MegaSoru

Metinde Konu, Tema ve Ana Düşünce 58 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Metinde Konu, Tema ve Ana Düşünce Konu Anlatımı

Bir metni anlamak, önce onun neyi anlattığını ve bununla ne söylemek istediğini kavramaktır. Bu konuda metnin konusu, teması, ana duygusu, ana düşüncesi ve ana düşünceyi destekleyen yardımcı düşünceler ele alınır.

Konu ve tema

Konu, metinde üzerinde durulan olay, durum ya da kavramdır. Konu genellikle kısa bir isim öbeğiyle söylenebilir: "bir köy öğretmeninin ilk yılı", "şehirde yalnızlık", "eski bir kitapçının kapanması".
Tema ise konunun ardındaki daha genel ve soyut kavramdır: yalnızlık, aidiyet, özlem, sorumluluk, değişim gibi. "Eski bir kitapçının kapanması" konulu bir metnin teması "değişen şehirde kaybolan alışkanlıklar" olabilir. Konu somut olaya, tema o olayın temsil ettiği genel insanî duruma işaret eder.

Ana duygu ve ana düşünce

Ana duygu, metinde ağır basan duygudur: hüzün, sevinç, özlem, öfke, umut. Özellikle şiir ve duygusal anlatımlı metinlerde öne çıkar.
Ana düşünce, yazarın metin aracılığıyla okura iletmek istediği temel yargıdır; bir cümleyle ifade edilebilir. "Kitapçı kapandı." bir bilgi, "İnsanları bir arada tutan küçük mekânlar kaybolunca şehir de hafızasını kaybeder." bir ana düşüncedir.
Ana düşünce çoğu zaman metnin başında ya da sonunda, bazen de bütün metne yayılmış biçimde bulunur. Onu bulmak için şu sorular sorulur: Yazar bu metni neden yazmış? Okurdan ne düşünmesini istiyor? Metnin bütün bölümleri hangi yargıyı destekliyor?

Yardımcı düşünceler

Yardımcı düşünceler, ana düşünceyi açıklayan, örnekleyen ve destekleyen ayrıntılardır. Bir metinde birden çok yardımcı düşünce bulunabilir, fakat ana düşünce tektir.
Ana düşünceyi seçerken iki yanılgıdan kaçınılır:
• Çok dar seçim: Metnin yalnızca bir paragrafındaki ayrıntıyı ana düşünce sanmak.
• Çok geniş seçim: Metinde hiç işlenmemiş genel bir yargıyı ana düşünce saymak.
Doğru ana düşünce metnin bütününü kapsar, ama metnin söylemediği bir şey eklemez.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. “Mahallemizin terzisi dükkânını kapattığında yalnızca bir dikiş makinesi susmadı. Çocukların okul önlüklerinin söküğünü diktiren anneler, bayram öncesi sıraya giren babalar, kapıda iki çift laf eden komşular da bir buluşma yerini yitirdi.” Parçanın ana düşüncesi nedir?

Terzinin dükkânı yalnızca iş yapılan bir yer değil, mahalle insanlarını bir araya getiren bir buluşma noktasıdır; böyle yerler kaybolunca toplumsal bağlar da zayıflar. "Terzi dükkânını kapattı" ise ana düşünce değil, konudur.

Örnek 2. Aynı parça için "Terzilik zor bir meslektir." yargısı neden ana düşünce olamaz?

Bu yargı metinde işlenmez; metin mesleğin zorluğunu değil, dükkânın mahalle hayatındaki yerini anlatır. Metinde dayanağı olmayan genel bir yargı ana düşünce olarak seçilemez.

Örnek 3. Bir metinde yazar; şehirde herkesin aceleyle yürüdüğünü, kimsenin kimseyi selamlamadığını ve apartman komşularının birbirinin adını bilmediğini anlatıyor. Metnin teması ne olabilir?

Örnekler aynı yöne işaret eder: kalabalık içinde birbirinden kopmuş insanlar. Bu nedenle tema "şehirde yalnızlık" ya da "yabancılaşma" olarak belirlenebilir. Örneklerin her biri yardımcı düşüncedir.

Özetle

  • Konu metnin üzerinde durduğu olay ya da durumdur; kısa bir isim öbeğiyle söylenebilir.
  • Tema, konunun ardındaki genel ve soyut kavramdır.
  • Ana duygu metinde ağır basan duygudur; ana düşünce yazarın iletmek istediği temel yargıdır.
  • Yardımcı düşünceler ana düşünceyi açıklar ve destekler; ana düşünce tektir.
  • Ana düşünce metnin bütününü kapsamalı; çok dar ya da metinde olmayan genel bir yargı olmamalıdır.

