Bu parçayı anı türüne yaklaştıran temel özellik nedir?
Çözümü göster
Birinci kişi, kendi geçmiş deneyimini ve o andaki duygusunu aktarmaktadır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Anı (hatıra), yazarın kendi yaşadığı ya da tanık olduğu olayları, aradan zaman geçtikten sonra kendi bakış açısıyla anlattığı yazı türüdür. Bu konuda anının özellikleri, yaşanmışlık ve kişisel bakış ile anı ve hikâye arasındaki farklar ele alınır.
Anıda anlatılan olaylar gerçekten yaşanmıştır; yazar ya o olayları kendisi yaşamış ya da onlara tanıklık etmiştir. Bu nedenle anı kurmaca değil, öğretici (bilgilendirici) ve kişisel bir metin türüdür.
Anı genellikle birinci kişi ağzından yazılır ("ben", "biz"). Olaylar geçmiş zamanda anlatılır; yazar o günlere bugünkü bakışıyla döner. Bu yüzden anıda iki zaman iç içedir: olayın yaşandığı zaman ve olayın hatırlanıp yazıldığı zaman. "O gün bunun ne kadar önemli olduğunu anlamamıştım." gibi cümleler bu iki zaman arasındaki mesafeyi gösterir.
Anıda olaylar gerçektir; ancak anlatılış yazarın bakış açısıyla süzülür. Yazar neyi hatırladığını, neyi önemsediğini ve olayları nasıl yorumladığını aktarır. Aynı olaya tanık olan iki kişi o olayın farklı anılarını yazabilir.
Anı, yazıldığı dönemin toplumsal ve kültürel yaşamı hakkında da bilgi verir: bir dönemin okul hayatı, bir şehrin eski sokakları, bir tarihî olayın sıradan insanlarca nasıl yaşandığı anılardan öğrenilebilir. Ancak anı bir tarih kitabı değildir; kişisel hafızaya dayandığı için bazı ayrıntılar eksik ya da öznel olabilir. Okur anıyı değerli bir tanıklık olarak okumalı, her ayrıntısını kesin belge saymamalıdır.
Anı ile hikâye birbirine benzer biçimde olay anlatır; ikisinde de kişi, zaman ve mekân vardır. Fark şuradadır:
• Gerçeklik: Anıdaki olaylar yaşanmıştır; hikâyedeki olaylar kurmacadır.
• Anlatıcı: Anıda anlatıcı yazarın kendisidir; hikâyede anlatıcı yazar değil, yazarın tasarladığı bir sestir.
• Amaç: Anı, yaşananları kayda geçirip paylaşmayı; hikâye estetik bir kurmaca dünya oluşturmayı amaçlar.
Birinci kişi ağzından yazılmış her metin anı değildir. Hikâyelerde de anlatıcı "ben" diyebilir; belirleyici olan olayların yazarın gerçek yaşantısı olup olmadığıdır.
Örnek 1. “1999 kışında kasabamıza ilk kez kütüphane açıldığında on yaşındaydım. Rafların arasında dolaşırken o gün hissettiğim heyecanı, bugün bile bir kitapçıya girdiğimde hatırlarım.” Bu parça hangi türe aittir? Gerekçesini açıklayınız.
Yazar kendi yaşadığı bir olayı birinci kişi ağzından, geçmiş zamanda anlatıyor; bugünkü duygusunu da ekleyerek iki zaman arasında bağ kuruyor. Kesin bir tarih ve yaşanmışlık vurgusu bulunuyor. Bu özellikler parçanın anı türüne ait olduğunu gösterir.
Örnek 2. Bir öğrenci "Ben dili kullanıldığı için bu metin kesinlikle anıdır." diyor. Bu yargıyı değerlendiriniz.
Yargı eksiktir. Hikâyelerde de anlatıcı birinci kişi olabilir. Bir metnin anı olması için olayların yazarın gerçekten yaşadığı ya da tanık olduğu olaylar olması gerekir; yalnızca "ben" dili yeterli değildir.
Örnek 3. Bir anıda yazar, babasıyla gittiği ilk maçı anlatırken "Stadyum belki kırk bin kişilikti, bana bir milyon kişi varmış gibi gelmişti." diyor. Bu cümle anının hangi özelliğini gösterir?
Yazar olayı kendi çocukluk algısıyla anlattığını açıkça belirtiyor. Bu, anının kişisel bakış açısına dayandığını; ayrıntıların nesnel ölçümden çok yaşantının duygusal izlerini taşıdığını gösterir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.