Çözümü göster
Sayı $x$ olsun. Verilen duruma göre $3x+5=26$ denklemi kurulur. $3x=21$ olduğundan $x=7$ bulunur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Gerçek yaşamdaki ücret tarifeleri, sıcaklık değişimleri ve depo doldurma gibi durumlar çoğu zaman doğrusal bir modelle ifade edilir. Bu konuda problem metninden cebirsel ya da grafik model kurulur, sonuç problemin bağlamında yorumlanır.
Önce değişkenler belirlenir. Sabit değişim hızı (eğim) ve başlangıç değeri bulunur; model $f(x)=ax+b$ olur. Bir tablonun doğrusal olup olmadığı, $x$ eşit miktarda artarken $f(x)$'in de eşit miktarda değişip değişmediğine bakılarak anlaşılır.
“Tam olarak”, “eşit olduğunda” ifadeleri denkleme; “en az”, “en çok”, “fazla değil” ifadeleri eşitsizliğe karşılık gelir. Bulunan çözüm, problemin bağlamına uygun olmalıdır: ürün sayısı tam sayı, süre negatif olamaz, model yalnız verilen aralıkta geçerlidir.
İki tarife ya da iki durum karşılaştırılırken iki doğrusal fonksiyon eşitlenir. Eşitlik noktasından önce ve sonra hangi modelin daha elverişli olduğu eşitsizlikle ya da grafikle belirlenir.
Bir ölçünün en çok belli bir sapmayla kabul edilmesi mutlak değerle ifade edilir: nominal değer $d$ ve izin verilen sapma $k$ ise $|x-d|\le k$ yazılır. Parçalı modellerde her parça yalnız kendi aralığında geçerlidir; model aralığının dışına çıkıldığında yapılan tahminler güvenilir olmayabilir.
Örnek 1. Bir taksinin açılış ücreti 20 TL, kilometre başına ücreti 8 TL'dir. 15 km için ödenecek ücreti ve 100 TL ile en çok kaç km gidilebileceğini bulunuz.
Ücret $f(x)=8x+20$ olur. $f(15)=8\cdot15+20=140$ TL'dir. $8x+20\le100$ ise $8x\le80$ ve $x\le10$ olduğundan en çok 10 km gidilebilir.
Örnek 2. A tarifesi sabit 30 TL ve dakika başına $0{,}5$ TL, B tarifesi sabit 10 TL ve dakika başına 1 TL'dir. Hangi sürede iki tarife eşit ücrettir? Hangi tarife daha ucuzdur?
$f_A(x)=30+0{,}5x$ ve $f_B(x)=10+x$ olur. Eşitlik için $30+0{,}5x=10+x$ ise $20=0{,}5x$ ve $x=40$ dakikadır. 40 dakikadan sonra B'nin ücreti A'dan büyük olduğundan A daha uygundur; 40 dakikadan kısa konuşmalarda B daha ucuzdur.
Örnek 3. 80 litrelik bir depodan saatte 5 litre su boşaltılıyor. Depodaki su miktarını zamanın fonksiyonu olarak yazıp modelin geçerli olduğu aralığı bulunuz.
Su miktarı $f(t)=80-5t$ olur. $f(t)=0$ ise $t=16$ olduğundan depo 16 saatte boşalır. Model yalnız $0\le t\le16$ için geçerlidir; $t>16$ için su miktarı negatif çıkar ve anlamsızdır.
Örnek 4. 120 mm uzunluğunda üretilen bir parçanın uzunluğunun en çok $0{,}5$ mm sapabilmesine izin veriliyor. Kabul edilen uzunlukları bulunuz.
$|x-120|\le0{,}5$ yazılır. Buradan $-0{,}5\le x-120\le0{,}5$ ve $119{,}5\le x\le120{,}5$ bulunur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.