Çözümü göster
İçler dışlar çarpımı yapılırsa $5x=3\cdot20=60$ olur. Buradan $x=12$ bulunur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Doğrusal fonksiyonlar, bir niceliğin bir başka niceliğe sabit hızla bağlı olduğu durumları anlatır. Bu konuda en basit doğrusal fonksiyon olan $f(x)=x$ ve ondan elde edilen $g(x)=a\cdot f(x\mp r)\pm k$ fonksiyonlarının grafikleri ve nitel özellikleri incelenir.
$f(x)=x$ fonksiyonunda her $x$ gerçek sayısına yine kendisi karşılık gelir. Tanım kümesi ve görüntü kümesi $\mathbb R$'dir. Grafiği orijinden geçen, eksenlerle $45^\circ$ açı yapan bir doğrudur. Fonksiyon artandır, bire birdir ve sıfırı $x=0$'dır.
$a\ne0$ olmak üzere $g(x)=a\cdot f(x-r)+k=a(x-r)+k$ yazılır; bu ifade $g(x)=ax+b$ biçiminde de düzenlenebilir ($b=k-ar$). Burada $a$ eğimi, $b$ ise grafiğin $y$ eksenini kestiği noktayı $(0,b)$ belirler.
• $a>0$ ise fonksiyon artandır, $a<0$ ise azalandır; $|a|$ büyüdükçe grafik dikleşir.
• $a<0$ olması grafiğin $x$ eksenine göre yansıtılmasına karşılık gelir.
• $f(x-r)$ grafiği $r$ birim sağa, $f(x+r)$ grafiği $r$ birim sola; $+k$ ise $k$ birim yukarı, $-k$ ise $k$ birim aşağı kaydırır.
$a\ne0$ olan $g(x)=ax+b$ fonksiyonunda tanım kümesi ve görüntü kümesi $\mathbb R$'dir; fonksiyon bire birdir. Sıfırı $ax+b=0$ denkleminden $x=-\dfrac ba$ bulunur. İşaret bu noktanın iki yanında değişir: $a>0$ iken $x>-\dfrac ba$ için $g(x)>0$, $x<-\dfrac ba$ için $g(x)<0$ olur. Fonksiyonun $\mathbb R$'de maksimum ya da minimum değeri yoktur; ancak $[m,n]$ gibi kapalı aralıkta en büyük ve en küçük değer aralığın uç noktalarında alınır. $a=0$ ise $g(x)=k$ sabit fonksiyondur: grafiği $x$ eksenine paraleldir, ne artan ne azalandır, bire bir değildir ve görüntü kümesi $\{k\}$'dır.
Bazı olaylar tek bir doğruyla değil, farklı eğimli parçalarla gösterilir: örneğin ısıtılan buzun sıcaklık–zaman grafiği, erime sırasında yatay bir parça içerir. Her parça kendi doğrusal fonksiyonuyla ifade edilir. “$a>0$ ise $g(x)=ax+b$ artandır.” önermesi şöyle doğrulanır: $x_1<x_2$ iken $ax_1<ax_2$ olduğundan $ax_1+b<ax_2+b$ yani $g(x_1)<g(x_2)$ olur.
Örnek 1. $f(x)=x$ olmak üzere $g(x)=-2f(x-1)+3$ fonksiyonunu $ax+b$ biçiminde yazıp özelliklerini belirtiniz.
$g(x)=-2(x-1)+3=-2x+5$ olur. $a=-2<0$ olduğundan fonksiyon azalandır. $y$ eksenini $(0,5)$ noktasında keser; sıfırı $-2x+5=0$ denkleminden $x=\dfrac52$'dir.
Örnek 2. $g(x)=3x-6$ fonksiyonunun sıfırını ve işaretini inceleyiniz.
$3x-6=0$ ise $x=2$ olur. $a=3>0$ olduğundan $x>2$ için $g(x)>0$, $x<2$ için $g(x)<0$ olur.
Örnek 3. $g(x)=-x+4$ fonksiyonunun $[1,3]$ aralığındaki en büyük ve en küçük değerini bulunuz.
Fonksiyon azalan olduğundan en büyük değer aralığın sol ucunda, en küçük değer sağ ucunda alınır: $g(1)=3$ en büyük, $g(3)=1$ en küçük değerdir.
Örnek 4. $g(x)=2x+1$ ve $h(x)=2x-5$ fonksiyonlarının grafikleri arasında nasıl bir ilişki vardır?
İkisinin de eğimi $2$ olduğundan grafikleri paraleldir. $h(x)=g(x)-6$ olduğundan $h$'nin grafiği $g$'nin grafiğinin $6$ birim aşağı kaydırılmışıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.