MegaSoru

Doğrusal Fonksiyon Problemleri 70 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Doğrusal Fonksiyon Problemleri Konu Anlatımı

Gerçek yaşamdaki ücret tarifeleri, sıcaklık değişimleri ve depo doldurma gibi durumlar çoğu zaman doğrusal bir modelle ifade edilir. Bu konuda problem metninden cebirsel ya da grafik model kurulur, sonuç problemin bağlamında yorumlanır.

Doğrusal model kurma

Önce değişkenler belirlenir. Sabit değişim hızı (eğim) ve başlangıç değeri bulunur; model $f(x)=ax+b$ olur. Bir tablonun doğrusal olup olmadığı, $x$ eşit miktarda artarken $f(x)$'in de eşit miktarda değişip değişmediğine bakılarak anlaşılır.

Denklem ve eşitsizlik kurma

“Tam olarak”, “eşit olduğunda” ifadeleri denkleme; “en az”, “en çok”, “fazla değil” ifadeleri eşitsizliğe karşılık gelir. Bulunan çözüm, problemin bağlamına uygun olmalıdır: ürün sayısı tam sayı, süre negatif olamaz, model yalnız verilen aralıkta geçerlidir.

İki modeli karşılaştırma

İki tarife ya da iki durum karşılaştırılırken iki doğrusal fonksiyon eşitlenir. Eşitlik noktasından önce ve sonra hangi modelin daha elverişli olduğu eşitsizlikle ya da grafikle belirlenir.

Tolerans ve sınırlı geçerlilik

Bir ölçünün en çok belli bir sapmayla kabul edilmesi mutlak değerle ifade edilir: nominal değer $d$ ve izin verilen sapma $k$ ise $|x-d|\le k$ yazılır. Parçalı modellerde her parça yalnız kendi aralığında geçerlidir; model aralığının dışına çıkıldığında yapılan tahminler güvenilir olmayabilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir taksinin açılış ücreti 20 TL, kilometre başına ücreti 8 TL'dir. 15 km için ödenecek ücreti ve 100 TL ile en çok kaç km gidilebileceğini bulunuz.

Ücret $f(x)=8x+20$ olur. $f(15)=8\cdot15+20=140$ TL'dir. $8x+20\le100$ ise $8x\le80$ ve $x\le10$ olduğundan en çok 10 km gidilebilir.

Örnek 2. A tarifesi sabit 30 TL ve dakika başına $0{,}5$ TL, B tarifesi sabit 10 TL ve dakika başına 1 TL'dir. Hangi sürede iki tarife eşit ücrettir? Hangi tarife daha ucuzdur?

$f_A(x)=30+0{,}5x$ ve $f_B(x)=10+x$ olur. Eşitlik için $30+0{,}5x=10+x$ ise $20=0{,}5x$ ve $x=40$ dakikadır. 40 dakikadan sonra B'nin ücreti A'dan büyük olduğundan A daha uygundur; 40 dakikadan kısa konuşmalarda B daha ucuzdur.

Örnek 3. 80 litrelik bir depodan saatte 5 litre su boşaltılıyor. Depodaki su miktarını zamanın fonksiyonu olarak yazıp modelin geçerli olduğu aralığı bulunuz.

Su miktarı $f(t)=80-5t$ olur. $f(t)=0$ ise $t=16$ olduğundan depo 16 saatte boşalır. Model yalnız $0\le t\le16$ için geçerlidir; $t>16$ için su miktarı negatif çıkar ve anlamsızdır.

Örnek 4. 120 mm uzunluğunda üretilen bir parçanın uzunluğunun en çok $0{,}5$ mm sapabilmesine izin veriliyor. Kabul edilen uzunlukları bulunuz.

$|x-120|\le0{,}5$ yazılır. Buradan $-0{,}5\le x-120\le0{,}5$ ve $119{,}5\le x\le120{,}5$ bulunur.

Özetle

  • Doğrusal model $f(x)=ax+b$ biçimindedir: $a$ sabit değişim hızı, $b$ başlangıç değeridir.
  • “En az / en çok” ifadeleri eşitsizlik, “eşit” ifadesi denklem kurar.
  • Çözüm, problemin bağlamına (tam sayı, aralık, işaret) uygun olmalıdır.
  • İki model karşılaştırılırken fonksiyonlar eşitlenir ve eşitlik noktasının iki yanı incelenir.
  • Tolerans durumları $|x-d|\le k$ biçiminde yazılır.

Doğrusal Fonksiyon Problemleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir sayının $3$ katının $5$ fazlası $26$'dır. Buna göre bu sayı kaçtır?
A$5$
B$6$
C$8$
D$7$
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Sayı $x$ olsun. Verilen duruma göre $3x+5=26$ denklemi kurulur. $3x=21$ olduğundan $x=7$ bulunur.
2Kolay
Bir depoda başlangıçta $860$ litre su bulunmaktadır. Depodan her dakika $25$ litre su boşaltılıyor. Depoda $310$ litre su kaldığı anda geçen dakika sayısı $x$ olduğuna göre bu durumu temsil eden denklem hangisidir?
A$860-25x=310$
B$860+25x=310$
C$25x-860=310$
D$310-25x=860$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Başlangıçta $860$ litre vardır ve her dakika $25$ litre azaldığı için $x$ dakika sonraki miktar $860-25x$ olur. Bunun $310$ litre olduğu belirtilmiştir. Bu nedenle denklem $860-25x=310$ şeklindedir.
3Orta
Bir etkinliğe katılmak için toplam puanın en az $70$ olması gerekmektedir. İlk iki bölümden sırasıyla $24$ ve $31$ puan alan bir öğrencinin üçüncü bölümden alması gereken en az tam sayı puanı kaçtır?
A$14$
B$15$
C$16$
D$17$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Üçüncü bölüm puanı $x$ olsun. Toplamın en az 70 olması gerektiğinden $24+31+x\geq70$ yazılır. $55+x\geq70$ olduğundan $x\geq15$ bulunur. En az tam sayı değer 15'tir.
4Orta
Bir ulaşım hizmetinde sabit ücret $35$ TL, gidilen her kilometre için ücret ise $12$ TL'dir. Bir kişinin ödeyebileceği tutar en fazla $155$ TL olduğuna göre bu kişi en fazla kaç tam kilometre yol gidebilir?
A$8$
B$10$
C$9$
D$11$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Gidilen yol $x$ kilometre olsun. Toplam ücret $35+12x$ TL'dir. Bütçe en fazla 155 TL olduğundan $35+12x\leq155$ yazılır. Buradan $12x\leq120$ ve $x\leq10$ elde edilir. En büyük tam sayı değer 10'dur.
5Zor
Sabit hızla hareket eden bir araç bir yolu $4$ saatte almaktadır. Aynı hızla hareket etmeye devam eden araç, yolun uzunluğu %50 artırılırsa yeni yolu kaç saatte alır?
A$5$
B$6$
C$7$
D$8$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Sabit hızda yol ile zaman doğru orantılıdır. Yol %50 artırıldığında yeni yol eski yolun $1{,}5$ katı olur. Bu nedenle süre de $1{,}5$ katına çıkar: $4\cdot1{,}5=6$ saat.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular