MegaSoru

Doğrusal Fonksiyonlar 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Doğrusal Fonksiyonlar Konu Anlatımı

Doğrusal fonksiyonlar, bir niceliğin bir başka niceliğe sabit hızla bağlı olduğu durumları anlatır. Bu konuda en basit doğrusal fonksiyon olan $f(x)=x$ ve ondan elde edilen $g(x)=a\cdot f(x\mp r)\pm k$ fonksiyonlarının grafikleri ve nitel özellikleri incelenir.

Doğrusal referans fonksiyonu

$f(x)=x$ fonksiyonunda her $x$ gerçek sayısına yine kendisi karşılık gelir. Tanım kümesi ve görüntü kümesi $\mathbb R$'dir. Grafiği orijinden geçen, eksenlerle $45^\circ$ açı yapan bir doğrudur. Fonksiyon artandır, bire birdir ve sıfırı $x=0$'dır.

Katsayıların grafiğe etkisi

$a\ne0$ olmak üzere $g(x)=a\cdot f(x-r)+k=a(x-r)+k$ yazılır; bu ifade $g(x)=ax+b$ biçiminde de düzenlenebilir ($b=k-ar$). Burada $a$ eğimi, $b$ ise grafiğin $y$ eksenini kestiği noktayı $(0,b)$ belirler.
• $a>0$ ise fonksiyon artandır, $a<0$ ise azalandır; $|a|$ büyüdükçe grafik dikleşir.
• $a<0$ olması grafiğin $x$ eksenine göre yansıtılmasına karşılık gelir.
• $f(x-r)$ grafiği $r$ birim sağa, $f(x+r)$ grafiği $r$ birim sola; $+k$ ise $k$ birim yukarı, $-k$ ise $k$ birim aşağı kaydırır.

Nitel özellikler

$a\ne0$ olan $g(x)=ax+b$ fonksiyonunda tanım kümesi ve görüntü kümesi $\mathbb R$'dir; fonksiyon bire birdir. Sıfırı $ax+b=0$ denkleminden $x=-\dfrac ba$ bulunur. İşaret bu noktanın iki yanında değişir: $a>0$ iken $x>-\dfrac ba$ için $g(x)>0$, $x<-\dfrac ba$ için $g(x)<0$ olur. Fonksiyonun $\mathbb R$'de maksimum ya da minimum değeri yoktur; ancak $[m,n]$ gibi kapalı aralıkta en büyük ve en küçük değer aralığın uç noktalarında alınır. $a=0$ ise $g(x)=k$ sabit fonksiyondur: grafiği $x$ eksenine paraleldir, ne artan ne azalandır, bire bir değildir ve görüntü kümesi $\{k\}$'dır.

Parçalı doğrusal gösterim ve önerme doğrulama

Bazı olaylar tek bir doğruyla değil, farklı eğimli parçalarla gösterilir: örneğin ısıtılan buzun sıcaklık–zaman grafiği, erime sırasında yatay bir parça içerir. Her parça kendi doğrusal fonksiyonuyla ifade edilir. “$a>0$ ise $g(x)=ax+b$ artandır.” önermesi şöyle doğrulanır: $x_1<x_2$ iken $ax_1<ax_2$ olduğundan $ax_1+b<ax_2+b$ yani $g(x_1)<g(x_2)$ olur.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $f(x)=x$ olmak üzere $g(x)=-2f(x-1)+3$ fonksiyonunu $ax+b$ biçiminde yazıp özelliklerini belirtiniz.

$g(x)=-2(x-1)+3=-2x+5$ olur. $a=-2<0$ olduğundan fonksiyon azalandır. $y$ eksenini $(0,5)$ noktasında keser; sıfırı $-2x+5=0$ denkleminden $x=\dfrac52$'dir.

Örnek 2. $g(x)=3x-6$ fonksiyonunun sıfırını ve işaretini inceleyiniz.