Metinde Konu, Tema ve Ana Düşünce — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
"Bir kütüphanenin kapısı yalnızca kitaplara değil, başka insanların dünyasına da açılır. Bir romanı bitirdiğimizde yaşamadığımız bir hayatın sevinçlerini ve kayıplarını biraz olsun tanırız."

Bu parçanın konusu aşağıdakilerden hangisidir?
AKütüphanelerin mimari yapısı.
BRomanların bilgi verme işlevi.
COkuma ve empati.
DOkurun kendi hayatından kaçışı.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Metin, okuma ve empati çevresinde gelişmektedir. Konu, metnin üzerinde durduğu durumdur; ana düşünce ise bu durum hakkında verilmek istenen yargıdır: Edebî eserler, okurun farklı yaşamları anlamasını sağlayarak empatiyi geliştirir.
2Kolay
"Bir çocuk uçurtmasını rüzgâra bıraktı. İpi sıkı tuttukça uçurtma alçaldı; biraz gevşetince yükseldi. Babası, "Bazen korumak için alan açmak gerekir." dedi."

Aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi parçanın ana düşüncesini doğru yansıtır?
AUçurtmalar ancak ipleri kopunca yükselebilir.
BDestek olmak, her şeyi denetlemek yerine gelişmeye alan tanımayı gerektirir.
CÇocukların hiçbir konuda rehberliğe ihtiyacı yoktur.
DBabalar çocuklarına oyun oynamayı öğretmelidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Metnin örnekleri, özgürlük ve destek hakkında şu sonuca götürür: Destek olmak, her şeyi denetlemek yerine gelişmeye alan tanımayı gerektirir. Diğer yargılar metinden çıkarılamaz.
3Orta
"Şehrin en eski ağacı yol genişletme çalışmasında kesildi. Kimse itiraz etmedi; ta ki yazın gölgesine sığınacak yer kalmayana dek."

Bu parçanın ana düşüncesi aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğanın değerini çoğu zaman onu kaybettikten sonra fark ederiz.
BYol çalışmaları yaz aylarında yapılmamalıdır.
CŞehirlerde yol genişletmek her zaman yanlış bir karardır.
DEski ağaçların tamamı tehlikeli olduğu için kesilmelidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Parçadaki örnek, "Doğanın değerini çoğu zaman onu kaybettikten sonra fark ederiz." yargısını destekler. Diğer seçenekler metnin savunmadığı aşırı ya da yanlış genellemelerdir.
4Orta
"Dedem aynı saati kırk yıldır kullanıyor. Yeni saatlerin daha doğru olduğunu biliyor ama ona göre bu saatin tik takları geçmişteki insanları hatırlatıyor."

Aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi parçanın ana düşüncesini doğru yansıtır?
AEşyaların değeri yalnızca işlevlerinden değil, taşıdıkları anılardan da doğar.
BYaşlı insanlar yeni teknolojiyi kullanmayı sevmez.
CEski saatler yenilerden daha doğru çalışır.
DHatıralar ancak maddi değeri yüksek eşyalarda saklanır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Metnin örnekleri, eşyaların anı değeri hakkında şu sonuca götürür: Eşyaların değeri yalnızca işlevlerinden değil, taşıdıkları anılardan da doğar. Diğer yargılar metinden çıkarılamaz.
5Zor
"Bir öğrenci yanlış cevap verdiğinde sınıf sustu. Öğretmen, "Bu yanıt bizi doğru soruya yaklaştırdı." dedi. Sonra herkes düşüncesini söylemeye başladı."

Bu metne uygun bir sonuç cümlesi aşağıdakilerden hangisi olur?
ASınıfta verilen her cevap doğru kabul edilmelidir.
BSessiz kalan öğrenciler derse ilgisizdir.
CHataları öğrenme fırsatı olarak görmek katılımı ve düşünmeyi destekler.
DÖğrenme ancak öğretmenin konuşmasıyla gerçekleşir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Sonuç cümlesi parçanın düşünsel yönünü genelleştirmelidir. Buradaki temel çıkarım "Hataları öğrenme fırsatı olarak görmek katılımı ve düşünmeyi destekler." biçimindedir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular