $A,B,C$ ve $D,E,F$ noktalarında kesmektedir. $|AB|=5$ cm, $|AC|=13$ cm ve $|EF|=16$ cm olduğuna göre $|DF|$ kaç santimetredir?
A$22$
B$26$
C$24$
D$25$
Çözümü göster
Doğru cevap: B $BC=13-5=8$ cm'dir. $BC$ ile $EF$ karşılık geldiğinden ölçek oranı $8/16=1/2$'dir. Bütün parçalar için de $AC/DF=1/2$ olur. $13/DF=1/2$ olduğundan $DF=26$ cm bulunur.
Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?
MAT.9.4.4 Tales, Öklid ve Pisagor teoremlerini ispatlayabilme
MAT.9.4.5 Eşlik ve benzerlikle ilgili çıkarım ve teoremleri içeren problemleri çözebilme