$3x-6=0$ ise $x=2$ olur. $a=3>0$ olduğundan $x>2$ için $g(x)>0$, $x<2$ için $g(x)<0$ olur.

Örnek 3. $g(x)=-x+4$ fonksiyonunun $[1,3]$ aralığındaki en büyük ve en küçük değerini bulunuz.

Fonksiyon azalan olduğundan en büyük değer aralığın sol ucunda, en küçük değer sağ ucunda alınır: $g(1)=3$ en büyük, $g(3)=1$ en küçük değerdir.

Örnek 4. $g(x)=2x+1$ ve $h(x)=2x-5$ fonksiyonlarının grafikleri arasında nasıl bir ilişki vardır?

İkisinin de eğimi $2$ olduğundan grafikleri paraleldir. $h(x)=g(x)-6$ olduğundan $h$'nin grafiği $g$'nin grafiğinin $6$ birim aşağı kaydırılmışıdır.

Özetle

  • $f(x)=x$ artan ve bire bir doğrusal referans fonksiyonudur; grafiği orijinden geçer.
  • $g(x)=ax+b$ fonksiyonunda $a$ eğimi, $b$ ise $y$ eksenini kestiği noktayı belirler; $a>0$ artan, $a<0$ azalandır.
  • Sıfırı $x=-\dfrac ba$'dır; işaret bu noktada değişir.
  • $a=0$ ise fonksiyon sabittir; bire bir değildir.
  • Parçalı doğrusal gösterimde her parça kendi doğrusuyla ifade edilir.

Doğrusal Fonksiyonlar — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
$\frac{3}{5}=\frac{x}{20}$ olduğuna göre $x$ kaçtır?
A$12$
B$10$
C$15$
D$18$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İçler dışlar çarpımı yapılırsa $5x=3\cdot20=60$ olur. Buradan $x=12$ bulunur.
2Kolay
$x$ ve $y$ doğru orantılıdır. $x=4$ iken $y=10$ olduğuna göre $x=6$ iken $y$ kaçtır?
A$12$
B$16$
C$18$
D$15$
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Doğru orantıda $\frac{y}{x}$ oranı sabittir. $\frac{10}{4}=\frac{y}{6}$ yazılır. Buradan $4y=60$ ve $y=15$ bulunur.
3Orta
$x$ ile $y$ doğru orantılıdır. $x$ değerleri $2$, $5$, $8$ iken $y$ değerleri sırasıyla $7$, $17{,}5$, $28$ olduğuna göre orantı sabiti $k=\frac{y}{x}$ kaçtır?
A$3{,}5$
B$2{,}5$
C$3$
D$4$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru orantıda $k=\frac{y}{x}$ sabittir. İlk değer çifti kullanılırsa $k=\frac72=3{,}5$ bulunur. Diğer değer çiftleri de aynı oranı verir.
4Orta
$x$ ile $y$ doğru orantılıdır. $x=15$ iken $y=24$'tür. $x$ değeri $25$ olduğunda $y$ kaç olur?
A$40$
B$32$
C$36$
D$45$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru orantıda $\frac{y}{x}$ sabittir. $\frac{24}{15}=\frac{y}{25}$ yazılır. Buradan $15y=600$ ve $y=40$ bulunur.
5Zor
Aşağıdaki $(x,y)$ değer çiftlerinden hangileri aynı doğru orantı ilişkisine aittir? I. $(2,6)$, II. $(4,12)$, III. $(5,20)$, IV. $(7,21)$
AI ve II
BI, II ve III
CI, II ve IV
DII, III ve IV
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Doğru orantıda $\frac{y}{x}$ oranı sabit olmalıdır. I için $\frac62=3$, II için $\frac{12}{4}=3$, III için $\frac{20}{5}=4$ ve IV için $\frac{21}{7}=3$ bulunur. Dolayısıyla I, II ve IV aynı doğru orantı ilişkisine aittir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular